Omyłka w pozwie nazywającym kredyt pożyczką. SN oddalił skargę kredytobiorczyni

Powód Bank S.A. w W. (dalej: bank) wniósł o zasądzenie od pozwanej A.R.

kwoty 76 069 zł wraz z odsetkami. Sąd Okręgowy w Łodzi uwzględnił powództwo w

całości, a Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację pozwanej.

W zakresie istotnym dla oceny skargi kasacyjnej Sąd Apelacyjny ustalił,

za Sądem pierwszej instancji, że 2 marca 2017 r. bank zawarł z pozwaną umowę

kredytu konsolidacyjnego w kwocie 83 092,80 zł, który to kredyt

miał być przeznaczony na potrzeby konsumpcyjne kredytobiorczyni, spłatę

jej zobowiązań kredytowych oraz na zapłatę prowizji od udzielonego kredytu

w wysokości 8 300,97 zł. Kredyt miał być spłacony w 120 miesięcznych ratach.

W sprawie poczyniono również szczegółowe ustalenia co do treści umowy stron.

Całkowita kwota kredytu podlegająca wypłacie, nieobejmująca kredytowanych przez

bank kosztów prowizji, wynosić miała – zgodnie z umową (§ 5 ust. 1) – 74 791,83 zł.

Powód wypłacił pozwanej tę kwotę, a kredytobiorczyni rozpoczęła spłatę

zadłużenia, lecz następnie zaprzestała regularnego uiszczenia należnych rat.

W związku z niedotrzymaniem warunków umowy bank najpierw wezwał pozwaną

do dokonania spłaty przeterminowanego zadłużenia, a potem, wobec

niedostosowania się kredytobiorczyni do treści wezwania, pismem doręczonym

pozwanej 2 września 2019 r. wypowiedział umowę kredytu z zachowaniem

trzydziestodniowego okresu wypowiedzenia. W dokumencie obejmującym

wypowiedzenie zawarto zastrzeżenie, że w przypadku, gdy w okresie wypowiedzenia

zostanie dokonana całkowita spłata zadłużenia przeterminowanego, wypowiedzenie

stanie się nieskuteczne i umowa będzie kontynuowana na dotychczasowych

warunkach. Kredytobiorczyni nie skorzystała z tej możliwości. Suma roszczeń banku

względem pozwanej, składająca się z niespłaconego kapitału, odsetek umownych

oraz odsetek umownych za opóźnienie, wynosiła łącznie na dzień

22 października 2019 r. (czyli datę wniesienia pozwu) 76 069 zł.

W sprawie ustalono również, że 20 stycznia 2020 r. pozwana złożyła bankowi

oświadczenie, w którym wskazała, iż w przypadku naruszenia przez kredytodawcę

postanowień art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17 i art. 31-33 ustawy

II CSKP 176/24

3

z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (dalej: u.k.k.) treść zawartej umowy

kredytu konsumenckiego ulega zmianie w ten sposób, że konsument, po złożeniu

kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zobowiązany jest do zwrotu kredytu

bez oprocentowania i innych kosztów kredytu. Pozwana wskazała również,

że w jej przekonaniu sporna umowa naruszała art. 30 ust. 1 pkt 7, 8, 10 i 15 u.k.k.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Apelacyjny ocenił, za Sądem

pierwszej instancji, że roszczenie powoda podlegało uwzględnieniu. Powód wykazał

bowiem zarówno fakt zawarcia umowy kredytu, jak i jej wypowiedzenia, a ponadto

wysokość dochodzonego w sprawie roszczenia. W zakresie istotnym dla oceny

zasadności skargi kasacyjnej uznano przy tym, iż w sprawie nie znajdował

zastosowania art. 45 ust. 1 u.k.k., gdyż sporna umowa nie naruszała przepisów

wymienionych w przywołanym ostatnio unormowaniu, a poza tym oświadczenie,

o którym mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k., pozwana złożyła już po upływie rocznego

terminu z art. 45 ust. 5 u.k.k. (tak s. 13 uzasadnienia wyroku SO, ocena podzielona

na s. 3 uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego).

Pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,

zarzucając naruszenie: (1) art. 69 ust. 1 pr.bank. przez uznanie, że „powód dochodzi

roszczenia z umowy o kredyt bankowy, kiedy to powołuje z pozwem umowę

pożyczki, której dotyczą zgoła inne przepisy aniżeli ustawa Prawo bankowe,

tj. art. 720 § 1 ustawy Kodeks cywilny, co w konsekwencji doprowadziło

do zasądzenia ponad żądanie pozwu”, (2) art. 5 pkt 10 u.k.k. przez „uznanie,

że powodowi należne są odsetki od kredytowanych kosztów pozaodsetkowych, kiedy

to odsetki można naliczyć jedynie od realnie udostępnionej pożyczkobiorcy kwoty,

tj. »całkowitej kwoty kredytu« w rozumieniu” art. 5 pkt 7 u.k.k., a także

(3) art. 45 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 7, pkt 8, pkt 10 i pkt 15 u.k.k. przez „uznanie,

że umowa stanowiąca podstawę faktyczną dochodzonego roszczenia jest zgodna

z wymogami przedstawionymi w art. 30 ust. 1 ukk i pozwanej nie należy się prawo

do zamiany kontraktu w darmowy, kiedy to analiza przedłożonej umowy ponad

wszelką wątpliwość wykazuje, że umowa zawiera braki informacyjne materializujące

sankcję kredytu darmowego, a pozwana dochowała terminu wskazanego

w art. 45 ust. 5 ukk” (s. 2 skargi kasacyjnej).

