Sąd Najwyższy uchylił wyrok w części o 50 tys. zł za hałas z lotniska

Powód A.C. wniósł o zasądzenie od pozwanego P. S.A. w P. kwoty

50 232,47 zł wraz z bliżej opisanymi odsetkami tytułem odszkodowania w związku

z koniecznością wykonania rewitalizacji akustycznej należącego do niego budynku

mieszkalnego. Skarżący wniósł także o zasądzenie innej kwoty tytułem

odszkodowania za spadek wartości wspomnianej nieruchomości; kwestia ta nie ma

jednak obecnie znaczenia, gdyż została rozstrzygnięta wydanym wcześniej

prawomocnym, korzystnym dla powoda, wyrokiem częściowym. W wyroku

końcowym Sąd Okręgowy w Poznaniu uwzględnił powództwo co do całości kwoty

dochodzonej w związku z koniecznością wykonania rewitalizacji

akustycznej budynku.

Następnie Sąd Apelacyjny w Poznaniu w zasadniczej części oddalił apelację

pozwanego (po uwzględnieniu jej jedynie w zakresie bliżej sprecyzowanego

zasądzenia odsetek od należności głównej). Ustalił przy tym, za Sądem pierwszej

instancji, że pozwany jest operatorem lotniska, dla którego Sejmik Województwa […]

podjął uchwałę nr […] z 30 stycznia 2012 r. w sprawie utworzenia obszaru

ograniczonego użytkowania dla lotniska w P. (dalej: uchwała Sejmiku). Z kolei powód

jest właścicielem nieruchomości gruntowej położonej na wspomnianym obszarze

ograniczonego użytkowania (dalej: OOU). Grunt ten jest zabudowany domem

jednorodzinnym. Znajduje się w sferze zewnętrznej OOU, a we wspomnianej

uchwale nie przewidziano podwyższonych wymagań technicznych dla budynków

mieszkalnych położonych w tej strefie. Powód nabył wspomnianą nieruchomość

9 marca 2004 r., a w dniu wejścia życie uchwały była już ona zabudowana

wspomnianym wyżej budynkiem mieszkalnym. Dom wymaga rewitalizacji

akustycznej w związku z tym, że przekraczane są w nim normy hałasu. Hipotetyczne

koszty takiej rewitalizacji wynoszą 50 232,47 zł.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Apelacyjny ocenił, że – wbrew

odmiennemu zapatrywaniu Sądu pierwszej instancji – zasądzenie żądanej kwoty nie

mogło nastąpić z powołaniem się na art. 435 § 1 k.c. Roszczenie powodowa

podlegało natomiast uwzględnieniu na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś. Gdyby nie

II CSKP 1291/22

3

ponadnormatywny hałas, któremu powód wskutek wprowadzenia OOU nie może

przeciwdziałać, budynek zapewniałby mu bowiem należytą, zgodną

z obowiązującymi normami budowlanymi ochronę akustyczną. Obecnie natomiast

dochowanie tych standardów wymaga poczynienia nakładów, „a zatem szkoda

związana z tymi nakładami niezaprzeczalnie pozostaje w adekwatnym związku

przyczynowym z wprowadzeniem OOU i mieści się w zakresie roszczenia

odszkodowawczego” z art. 129 ust. 2 p.o.ś.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego, zarzucając

naruszenie art. 129 ust. 2 p.o.ś. w zw. z art. 361 § 1 k.c. w zw. z § 9 uchwały Sejmiku

oraz art. 136 ust. 3 p.o.ś. Zakwestionował przypisanie mu odpowiedzialności

odszkodowawczej i stwierdził, że powód nie poniósł i w świetle uchwały: nie musi

ponosić, żadnych nakładów związanych z rewitalizacją akustyczną, a zatem nie

istnieje adekwatny związek przyczynowy między szkodą związaną z takimi

nakładami a wprowadzeniem OOU.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

W orzecznictwie wyjaśniono już, że właścicielowi nieruchomości położonej

na obszarze ograniczonego użytkowania, o której mowa w art. 135 ust. 1 p.o.ś., nie

przysługuje odszkodowanie w wysokości odpowiadającej kosztom zapewnienia

w budynku znajdującym się na tej nieruchomości odpowiedniego klimatu

akustycznego, jeżeli koszty te nie zostały poniesione (zob. uchwałę SN

z 28 października 2022 r., III CZP 100/22). Stanowisko to należy uznać za utrwalone

(zob. wyrok SN z 5 grudnia 2025 r., II CSKP 767/24, wraz z przywołanym

tam orzecznictwem).

