Klient kontra syndyk o ustalenie i zapłatę, 337 tys. zł. Skarga oddalona

Wyrokiem z 27 października 2021 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie ustalił, że

umowa kredytu hipotecznego zawarta pomiędzy A.G. i W.G a Bank1 spółką akcyjną

w K. jest nieważna (pkt I), zasądził od pozwanego na rzecz powodów 336 633,63 zł

z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 19 782,11 zł od 5 maja 2020 r., od

316 851,52 zł od 25 sierpnia 2021 r. (pkt II), oddalił powództwo w pozostałym

zakresie (pkt III) i ustalił, że koszty postępowania ponosi w całości pozwany,

pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu (pkt IV).

Wyrokiem z 31 maja 2022 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie uchylił zaskarżony

wyrok w punkcie II, w części zasądzającej 272 431,76 zł z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od dnia 4 kwietnia 2022 i w tym zakresie umorzył postępowanie w sprawie

(pkt I), oddalił apelację pozwanego w pozostałym zakresie (pkt II), zasądził od

pozwanego na rzecz powodów koszty procesu za drugą instancję (pkt III).

Z ustaleń Sądów meriti wynika, że 20 kwietnia 2007 r. powodowie zawarli

z pozwanym umowę kredytu hipotecznego w kwocie 272 431,76 zł indeksowanego

do CHF. Okres kredytowania ustalono na 348 miesięcy. Rzeczywista równowartość

kredytu miała zostać określona po wypłacie ostatniej transzy (§ 1 ust. 1 i 2).

Powodowie zobowiązali się spłacać kredyt w równych miesięcznych ratach

kapitałowo-odsetkowych. Rzeczywista wysokość rat odsetkowych miała zostać

określona w harmonogramie spłat stanowiącego załącznik do umowy. (§ 1 ust. 2 i 4).

W dniu wypłaty kredytu lub transzy kredytu kwota wypłaconych środków miała być

przeliczona do CHF według kursu kupna walut określonego w Tabeli Kursów

- obowiązującego w dniu uruchomienia środków (§ 9 ust 2). Wysokość zobowiązania

została ustalona jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF - po jej

przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów

walut dla kredytów […] indeksowanych kursem walut obcych” do CHF

obowiązującego w dniu spłaty (§10 ust. 3). Bank z tytułu udzielonego kredytu wypłacił

II CSKP 166/24

3

powodom 272 431.77 zł stanowiącą równowartość kwoty 122.827,67 CHF. Umowa

była aneksowana.

Łączna wartość uiszczonych przez powodów na rzecz banku kwot z tytułu

umowy kredytu w okresie od 20 kwietnia 2007 r. do 10 sierpnia 2021 r. wyniosła

336 633,63 zł. Pismem z 23 grudnia 2019 r. powodowie zwrócili się do pozwanego

z wnioskiem o przedstawienia polubownego rozwiązania zawartej przez strony

umowy w terminie do 20 stycznia 2020 r. powołując się m.in. na jej sprzeczność

z powszechnie obwiązującym prawem. Pismem z 23 stycznia 2020 roku pozwany

stwierdził, że przedmiotowa umowa nie zawiera klauzul niedozwolonych, a nadto, że

żadne z postanowień zwartej umowy nie zostało wpisane do rejestru klauzul

niedozwolonych.

Na rozprawie apelacyjnej 26 maja 2022 r. pełnomocnik powodów oświadczył,

że cofa pozew i zrzeka się roszczenia w zakresie obejmującym roszczenie o zapłatę

272 431,76 zł z odsetkami od dnia, w którym nastąpił skutek oświadczenia

o potrąceniu złożonego w toku postępowania apelacyjnego przez stronę przeciwną.

Wskazał, że wobec złożenia przez pozwanego poza postępowaniem oświadczenia

o potrąceniu jego wymagalnej wierzytelności o wartości objętej oświadczeniem

z dochodzoną tytułem należność głównej wierzytelnością powodów, doszło

(w zakresie objętym oświadczeniem o potrąceniu) do umorzenia dochodzonej

wierzytelności i cofniecie pozwu stało się niezbędne.

Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy przeprowadził

postępowanie dowodowe, a poczynione ustalenia faktyczne (zawarte

w wyodrębnionej redakcyjnie części uzasadnienia zaskarżonego wyroku) nie są

wadliwe i znajdują odzwierciedlenie w treści przedstawionych w sprawie dowodów.

Uwzględniają one opisany wyżej wymóg dotyczący podstawy faktycznej kontroli

poszczególnych postanowień umowy z perspektywy art. 3851 k.c. W konsekwencji

– Sąd drugiej instancji podzielił te ustalenia i przyjął za własne, akceptując również

przytoczoną w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji podstawę prawną

rozstrzygnięcia.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną zaskarżając wyrok Sądu Apelacyjnego

w Szczecinie w części − co do oddalenia jego apelację oraz co do rozstrzygnięć z pkt

II CSKP 166/24

4

III i IV.

Pozwany zarzucił naruszenie:

I. przepisów postępowania: art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust.

1 Dyrektywy 93/13 i art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 72 § 1 pkt 1 i 72 § 2 k.p.c.;

II. przepisów prawa materialnego: art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1

Dyrektywy 93/13 i art. 3852 k.c., art. 3851 § 1 i § 3, art. 58 § 3 k.c., art. 3851 § 2 k.c.

w zw. z art. 7 ust. 1 i art. 8b ust. 1 Dyrektywy 93/13 i art. 3531 k.c. w zw. z art. 2,

art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji, art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 56 k.c., art. 65 § 1

i 2 w zw. z art. 354 § 1 k.c., art. 56 k.c., art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 Prawa bankowego

w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. zmieniającej ustawę Prawo bankowe,

art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe, art. 24 ust. 3 ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim, art. 189 k.p.c., art. 405 k.c.

i art. 410 § 2 k.c., art. 481 w zw. z art. 455 k.c.

W oparciu o te zarzuty pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz

wyroku Sądu pierwszej instancji w części zaskarżonej apelacją i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania ewentualnie

o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie

wyroku i wydanie przez Sąd Najwyższy wyroku reformatoryjnego.

Powodowie wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od pozwanego

kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne. Koncentrują się one przede

wszystkim na tezie, że postanowienia umowne uznane przez Sąd Apelacyjny za

abuzywne nie naruszają w sposób rażący interesów powodów i nie mogą być uznane

ze sprzeczne z dobrymi obyczajami.

Kwestia abuzywności postanowień umów kredytu indeksowanych kursem

CHF stanowiła przedmiot licznych wypowiedzi tak orzecznictwa krajowego,

w tym Sądu Najwyższego, jak i unijnego. W ostatnich latach wypracowano w tym

przedmiocie − co do zasady − jednolitą i utrwaloną linię orzeczniczą. Zgodnie z nią

II CSKP 166/24

5

Sądy meriti słusznie przyjęły, że klauzula indeksacyjna w umowie kredytu określa

wysokość głównego świadczenia kredytobiorcy. Odnosi się ona bowiem

bezpośrednio do elementów przedmiotowo istotnych umowy kredytu, a zatem

do oddania i zwrotu sumy kredytu, której wysokość wprost kształtuje (zob. m.in.

wyroki SN: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18;

z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 28 lipca

2023 r., II CSKP 611/22).

Postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia

kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na

walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają

charakter niedozwolonych postanowień umownych; kształtują prawa i obowiązki

konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego

interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta

polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz

wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku.

Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak

i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy

określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie postanowienia, które

uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne

i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku; obarczają kredytobiorcę

nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Są one

niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku)

w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie

wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego

z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów (wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia

2026 r., II CSKP 624/24).

Sąd Apelacyjny trafnie zatem uznał, że postanowienia umowne, regulujące

mechanizm indeksacji są niedozwolone, ze względu na ich sprzeczność z dobrymi

obyczajami. Naruszają rażąco interesy powodów (kredytobiorców) i w konsekwencji

równowagę stron oraz pozostawiają kredytodawcy pole do arbitralnego działania

w zakresie ustalania kursu walut, a ponadto obarczają kredytobiorcę

nieprzewidywalnym ryzykiem.