II CSKP 176/24

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.

Skarżąca nietrafnie kwestionuje uwzględnienie zgłoszonego w sprawie

roszczenia, podnosząc, że sądy ustaliły i oceniły, iż strony zawarły umowę kredytu,

podczas gdy – zdaniem pozwanej – powód dochodził zapłaty w związku z zawarciem

umowy pożyczki. W uzasadnieniu pozwu istotnie określono umowę z 2 marca 2017 r.

mianem umowy pożyczki (s. 3 pozwu), jednak już w replice do odpowiedzi na pozew

prawidłowo nazwano tę umowę mianem umowy kredytu (k. 73v akt). Nadto

nie sposób nie zauważyć, że błędne nazwanie umowy w uzasadnieniu pozwu,

zwłaszcza wobec przedstawienia sądowi dokumentu umowy wraz z pozwem,

nie mogło mieć dla sprawy żadnego znaczenia.

Choć sąd nie może wykroczyć poza podstawę faktyczną powództwa,

to nie jest związany dokonaną przez powoda kwalifikacją prawną tych faktów;

elementem takiej kwalifikacji jest natomiast m.in. określenie, jaka w istocie umowa

nazwana została zawarta przez strony. Nie ulega przy tym wątpliwości, że faktem,

z którego bank wywodził określone konsekwencje prawne, było zawarcie przez

strony umowy z k. 15-18v akt. Kwestia ta ma jednak znaczenie uboczne, gdyż użyte

w pozwie, nieprawidłowe określenie umowy ewidentnie stanowiło omyłkę pisarską,

a w dalszych pismach – jeszcze w postępowaniu przed Sądem pierwszej

instancji – powód prawidłowo identyfikował naturę prawną spornej umowy.

Do podstawy faktycznej dochodzonego w sprawie roszczenia należy

przy tym fakt zawarcia konkretnej umowy z k. 15-18v akt, a nie jej kwalifikacja prawna

(jako umowy pożyczki albo umowy kredytu).

Chybione jest również twierdzenie, by z opisanej wyżej przyczyny, czyli

nieścisłego nazwania umowy zawartej przez strony, w sprawie mogło dojść

do zasądzenia ponad żądanie, skoro niewątpliwie zasądzona w sprawie kwota

odpowiada sumie żądanej przez bank w petitum pozwu, a fakty, na podstawie

których wydano wyrok, mieszczą się w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia.

Ewentualne naruszenie zasady ne eat iudex ultra petita partium, gdyby do niego

doszło, powinno być przy tym wiązane z naruszeniem art. 321 § 1 k.p.c.,

a nie, jak czyni to obecnie pozwana, z art. 69 ust. 1 pr.bank. Wskazany ostatnio

II CSKP 176/24

5

przepis niewątpliwie nie został naruszony, z czego skarżąca zdaje sobie w istocie

sprawę, skoro przyznaje – także w skardze kasacyjnej – że przedmiotem spornej

umowy było udzielenie kredytu.

Drugi z zarzutów skargi, dotyczący art. 5 pkt 10 u.k.k., a limine nie mógł okazać

się skuteczny. Przywołany w skardze przepis (podobnie jak art. 5 pkt 7 u.k.k.)

ma charakter definicji ustawowej; stanowi on jedynie, że stopa oprocentowania

kredytu to stopa oprocentowania wyrażona jako stałe lub zmienne oprocentowanie

stosowane do wypłaconej kwoty na podstawie umowy o kredyt w stosunku rocznym.

Unormowanie to samo w sobie nie reguluje tego, od jakich kwot bank mógł naliczać

należne od pozwanej odsetki, i nie ma samodzielnego znaczenia dla określenia praw

i obowiązków stron umowy kredytu.

Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że stojące za omawianym

zarzutem założenie skarżącej, zgodnie z którym kredytowana przez bank kwota

prowizji nie stanowiła części kredytu, a przez to nie podlegała odsetkom umownym,

jest błędne. Pozwana nieprawidłowo utożsamia użyte w art. 5 pkt 7 u.k.k. określenie

całkowita kwota kredytu (istotnie: nieobejmujące kredytowanych kosztów kredytu)

ze środkami, za udostępnienie których zobowiązana była uiścić powodowi

wynagrodzenie. W spornej umowie prawidłowo odróżniono wysokość kredytu

(83 092,80 zł – § 1 ust. 1 umowy) od „całkowitej kwoty kredytu” w rozumieniu

art. 5 pkt 7 u.k.k. (74 791,83 zł – § 5 ust. 1 umowy). W pewnym uproszczeniu można

stwierdzić, że pozwana nie zapłaciła bankowi prowizji od udzielenia kredytu

z własnych środków i z tej przyczyny bank udostępnił pozwanej także pieniądze

przeznaczone i natychmiast spożytkowane na ten cel. Jest zatem oczywiste,

że również od sumy odpowiadającej swą wysokością kwocie prowizji należnej

bankowi pozwana powinna zapłacić odsetki umowne.