Z ustaleń niniejszej sprawy wynika, że nieruchomość powoda znajduje się

w strefie zewnętrznej OOU, wobec czego nie istnieje obowiązek dostosowania

znajdujących się na niej budynków do żadnych nowych, nieistniejących wcześniej

wymagań technicznych. Ewentualne wykonanie określonych prac, nakierowane na

poprawę komfortu związanego z korzystaniem z nieruchomości, leży w sferze

uznania powoda, który jednak dotychczas nie zdecydował się na podjęcie takich

działań i nie wydatkował na nie własnych środków.

II CSKP 1291/22

4

Zgodnie z art. 129 ust. 2 i ust. 1 p.o.ś. w związku z ograniczeniem sposobu

korzystania z nieruchomości (in casu wynikającym z wprowadzenia OOU) właściciel

tej nieruchomości może żądać odszkodowania za poniesioną szkodę, przy czym

szkoda ta obejmuje również zmniejszenie wartości nieruchomości. Sąd Apelacyjny

ocenił, że podstawą prawną roszczeń powoda jest właśnie art. 129 ust. 2 p.o.ś., nie

wyjaśnił jednak, na czym miałaby polegać doznana przez niego szkoda.

Szkodą taką, doznaną przez powoda i podlegającą kompensacji przez

pozwanego, nie może być samo odczucie hałasu. Nie budzi bowiem wątpliwości, że

art. 129 ust. 2 p.o.ś. dotyczy szkody majątkowej, a zatem różnicy w istniejącym stanie

majątku powoda – w zestawieniu ze stanem hipotetycznym, który istniałby, gdyby nie

doszło do zdarzenia szkodzącego. Tymczasem dyskomfort związany

z koniecznością znoszenia hałasu nie ma charakteru majątkowego. Z kolei

uszczerbek wynikający z tego, że sposób korzystania przez powoda z nieruchomości

uległ ograniczeniu, gdyż nie może on skutecznie korzystać z roszczeń z art. 144 k.c.

(hałas związany z funkcjonowaniem lotniska jest bowiem legalny), został już

skompensowany zasądzeniem w wyroku częściowym odszkodowania za spadek

wartości nieruchomości należącej do powoda. W orzeczeniu tym uwzględniono

bowiem, że nieruchomości położone w strefie OOU mogą być mniej atrakcyjne

rynkowo właśnie dlatego, iż ich potencjalny nabywca nie będzie mógł skutecznie

sprzeciwić się działalności lotniska lub innego zakładu lub obiektu wskazanego

w art. 135 ust. 1 p.o.ś.

Okoliczność, że wprowadzenie OOU może stwarzać poważne niedogodności

dla właścicieli nieruchomości położonych na takich obszarach, została dostrzeżona

przez ustawodawcę. Wprawdzie bowiem, jak wspomniano powyżej, konieczność

znoszenia określonego dyskomfortu nie stanowi szkody majątkowej, to jednak

szczególnie dogodnemu ukształtowaniu sytuacji właściciela służyło

wprowadzenie art. 136 ust. 3 p.o.ś. Zgodnie z tym przepisem, w razie określenia na

obszarze ograniczonego użytkowania wymagań technicznych dotyczących

budynków szkodą, o której mowa w art. 129 ust. 2, są także koszty poniesione w celu

wypełnienia tych wymagań przez istniejące budynki, nawet w przypadku braku

obowiązku podjęcia działań w tym zakresie. Cytowane tu unormowanie uznaje zatem

za szkodę także te wydatki, co do których właściciel nieruchomości nie miał

II CSKP 1291/22

5

obowiązku ich ponieść, lecz uczynił to w celu zniwelowania uciążliwości związanych

z wprowadzeniem OOU.

Z art. 136 ust. 3 p.o.ś. należy a contrario wnioskować, że koszty nieponiesione

(hipotetyczne) nie stanowią szkody. Wniosek ten jest w istocie oczywisty. Skarżący

bowiem niczego nie stracił, gdyż niczego nie wydatkował, a składniki jego majątku

nie ucierpiały (poza spadkiem wartości nieruchomości, który to uszczerbek został już

jednak skompensowany zasądzonym wcześniej odszkodowaniem). Brak obowiązku

wykonania jakichkolwiek prac sprawia też, że nie można stwierdzić, by po stronie

skarżącego powstały pasywa świadczące o doznaniu szkody. Nie istnieją również

żadne potencjalne wpływy, które skarżący utracił. Nie doszło także do wydatkowania

dochodzonej w sprawie kwoty 50 232,47 zł. Dopóki możliwość takiego wydatkowania

nie zrealizuje się, dopóty po stronie skarżącego nie istnieje szkoda majątkowa

związana z poprawą klimatu akustycznego jego budynku. Co więcej, nawet w razie

poniesienia kosztów związanych z takim działaniem mogłyby one zostać uznane za

szkodę podlegającą kompensacji na zasadzie wyjątku – właśnie dzięki brzmieniu

art. 136 ust. 3 p.o.ś. W typowej sytuacji dążenie do poprawy parametrów

nieruchomości w związku z odnoszącymi się do niej, legalnymi czynnikami

środowiskowymi nie stanowi bowiem szkody, która podlegałaby naprawieniu.

