Bank przegrał w Sądzie Najwyższym spór o kredyt frankowy, umowa nieważna

Wyrokiem z dnia 4 listopada 2021 r. Sąd Okręgowy w Legnicy zasądził od

strony

pozwanej

Bank

S.A.

z

siedzibą

w W. na rzecz powodów J.P. i I.P. łącznie kwotę

163 948,06 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 maja 2020 r. do dnia

zapłaty (pkt I); ustalił nieistnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu

w związku ze stwierdzeniem nieważności umowy kredytu

nr […] sporządzonej w dniu 11 września 2007 r. pomiędzy powodami a stroną

pozwaną (pkt II); orzekł o kosztach postępowania (pkt III).

Powyższe orzeczenie oparł na następujących ustaleniach faktycznych:

Powodowie J.P. i I.P. w dniu 30 sierpnia 2007 r. złożyli do Bank S.A. z siedzibą w W.

wniosek o udzielenie kredytu mieszkaniowego […] w wysokości 454 251 zł. We wniosku jako

walutę kredytu wskazali frank szwajcarski (CHF). Kredyt miał być przeznaczony na nabycie

od dewelopera domu wolnostojącego.

W dniu 11 września 2007 r. powodowie zawarli umowę kredytu. Zgodnie

z § 2 umowy pozwana zobowiązywała się postawić do dyspozycji powodów kredyt

w kwocie 198 736,05 CHF) na zakup nieruchomości w K.

z przeznaczeniem na potrzeby własne. Zgodnie z umową kredyt mógł być wypłacony w

walucie polskiej - na finansowanie zobowiązań w kraju, a w walucie wymienialnej - na

finansowanie zobowiązań za granicą i w przypadku zaciągnięcia kredytu na spłatę kredytu

walutowego. Zabezpieczeniem spłaty kredytu była hipoteka zwykła

w kwocie 198 736,05 CHF, weksel własny in blanco, cesja wierzytelności z umowy

ubezpieczenia nieruchomości oraz ubezpieczenie kredytowanego wkładu własnego w

wysokości 39 747,21 CHF. Kredyt miał być spłacany do 10 września 2027 r.

w ratach annuitetowych.

W okresie od dnia 11 września 2007 r. do dnia 4 lutego 2020 r. powodowie spłacili

kwotę 403 074,53 zł tytułem kapitału i 100 724,51 zł tytułem odsetek.

II CSKP 227/24

3

W okresie od dnia 10 czerwca 2010 r. do dnia 12 maja 2014 r. spłacili kwotę

163 948,06 zł.

W dniu 30 marca 2020 r. powodowie wnieśli reklamację, w której zarzucili

nieważność umowy kredytowej i że za okres od dnia 12 kwietnia 2010 r. do dnia

10 stycznia 2020 r. zapłacili nienależnie kwotę 163 131,96 zł oraz kwotę 2826,86 zł tytułem

refinansowania składek ubezpieczenia niskiego wkładu własnego.

W reklamacji zarzucali abuzywność zapisów umownych i nieważność umowy; domagali się

również niezwłocznego zwrotu wpłaconych kwot. Pismem z dnia 5 maja 2020 r. pozwana

odmówiła uwzględnienia roszczeń powodów.

Do chwili zamknięcia rozprawy powodowie spłacili około 700 000 zł. Kredyt jest

spłacany w złotych. Rata wynosi około 4000 zł miesięcznie.

Sąd Okręgowy uznał za bezsporne, że powodowie przy zawieraniu umowy kredytu

mieli status konsumenta. W jego ocenie analiza postanowień umowy kredytowej

jednoznacznie wskazuje, że zawiera ona zapisy abuzywne, a konkretnie te, które regulują

sposób obliczania wysokości kwoty do wypłaty, wysokości zobowiązania kredytobiorców i

wysokości poszczególnych rat – według kursów tabeli walut obowiązującej w banku.

Należało zatem rozważyć, czy na skutek wyeliminowania abuzywnych postanowień

przeliczeniowych istnieje możliwość utrzymania w mocy i dalszego wykonywania umowy

kredytu.

W ocenie Sądu, ze względu na znaczenie abuzywnych klauzul dla wypłaty

i spłaty kredytu po ich wyeliminowaniu utrzymanie umowy było niemożliwe. Przesądzało to

o uznaniu urnowy za nieważną, a w konsekwencji o zasądzeniu dochodzonych kwot i

ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego umowy kredytu.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 11 lipca 2022 r., na skutek apelacji

strony pozwanej, z urzędu sprostował niedokładność pkt II zaskarżonego wyroku w zakresie

określenia umowy kredytu (pkt 1); oddalił apelację (pkt 2); orzekł o kosztach postępowania

apelacyjnego (pkt 3).

Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy przeprowadził w sposób zasadniczo

prawidłowy postępowanie dowodowe i dokonał na jego podstawie prawidłowych ustaleń

II CSKP 227/24

4

faktycznych, które uczynił podstawą swojego rozstrzygnięcia. Nie podzielił również

zawartych w apelacji zarzutów naruszenia prawa materialnego. Zaaprobował stanowisko

Sądu Okręgowego co do niedozwolonego charakteru postanowień regulujących mechanizm

denominacji kredytu do waluty CHF i skutków stwierdzenia abuzywności tych postanowień

oraz ich eliminacji dla bytu umowy kredytu. Eliminacja ta prowadziła do upadku umowy w

całości. Powołując się na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał,

że jeżeli sąd uzna, iż zgodnie z przepisami prawa krajowego utrzymanie w mocy umowy bez

zawartych w niej nieuczciwych postanowień nie jest możliwe, art. 6 ust 1 dyrektywy Rady

93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków

w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s. 29, dalej - „dyrektywa 93/13") nie stoi na

przeszkodzie stwierdzeniu, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków

i wtedy sąd powinien orzec jej unieważnienie. Zauważył również, że wobec stwierdzenia

nieważności umowy kredytu dokonane na jej podstawie przez powodów na rzecz pozwanej

wpłaty stanowią świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 § 1 i 2 k.c. Powodowie mogą

więc dochodzić ich zwrotu.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniosła pozwana, zaskarżając

orzeczenie w całości, zarzucając naruszenie art. 69 ust. 1 i 2 ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (jedn. tekst: Dz. U. z 2026, poz. 38,

dalej – „pr. bank”); art. 3581 § 2 k.c.; art 3851 § 1 k.c.; art. 58 § 1 w związku

z art. 3851 § 1 i 2 k.c. oraz w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13; art. 3851 § 2

w związku z art. 58 § 3 k.c. w związku z art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank., art. 65 § 1 i 2

oraz art. 358 § 1 i 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 stycznia 2009 r.,

art. L p.w.k.c.; art. 58 § 2 w związku z art. 3531 w związku z art. 3851 § 1 i 2 k.c.

oraz art. 189 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W zakresie, w jakim zaskarżeniem objęto pkt 1 wyroku Sądu Apelacyjnego, skargę

kasacyjną należało uznać za niedopuszczalną (arg. ex art. 3981 § 1 k.p.c.).

Sformułowane w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego koncentrowały się

na dwóch zagadnieniach – po pierwsze, ocenie charakteru prawnego i abuzywności

zawartych w spornej umowie kredytu postanowień wyrażających ryzyko walutowe i

II CSKP 227/24

5

odsyłających do kursu tabelarycznego określonego przez bank – kredytodawcę, po drugie

zaś – konsekwencjach ewentualnego uznania, że wskazane postanowienia umowne mają

niedozwolony charakter.

Materia ta była wielokrotnie i wszechstronnie rozważana w dotychczasowym

orzecznictwie Sądu Najwyższego w kontekście zbliżonych stanów faktycznych związanych ze

stosowaniem przez banki w umowach kredytu zawieranych

z konsumentami i powiązanych z CHF postanowień umownych wyrażających ryzyko

walutowe i odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote

polskie i odwrotnie. Analiza ta, uwzględniająca szeroki dorobek judykatury Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, doprowadziła do utrwalenia się jednolitych kierunków

orzeczniczych, w których przesądzono, że: po pierwsze, określenie wysokości należności

obciążającej kredytobiorcę w umowie kredytu powiązanej z walutą obcą z odwołaniem do

kursu waluty obcej ustalanego jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych

kryteriów jego oznaczania, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania

banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza

równorzędność stron umowy kredytu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego

dnia 24 lutego 20 22 r., II CSKP 45/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22,

z dnia 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, z dnia 25 października 2023 r.,

II CSKP 820/23, z dnia 21 listopada 2023 r, II CSKP 1602/22, z dnia 29 listopada 2023 r., II

CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP

1560/22, z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22,

z dnia 11 marca 2025 r., II CSKP 2021/22 i z dnia 6 czerwca 2025 r., II CSKP 2296/22 oraz

powołane tam dalsze orzecznictwo; w orzecznictwie unijnym zob. zwłaszcza wyrok

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18 listopada 2021 r.,

C-212/20, M.P. i B.P, przeciwko A, ECLI:EU:C:2021:934), po drugie

– po wyeliminowaniu z umowy kredytu powiązanej z CHF niedozwolonych postanowień

określających

wysokość

należności

obciążającej

kredytobiorcę

z odwołaniem do kursu waluty obcej ustalanego jednostronnie przez bank, utrzymanie

umowy w mocy w pozostałym zakresie nie jest możliwe, zarówno

w przypadku umów indeksowanych, jak i denominowanych w walucie obcej

(por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18,

z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22

II CSKP 227/24

6

i II CSKP 382/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 20 maja 2022 r.,

II CSKP 796/22, z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z dnia 26 stycznia

2023 r., II CSKP 722/22, z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II

CSKP 1487/22, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1753/22,

z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22, z dnia 6

września 2024 r., II CSKP 1644/22 i z dnia 11 marca 2025 r.,

II CSKP 2021/22 oraz powołana tam dalsza judykatura).

Na tym tle, jakkolwiek niektóre fragmenty uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego

mogły budzić zastrzeżenia, co odnosi się m.in. do stanowczego stanowiska co do waluty

kredytu i tezy o związanej z nią możliwej nieważności umowy kredytu w świetle art. 69 ust.

1 pr. bank., finalnie jednak ocena prawna spornej umowy dokonana przez Sąd a quo

wpisywała się we wskazane kierunki orzecznicze. W skardze kasacyjnej nie powołano

jednocześnie nowych, nierozważanych dotychczas racji, które mogłyby ją podważać,

zarówno in genere, jak i z uwzględnieniem ustalonych okoliczności sprawy, w której wydano

zaskarżony wyrok.

Podkreślenia wymagało zwłaszcza – w kontekście konsekwencji abuzywności

kwestionowanych postanowień umownych – że utrwalone w judykaturze stanowisko

wskazujące na upadek umowy jako konsekwencję stwierdzenia abuzywności zawartych w

umowie kredytu klauzul przeliczeniowych odnosi się także do umów,

w których zobowiązanie opiewało na walutę obcą, a wypłata kredytu, zgodnie

z ustaleniami stron, mogła nastąpić i nastąpiła w złotych polskich. Utrzymanie tego rodzaju

umowy w mocy przy założeniu jej dalszego wykonywania wyłącznie

w walucie obcej, co sugerowała pozwana, zniekształcałoby wolę stron ukierunkowaną od

początku na wypłatę kredytu w walucie krajowej i jego opcjonalną obsługę w tej walucie.

Odpowiadałoby tym samym uzupełnieniu umowy treścią nieuzgodnioną przez strony (por.

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22, z dnia 13 maja 2022 r., II

CSKP 405/22, z dnia 15 września 2023 r., II CSKP 1356/22, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP

1461/22

i

z

dnia

30

maja

2025 r., II CSKP 2300/22 a także postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 16 listopada 2022 r., I CSK 2237/22, z dnia 30 czerwca 2023 r., I CSK 3468/22 i z dnia

11 września 2025 r., I CSK 2415/22 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo). Podzielając

II CSKP 227/24

7

stanowisko o niedopuszczalności takiego zabiegu, za nieistotne z punktu widzenia wyniku

postępowania należało uznać zarzuty kasacyjne dotyczące błędnej oceny waluty kredytu i

nieprawidłowego, zdaniem pozwanej, założenia, że postanowienia umowne odsyłające do

kursu tabelarycznego kształtują główne świadczenia stron i mają waloryzacyjny charakter.

Ocena tych zarzutów nie mogłaby bowiem wpłynąć na konsekwencje, jakie in casu niosła za

sobą konieczność wyeliminowania tych postanowień z umowy w związku z ich

niedozwolonym charakterem.

W kontekście argumentów skargi wskazujących na brak możliwości jednostronnego

ustalania kursu waluty denominacji przez pozwaną, należało zauważyć, że o ile

uwarunkowania rynkowe mogą w istocie zapobiegać drastycznym odstępstwom od kursów

stosowanych w praktyce bankowej, względnie kursu średniego NBP, o tyle narzucony w

umowie kształt postanowień przeliczeniowych pozwalał kredytodawcy na wieloletnie

czerpanie korzyści, które nie miały żadnego uzasadnienia w świetle charakteru postanowień

umownych wiążących saldo kredytu i wysokość rat z CHF, a których rozmiar zależał od decyzji

i polityki finansowej pozwanej (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2024 r.,

II CSKP 1560/22 i powołane tam orzecznictwo).