Okoliczność, że część kredytu, stanowiąca koszty jego udzielenia

(tu: prowizję), nie jest udostępniana bezpośrednio kredytobiorcy, ma niewątpliwie

istotne znaczenie praktyczne, gdyż kredytobiorca jest żywotnie zainteresowany

tym, jaka kwota zostanie mu finalnie wypłacona. W związku z tym ustawodawca

nakazuje odrębne poinformowanie konsumenta, jaka jest maksymalna kwota

wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu,

II CSKP 176/24

6

które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt.

Fakt, że kredytowana przez bank prowizja nigdy nie trafia „do rąk” konsumenta,

nie pozbawia jednak tych środków waloru przedmiotu kredytu. Służą one jedynie

natychmiastowemu zaspokojeniu roszczenia banku o zapłatę prowizji – na zasadzie

podobnej do potrącenia umownego. Kwota ta, choć zostaje natychmiast zużyta

na zaspokojenie roszczenia banku wobec kredytobiorcy, nie jest natomiast

przeznaczana na spłatę wierzytelności o zwrot kredytu. Jest zatem oczywiste,

że podlega ona oprocentowaniu na takiej samej zasadzie jak pozostała część

udostępnionej kredytobiorcy kwoty.

Również środki przeznaczone na pokrycie kredytowanej prowizji są kwotą

oddaną do dyspozycji kredytobiorcy z przeznaczeniem na ustalony cel w rozumieniu

art. 69 ust. 1 pr.bank. Przedmiotem zobowiązania kredytobiorcy z tytułu umowy

kredytu jest bowiem m.in. zwrot kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami

w oznaczonych terminach spłaty (art. 69 ust. 1 pr.bank.). Ustawodawca nie wyłączył

tej części kredytu, która została wykorzystana na zapłatę prowizji, z obowiązku

uiszczenia od niej odsetek. Przeciwnie, skoro kredyt jest w tej części wykorzystany

(co niewątpliwie ma miejsce, skoro określona część środków służy pokryciu

roszczenia o zapłatę prowizji), to kredytobiorca musi uiścić od niego należne

bankowi odsetki.

Powyższe uwagi odnoszące się do możliwości naliczania odsetek umownych

od kredytowanej prowizji (traktowania tej kwoty jako części kredytu) czynione

są jednak jedynie obiter dictum. Jak bowiem wskazano już wcześniej, konstrukcja

omawianego obecnie zarzutu uniemożliwiłaby uwzględnienie skargi kasacyjnej

pozwanej, nawet gdyby okazało się, że zarzut ten jest merytorycznie trafny.

Nieskuteczny okazał się również zarzut naruszenia art. 45 ust. 1

w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 7, pkt 8, pkt 10 i pkt 15 u.k.k. Zgodnie z art. 45 ust. 1 u.k.k.

w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8,

10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c konsument, po złożeniu kredytodawcy

pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu

należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Natomiast

II CSKP 176/24

7

stosownie do art. 45 ust. 5 u.k.k. uprawnienie, o którym mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k.,

wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy.

Sąd Apelacyjny podzielił ocenę prawną Sądu Okręgowego, której elementem

było m.in. stwierdzenie, że oświadczenie pozwanej z 20 stycznia 2020 r. zostało

złożone po upływie terminu z art. 45 ust. 5 u.k.k., wobec czego było ono nieskuteczne

(s. 13 uzasadnienia wyroku SO, s. 3 uzasadnienia wyroku SA). Skarżąca

nie zakwestionowała tej oceny, wobec czego jakiekolwiek rozważania w przedmiocie

tego, czy sporna umowa spełniała wymagania z art. 30 ust. 1 u.k.k., okazały

się zbędne. Wprawdzie w końcowej części omawianego obecnie zarzutu zawarte

zostało twierdzenie, że „pozwana dochowała terminu wskazanego

w art. 45 ust. 5 ukk”, jednak analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku,

że skarżąca nie twierdzi, by przepis ten został naruszony. Wynika to już z konstrukcji

omawianego obecnie – przytoczonego wyżej in extenso – zarzutu. Jako naruszone

wskazano w nim bowiem jedynie unormowania zawarte w art. 45 ust. 1 w zw.

z art. 30 ust. 1 pkt 7, pkt 8, pkt 10 i pkt 15 u.k.k. (bez wskazania art. 45 ust. 5 u.k.k.).

Także w uzasadnieniu podstaw skargi nie przedstawiono argumentacji mającej

świadczyć o tym, że pozwana dokonała czynności opisanej w art. 45 ust. 1 u.k.k.

z zachowaniem rocznego terminu.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 39814 k.p.c., orzeczono

jak w sentencji wyroku.

Ewa Stefańska

Beata Janiszewska Krzysztof Wesołowski

[J.T.]

[SOP]