II CSKP 166/24

6

Prawidłowo Sądy meriti oceniły także kwestię skutków, jakie dla losów

łączącej strony umowy niesie eliminacja z niej niedozwolonych postanowień

umownych. W sytuacji, gdy usunięcie niedozwolonego postanowienia umownego

prowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści

nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, nie można przyjąć, iż strony

pozostają związane pozostałą częścią umowy (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z 27 listopada 2025 r., I CSK 281/25).

Podzielając w pełni pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale składu

całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22

(OSNC 2024/12/118), należy stwierdzić, że po usunięciu abuzywnych postanowień

umowa nie może obowiązywać według sposobów proponowanych przez powoda.

W obecnym stanie prawnym brak jest również możliwości zastąpienia takich

postanowień przepisami o charakterze dyspozytywnym. W powołanej uchwale

przyjęto, że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego,

odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone

postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie

można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu

waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto Sąd Najwyższy

przesądził, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu denominowanego lub indeksowanego umowa nie wiąże

w pozostałym zakresie.

Bez znaczenia jest też to, czy bank określał dowolnie kurs waluty, czy też

odnosił się do rynkowych parametrów. Ocena abuzywności postanowień umowy

dokonywana jest bowiem na podstawie jej treści, a nie zachowania przedsiębiorcy

w relacji z konsumentem w trakcie wykonywania umowy (art. 3582 k.c.).

Sąd Najwyższy konsekwentnie przyjmuje, że oceny czy postanowienie umowne jest

niedozwolone, dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwałę

SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2) i od tego momentu

klauzule abuzywne nie są wiążące dla konsumenta, chyba że konsument wyrazi

świadomą wolę na objęcie go takimi postanowieniami umownymi.

Skutek niezwiązania klauzulą abuzywną ex tunc oznacza też, że zdarzenia

II CSKP 166/24

7

o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia umowy zawierającej taką

klauzulę, pozostają bez znaczenia dla niewiążącego charakteru niedozwolonych

postanowień umownych (zob. wyrok SN z 18 grudnia 2025 r., II CSKP 1130/23).

Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego dominuje trafny pogląd, że dopuszczalne jest wystąpienie z żądaniem

ustalenia nieistnienia stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu,

nawet jeżeli stronie przysługuje roszczenie o zwrot świadczeń spełnionych na

podstawie tej umowy (zob. np. wyroki: z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22;

z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22 i z 6 czerwca 2024 r., II CSKP 1166/22).

Zobowiązanie wynikające z umowy kredytu tworzy wieloletni stosunek prawny

między stronami. Skuteczne powołanie się na interes prawny w rozumieniu art. 189

k.p.c. wymaga wykazania przez powoda, że wyrok wydany w tego rodzaju sprawie

wywoła takie konsekwencje prawne w stosunkach między stronami, w wyniku których

ich sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie, nie będzie budziła

wątpliwości, co spowoduje, iż zostanie usunięta niepewność co do istnienia

określonych praw i obowiązków stron oraz ryzyko ich naruszenia w przyszłości

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 grudnia 2025 r., I CSK 414/25).

Rozstrzygnięcie czy zobowiązanie kredytowe istnieje – tak jak wynika to z ustaleń

Sądów meriti − usuwa wątpliwość czy na stronach ciążą dalej obowiązki wynikające

z umowy kredytu np. spłata rat.

Chybione są również zarzuty naruszenia art. 455 w zw. z art. 481 k.c.

Roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia mają charakter bezterminowy.

W tej sytuacji termin spełnienia świadczenia wyznacza się na podstawie art. 455 k.c.

Powinno ono być spełnione niezwłocznie po wezwaniu skierowanym przez

zubożonego. Prawidłowe jest więc stanowisko Sądu Apelacyjnego co do zasądzenia

odsetek od ustalonej daty wymagalności tego świadczenia, a nie od daty

wyrokowania.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł, jak

sentencji.

II CSKP 166/24

8

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3

w zw. z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

Adam Doliwa

Krzysztof Wesołowski

(M.M.)

[SOP]