Powódka zmarła w trakcie procesu o zapłatę, wyroki w sprawie z P. sp. z o.o. uchylone

1. Wyrokiem z 24 lipca 2020 r. Sąd Rejonowy Poznań-Grunwald i Jeżyce

w Poznaniu zasądził od pozwanego P. sp. z o.o.

w P. na rzecz powodów J.W. i K.W. kwotę 55.565,83 zł z ustawowymi odsetkami (pkt

1), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 2) i orzekł o kosztach procesu (pkt

3).

2. Wyrokiem z 9 marca 2021 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił apelację

pozwanego (pkt I) i orzekł o kosztach procesu (pkt II).

3. Powódka K.W. zmarła w dniu […] maja 2019 r. Natomiast powód J.W. zmarł

w dniu […] lutego 2021 r. Postanowieniem z 6 grudnia 2022 r. Sąd Najwyższy na

podstawie art. 174 § 1 pkt. 1 k.p.c. zawiesił postępowanie kasacyjne i jednocześnie

je podjął z udziałem K.W. – następczyni prawnej zmarłych powodów.

4. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pozwany,

zaskarżając wyrok w całości, wnosząc o uchylenie wyroku w całości i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Skarżący

zarzucił zaskarżanemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art.

435 § 1 k.c. w zw. z art. 322 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony

środowiska poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że pozwany cywilny port lotniczy

prowadzi przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody i w związku

z tym może ponosić odpowiedzialność na podstawie przywołanych przepisów za

szkody spowodowane oddziaływaniem na środowisko.

II CSKP 223/23

3

5. Powódka K.W. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie

skargi kasacyjnej, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według

norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

6. Skarga kasacyjna okazała się zasadna o tyle, że konieczne było uchylenie

zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku sądu pierwszej instancji,

choć z przyczyn niewskazanych w treści skargi.

7. Postępowanie przed Sądem Rejonowym i Sądem Okręgowym było bowiem

dotknięte nieważnością począwszy od 22 maja 2019 r. w stosunku do zmarłej

powódki K.W., a od 16 lutego 2021 r. w stosunku do zmarłego powoda J.W.

8. Należy wskazać, że zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw;

w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność

postępowania. Ustanowiony w art. 39813 § 2 k.p.c. zakaz powołania nowych faktów

i dowodów, podobnie jak związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, nie dotyczą okoliczności

związanych z nieważnością postępowania. Nieważność taka, jako najdalej idąca

wada postępowania cywilnego, powinna być bowiem eliminowana z urzędu zawsze

wtedy, gdy jest to możliwe.

9. W związku z powyższym Sąd Najwyższy wskazuje, że z dołączonych do

odpowiedzi na skargę kasacyjną aktów poświadczenia dziedziczenia wynika, że

powódka K.W. zmarła w dniu […] maja 2019 r., to jest jeszcze w toku postępowania

przed sądem pierwszej instancji, a powód J.W. zmarł

w dniu 16 […] 2021 r., to jest w toku postępowania przed sądem drugiej instancji.

Prowadzenie postępowania z udziałem osoby zmarłej, a zatem nieposiadającej

zdolności sądowej, jest przyczyną nieważności postępowania z art. 379 pkt 2 k.p.c.

Okoliczność ta przesądza o konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku i

poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego oraz zniesienia postępowania.

II CSKP 223/23

4

10. Nieważność postępowania musi być bowiem wzięta pod uwagę z urzędu

– także wówczas, gdy sądy meriti, wskutek niezawiadomienia o śmierci strony, nie

miały wiedzy o tym fakcie i kontynuowały postępowanie, a dokumenty pozwalające

na stwierdzenie tej okoliczności nie znajdowały się w aktach sprawy w dacie wydania

wyroku. Przyczyny nieważności postępowania wymienione w art. 379 k.p.c. mają

charakter obiektywny, a ich wystąpienie powoduje konieczność podjęcia przez Sąd

Najwyższy czynności, także gdy stan nieważności nie jest wynikiem uchybień sądu

(zob. postanowienie SN z 16.11.2023 r., II CSKP 1393/22).

11. W tym stanie rzeczy odnoszenie się do zarzutów kasacyjnych jest już

zbędne.

12. Zważywszy, że zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji bierze

z urzędu pod uwagę nieważność postępowania jedynie w granicach zaskarżenia,

a in casu wyrok sądu pierwszej instancji został zaskarżony jedynie w części

(pkt 1 i 3), uchylenie wyroku Sądu Rejonowego mogło nastąpić tylko w tym zakresie.

13. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1

k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz poprzedzający go wyrok Sądu

Rejonowego Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z 24 lipca 2020 r. w części

tj. w zakresie punktów 1 i 3, zniósł postępowanie przed Sądem Okręgowym

w Poznaniu od dnia 16 lutego 2021 r. w stosunku do J.W. oraz przed Sądem

Rejonowym Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu i Sądem Okręgowym

w Poznaniu od dnia 22 maja 2019 r. w stosunku do K.W., oraz przekazał sprawę

Sądowi Rejonowemu Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu do ponownego

rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego i

apelacyjnego (art. 108 § 2 k.p.c.).

Agnieszka Jurkowska-Chocyk Krzysztof Grzesiowski Ireneusz Kunicki

(G.N.-J.)

[a.ł]