W związku z tym, że w sprawie doszło już do prawomocnego zasądzenia

odszkodowania, o którym mowa w art. 129 ust. 2 in fine p.o.ś., kilka ubocznych uwag

należy poświęcić dostrzeganemu w praktyce problemu podwójnej kompensacji

szkody na podstawie omawianych tu przepisów. W tzw. sprawach lotniskowych

właścicielowi nieruchomości mogą bowiem przysługiwać roszczenia

odszkodowawcze z art. 129 ust. 2 p.o.ś., najczęściej związane ze spadkiem wartości

nieruchomości, a jednocześnie – w razie wydatkowania środków na odpowiednie

prace – roszczenia z art. 136 ust. 3 p.o.ś. Zależnie od decyzji powoda oraz układu

zdarzeń dochodzenie roszczeń może następować jednocześnie bądź sekwencyjnie,

przy czym niewykluczone jest zarówno uprzednie orzeczenie o odszkodowaniu

z art. 129 ust. 2 p.o.ś., jak i pierwotne rozpoznanie sprawy o zwrot kosztów,

o których mowa w art. 136 ust. 3 p.o.ś.

II CSKP 1291/22

6

Co się tyczy relacji między omawianymi tu roszczeniami, to pozornie

roszczenia te są niezależne od siebie. W ocenie zasadności ich dochodzenia nie

można jednak pomijać, że wykonanie prac służących poprawie klimatu akustycznego

nieruchomości niewątpliwie zwiększa jej wartość. Następować to może na dwa

sposoby. Po pierwsze, ograniczeniu lub niwelacji ulega część efektów

charakterystycznych dla OOU – w praktyce sprowadza się to do tego, że

w odpowiednich warunkach (np. przy zamkniętych oknach) hałas właściwy dla

lotniska przestaje być uciążliwy we wnętrzu budynku. Po drugie, same prace, których

poniesiony koszt zwracany jest na podstawie art. 136 ust. 3 p.o.ś., mogą

doprowadzić do wzrostu wartości nieruchomości, np. dzięki wymianie starych,

zużytych elementów budynku na nowe.

W efekcie powstaje zagadnienie tego, jak należy oceniać wysokość obu

omawianych tu kategorii szkód, tak by z jednej strony zrealizowana została zasada

pełnego odszkodowania, a z drugiej strony – nie doszło do zjawiska podwójnej

kompensacji tej samej szkody. Otóż w przypadkach, w których w pierwszej kolejności

właścicielowi

nieruchomości

przyznane

zostało

odszkodowanie

z art. 136 ust. 3 p.o.ś., rozwiązanie powyższego problemu nie jest trudne. Na etapie

wyceny nieruchomości, koniecznej do ustalenia wielkości szkody (przez porównanie

jej z wyceną hipotetyczną – w sytuacji, w której nie wprowadzono by OOU), należy

bowiem uwzględnić to, że nieruchomość jest częściowo odporna na hałas lub inne

czynniki, z powodu których wprowadzono OOU, oraz że wykonano w niej co najmniej

częściowy remont, którego koszty zrekompensowano właścicielowi nieruchomości.

Bardziej złożone są natomiast odmienne sytuacje, w których – jak w niniejszej

sprawie – w pierwszej kolejności zasądzone zostało odszkodowanie

z art. 129 ust. 2 p.o.ś. Fakt wypłaty tego odszkodowania pozostaje jednak bez

wpływu na wysokość kosztów, o których mowa w art. 136 ust. 3 p.o.ś. – gdyby

zostały one faktycznie poniesione. W celu uniknięcia podwójnej kompensacji tej

samej szkody sąd powinien jednak uwzględnić fakt przyznania wcześniej, na

podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś., odszkodowania, jak i okoliczność, że właściciel

dochodzi kosztów wykonanych prac, niwelujących częściowo utratę wartości

nieruchomości, niejako „odzyskanej” dzięki przeprowadzonym pracom – tak aby

II CSKP 1291/22

7

szkoda właściciela została skompensowana w pełni, lecz zarazem nie stanowiła

źródła zysku.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., orzeczono jak

w sentencji wyroku.

Jacek Grela

Beata Janiszewska

Piotr Telusiewicz

[J.T.]

[SOP]