Upadła nie uniknie planu spłaty wierzycieli, SN oddalił jej skargę kasacyjną

Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie postanowieniem z 24 maja

2023 r. umorzył zobowiązania A. G. powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości,

[…], bez ustalania planu spłaty wierzycieli, z wyjątkiem zobowiązań wymienionych

w art. 49121 ust. 2 pr. upadł. (pkt 1) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 2).

II CSKP 252/26

2

Sąd Okręgowy w Warszawie, na skutek zażalenia wierzyciela C. w W.,

postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną zmienił postanowienie Sądu

Rejonowego i ustalił plan spłaty siedmiu wierzycieli A. G. oraz Skarbu Państwa z

tytułu kosztów postępowania upadłościowego przewidujący, że przeznaczy ona na

ich zaspokojenie łączną kwotę 36 000 zł w 36 szczegółowo opisanych ratach

miesięcznych i orzekł, iż po wykonaniu tego planu spłaty zobowiązania powstałe

przed dniem ogłoszenia upadłości A. G., […] – poza zobowiązaniami, o których

mowa w art. 49121 ust. 2 pr. upadł. - zostaną umorzone w całości.

Sąd Okręgowy zauważył, że w sprawie niniejszej mają zastosowanie

przepisy ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe w brzmieniu

obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 30 sierpnia 2019 r. o zmianie

ustawy - Prawo upadłościowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r.,

poz. 1802). Wniosek o ogłoszenie upadłości został bowiem złożony przed wejściem

w życie wymienionej ustawy nowelizującej a zgodnie z art. 9 ust. 1 tej regulacji,

w sprawach, w których przed dniem jej wejścia w życie wpłynął wniosek

o ogłoszenie upadłości, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Dokonując analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, Sąd

Okręgowy nie podzielił oceny Sądu pierwszej instancji, że upadła nie jest w stanie

przeznaczać jakiejkolwiek kwoty na spłatę wierzycieli. […]

Zestawiając miesięczne dochody upadłej z usprawiedliwionymi kosztami

utrzymania Sąd Okręgowy uznał, że dysponuje ona nadwyżką, którą

w przeważającej części może przeznaczyć na zrealizowanie planu spłaty

wierzycieli. Nie było zatem podstaw do zastosowania dobrodziejstwa umorzenia

zobowiązań upadłej na podstawie art. 49116 ust. 1 pr. upadł. a ustalony – zgodnie

z wnioskiem skarżącego wierzyciela – plan spłaty nie narusza wskazań zawartych

w art. 49115 ust. 4 pr. upadł. Przy jego wykonywaniu upadła będzie dysponować

nadwyżką w kwocie 500,00 zł, którą będzie mogła przeznaczyć dodatkowo na

nieprzewidziane wydatki.

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na możliwość zmiany ustalonego planu spłaty

wierzycieli w razie braku możliwości jego realizacji, a w przypadku trwałości tej

II CSKP 252/26

3

przeszkody – nawet jego uchylenia i umorzenia niewykonanych zobowiązań

upadłej (art. 49119 ust. 1 i 2 pr. upadł.).

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c., upadła A. G. wniosła o uchylenie postanowienia Sądu

Okręgowego w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania.

W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie

art. 2 ust. 2 w związku z art. 49114 ust. 1 i art. 49116 ust. 1 pr. upadł. przez ich

błędną wykładnię i - w konsekwencji – niewłaściwe zastosowanie

oraz art. 49114 ust. 1 i art. 49115 pr. upadł. przez niewłaściwe zastosowanie. Drugą

zaś podstawę wypełniła zarzutem naruszenia art. 386 § 1 k.p.c. w związku

z art. 397 § 3 k.p.c. i art. 49115 pr. upadł.

Wierzycielka P. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w T. wniosła o

oddalenie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty podniesione przez skarżącą zmierzały do podważenia dokonanej

przez Sąd Okręgowy oceny jej sytuacji osobistej i majątkowej, która legła

u podstaw uznania, że jest ona w stanie dokonać częściowych spłat wierzycieli

w ramach ustalonego planu ich spłaty. Zarzuty ten nie mogły zostać uznane

za usprawiedliwione.

Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, że w sprawie niniejszej mają

zastosowanie przepisy Prawa upadłościowego w brzmieniu obowiązującym przed

24 marca 2020 r. Stosownie do art. 2 ust. 2 tej regulacji, postępowanie

upadłościowe wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej

należy prowadzić tak, aby umożliwić umorzenie zobowiązań upadłego

niewykonanych w postępowaniu upadłościowym, a jeśli jest to możliwe - zaspokoić

roszczenia wierzycieli w jak najwyższym stopniu. Stosownie zaś do art. 49116

ust. 1 pr. upadł., sąd umarza zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty

wierzycieli, jeśli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest

on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty

wierzycieli. Sąd nie jest związany stanowiskiem upadłego oraz wierzycieli co do

II CSKP 252/26

4

treści planu spłaty wierzycieli; ustalając plan spłaty wierzycieli, bierze pod uwagę

możliwości zarobkowe upadłego, konieczność utrzymania upadłego i osób

pozostających na jego utrzymaniu oraz ich potrzeby mieszkaniowe, wysokość

niezaspokojonych wierzytelności oraz stopień zaspokojenia wierzytelności

w postępowaniu upadłościowym. (art. 49115 ust. 4 pr. upadł).

W orzecznictwie na gruncie tych regulacji przyjęto, że chociaż

pierwszoplanowym celem tzw. upadłości konsumenckiej jest oddłużenie osoby

fizycznej, to jednak przy zachowaniu słusznych praw wierzycieli. Zwrócono przy

tym uwagę na konieczność prowadzenia postępowanie w tym przedmiocie tak, aby

nie pozbawiało ono dłużnika w przyszłości motywacji do zwiększonej staranności

w wykonywaniu swoich zobowiązań. Sama bowiem możliwość kolejnego ich

umorzenia - przy odwołaniu się do zasad słuszności i humanitaryzmu

(art. 4914 ust. 3 pr. upadł.) - może stanowić zachętę do przeciwnej postawy

dłużnika. Zasadą jest zatem, że umorzenie zobowiązań upadłego, będącego

konsumentem, powinno zostać poprzedzone próbą spłacenia przynajmniej części

zadłużenia. Dopiero w przypadku stwierdzenia - stosownie do art. 49116

ust. 1 pr. upadł. - że osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że

nie byłby on zdolny do dokonania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty

wierzycieli, sąd powinien umorzyć jego zobowiązania bez ustalenia planu spłaty.

Sąd Okręgowy, odwołując się do tej reguły – wbrew zarzutowi skarżącej - nie

naruszył art. 2 ust. 2 pr. upadł.

W doktrynie i orzecznictwie słusznie wskazuje się, że odstąpienie

od ustalenia planu spłaty, a zatem rezygnacja z istotnego stadium postępowania

upadłościowego, powinno mieć charakter wyjątkowy, uzasadniony w sposób

obiektywny stanem zdrowia upadłego, jego niedołężnością i brakiem zdolności do

pracy - w sytuacji, gdy dostępne źródła utrzymania pozwalają wyłącznie na

pokrycie bieżących potrzeb upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu,

a nie ma podstaw do uznania, aby stan ten mógł ulec zmianie w najdłuższym

możliwym okresie wykonywania planu spłaty (zob. postanowienia SN: z 25 maja

2021 r., I CSKP 100/21; z 24 stycznia 2024 r., II CSKP 2253/22 i z 25 lipca 2024 r.,

II CSKP 381/24 – nie publ.).

II CSKP 252/26

5

Z przyjętych za podstawę zaskarżonego postanowienia wiążących ustaleń

faktycznych wynika, że upadłej – po odliczeniu z uzyskiwanych przez nią dochodów

środków na bieżące potrzeby własne oraz dzieci pozostających na jej utrzymaniu –

pozostaje nadwyżka umożliwiająca dokonanie częściowych spłat wierzycieli.

Sąd Okręgowy, mając na względzie powyższe, zasadnie wskazał na brak

podstaw do uznania, że upadła nie jest w stanie ponieść kosztów jakichkolwiek

spłat w ramach planu spłaty wierzycieli. Konstatacja ta nie mogła być postrzegana

jako rezultat wadliwej wykładni oraz niewłaściwego zastosowania wskazanych

w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego.

Za oczywiście bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 386 § 1

w związku z art. 397 § 3 k.p.c. i art. 49115 pr. upadł., skoro Sąd Okręgowy uznał –

trafnie - że nie było podstaw do umorzenia zobowiązań upadłej bez ustalenia planu

spłaty wierzycieli

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł, jak

w sentencji.

Grzegorz Misiurek

Paweł Grzegorczyk

Marta Romańska

(A.T.)

[r.g.]