W sprawie nie wykazano również, aby spełnione zostały warunki umożliwiające

substytucję niedozwolonych klauzul umownych, do czego nawiązywał zarzut naruszenia art.

358 § 1 i 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 stycznia 2009 r. w związku z art. L

p.w.k.c.

Zastąpienie

takie,

jak

wielokrotnie

wskazywano

w orzecznictwie, wchodzi w rachubę tylko wówczas, gdyby brak substytucji niedozwolonego

postanowienia narażał konsumenta, przez upadek umowy w całości, na szczególnie

niekorzystne skutki, przy czym za decydujące w tej materii uznaje się zdanie konsumenta.

Podejście to opiera się na założeniu, że substytucja abuzywnego postanowienia umownego

jest dopuszczalna wtedy, gdy służy ochronie interesów konsumenta, a nie przedsiębiorcy, a

zarazem, że konsument, po udzieleniu mu koniecznych informacji o konsekwencjach

abuzywności

klauzuli

i ewentualnego upadku umowy (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), jest

w największym stopniu powołany do tego, aby ocenić, czy upadek umowy jest dla niego

niekorzystny, czy też nie, a jego wola w tej materii powinna być respektowana i nie powinna

II CSKP 227/24

8

być zastępowana decyzją sądu (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2024

r., II CSKP 074/22 i z dnia 6 września 2024 r.,

II CSKP 1644/22 oraz powołane tam orzecznictwo). Na marginesie należało zauważyć, że Sąd

Najwyższy wielokrotnie zwracał również uwagę na niedopuszczalność zastąpienia

niedozwolonych postanowień kursowych nie tylko przez odwołanie do art. 358 § 2 k.c. w

obecnym

brzmieniu,

lecz

także

z wykorzystaniem art. 69 ust. 3 pr. bank i wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.)

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2025 r., II CSKP 2300/22

i z dnia 6 czerwca 2025 r., II CSKP 570/23 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo).

W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 189 k.p.c. Z motywów skargi

wynikało przy tym, że skarżąca nie nadawała temu zarzutowi samodzielnego charakteru, lecz

traktowała go jako zarzut wynikowy, związany z trafnością – w jej ocenie – zarzutów

naruszenia prawa materialnego, co jednak nie miało miejsca.

W zakresie, w jakim naruszenie art. 189 k.p.c. powiązano w skardze

z zaniechaniem poinformowania powodów o konsekwencjach upadku umowy kredytu,

należało natomiast podnieść, że ewentualny brak tego rodzaju informacji nie rzutuje na

ocenę interesu prawnego jako przesłanki powództwa o ustalenie prawa lub stosunku

prawnego (art. 189 k.p.c.), który podlega ocenie według innych kryteriów (por. np. wyrok

Sądu

Najwyższego

z

dnia

3

października

2025

r.,

II CSKP 284/23). Niezależnie od tego, pozwana nie wykazała, w czym

– z uwzględnieniem aktualnego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

określającego zakres roszczeń, których kredytodawca może dochodzić od konsumenta -

kredytobiorcy w związku z upadkiem umowy kredytu na skutek stwierdzenia w niej

niedozwolonych postanowień (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z

dnia 15 czerwca 2023 r.,C-520/21, Arkadiusz Szczęśniak przeciwko mBank S.A.,

ECLI:EU:C:2023:478, a także postanowienia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z

dnia 11 grudnia 2023 r., C-756/22, Bank Millennium przeciwko ES, AS, ECLI:EU:C:2023:978 i

z

dnia

12

stycznia

2024 r., C-488/23, mBank S.A. przeciwko KŁ, JŁ, ECLI:EU:C:2024:45) miałyby się wyrażać

realnie niekorzystne konsekwencje stwierdzenia nieważności spornej umowy dla powodów

II CSKP 227/24

9

i w jaki sposób zaniechanie poinformowania o nich powodów mogłoby wpłynąć na wynik

postępowania w sprawie.

Z tych względów, na podstawie art. 39814, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1, art. 391

§ 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

Monika Koba

Paweł Grzegorczyk

Władysław Pawlak

(K.G.)

[SOP]