Kupujący wpisali się po zakazie zbycia z prokuratury. SN oddalił skargę kasacyjną

Ł.S. i M.S., na podstawie umowy sprzedaży z 12 lutego 2021 r., objętej

aktem notarialnym Rep. A […] sporządzonym przez notariusza T.M. w W., wnieśli o

ujawnienie ich w dziale II księgi wieczystej numer […], prowadzonej dla lokalu

numer […] położonego w M. przy ul. […]

Postanowieniem z 23 lutego 2022 r. Sąd Rejonowy w Żyrardowie oddalił

ww. wniosek Ł.S. i M.S.

II CSKP 254/24

2

Postanowieniem z 13 lipca 2022 r. Sąd Okręgowy w Płocku oddalił apelację

wnioskodawców.

Sąd Okręgowy podzielił w pełni ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd

Rejonowy i przyjął je za własne. Zgodnie z tymi ustaleniami wnioskiem złożonym

12 lutego 2021 r. o godz. 10:27:35 prokurator Prokuratury Okręgowej w P. wniósł o

wpisanie w dziale III księgi wieczystej numer […], prowadzonej dla lokalu numer

[…] położonego w M. przy ul. […], ostrzeżenia o zakazie zbywania i obciążania

nieruchomości, stosownie do treści postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym,

sygn. akt PO II DS. […], z 4 lutego 2021 r., wydanego przez Prokuraturę Okręgową

w P.

Ww. wniosek prokuratora został zarejestrowany pod sygn. Dz.Kw […], a wpis

w księdze wieczystej dokonany zgodnie z wnioskiem. Nieprawomocnym

postanowieniem z 23 lutego 2022 r., w sprawie Dz.Kw […], wpis został utrzymany

w mocy.

Wniosek o zmianę wpisu prawa własności na skutek umowy sprzedaży

z 12 lutego 2021 r. wniesiony został przez Ł.S. i M.S. 12 lutego 2021 r. o godz.

10:28:44. Wnioskodawcy wnosili o ujawnienie ich w dziale II księgi wieczystej

numer […], prowadzonej dla lokalu numer […] położonego w M. przy ul. […]

Wniosek został zarejestrowany pod sygn. Dz.Kw […].

Wniosek Ł.S. i M.S. został umieszczony w systemie teleinformatycznym już

po zarejestrowaniu ww. wniosku prokuratora o wpis.

Sąd drugiej instancji wskazał, że w myśl art. 293 § 5 k.p.k. postanowienie

o zabezpieczeniu majątkowym z chwilą wydania stanowi tytuł wykonawczy. Na

podstawie postanowienia z 4 lutego 2021 r., sygn. akt PO II DS. [...], zakazano

M.M. i J.M. zbywania i obciążania ww. nieruchomości. Postanowienie o

zabezpieczeniu wydane zostało przed dokonaniem sprzedaży nieruchomości, a

także wniosek o wpis na podstawie ww. postanowienia wpłynął wcześniej niż

wniosek na podstawie umowy sprzedaży.

Od postanowienia Sądu Okręgowego w Płocku skargę kasacyjną wywiedli

wnioskodawcy.

II CSKP 254/24

3

Ł.S. i M.S. zaskarżyli orzeczenie Sądu drugiej instancji w całości i zarzucili

mu:

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 w zw. z art. 8 ustawy

z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2025 r., poz. 341;

dalej: u.k.w.h.);

- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 316 § 1

w zw. z art. 7564 § 2 k.p.c.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości

i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Płocku do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wnioskodawców okazała się bezzasadna.

Skarga kasacyjna została oparta na obydwu wskazanych w art. 3983 § 1

k.p.c. podstawach, zatem w pierwszej kolejności konieczne jest ustosunkowanie się

do zarzutu naruszenia prawa procesowego, albowiem prawidłowe zastosowanie

jego przepisów jest warunkiem dokonania przez Sąd meriti właściwej subsumpcji.

Zgłoszony w skardze zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczył

pominięcia przez Sądy obu instancji faktu, że zbycie nieruchomości nastąpiło przed

ujawnieniem w księdze wieczystej wzmianki o wniosku Prokuratury Okręgowej w P.

o wpis zabezpieczenia majątkowego w postaci zakazu zbycia nieruchomości.

Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 7564 § 2 k.p.c. czynność prawna

dokonana wbrew zakazowi zbywania lub obciążania nieruchomości, która ma

urządzoną księgę wieczystą, albo spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu,

jest nieważna, jeżeli dokonano wpisu w księdze wieczystej ostrzeżenia o zakazie

zbywania lub obciążania tych praw.

Przy tym, stosownie do art. 6268 § 2 k.p.c., kognicja sądu w postępowaniu

wieczystoksięgowym ma charakter zawężony i sprowadza się do badania treści

księgi wieczystej i wniosku oraz treści i formy dołączonych do niego dokumentów.

Powyższa regulacja determinuje również zakres rozpoznania sprawy przez sąd

odwoławczy, który ogranicza się do rozstrzygnięcia, czy orzeczenie sądu pierwszej

instancji było zgodne z prawem - w świetle: treści wniosku, treści i formy

II CSKP 254/24

4

dokumentów stanowiących podstawę wpisu, oraz treści księgi wieczystej. Sąd,

rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej, związany jest stanem rzeczy

istniejącym w chwili złożenia wniosku i kolejnością jego (ich) wpływu (zob. uchwałę

składu siedmiu sędziów SN z 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09, OSNC 2010, nr 6,

poz. 84). W uzasadnieniu uchwały z 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09, Sąd

Najwyższy podkreślił, że kierowanie się kolejnością wniosków o wpis uznać należy

za nakaz ustawowy, a nie jedynie postulat, z racji na to, że rozumowanie takie ma

istotne znaczenie dla bezpieczeństwa obrotu prawnego.

Prawidłowa ocena zasadności wniosku o wpis wymaga zatem rozważenia

zawartego w nim żądania i zbadania dołączonych doń dokumentów oraz treści

księgi wieczystej - według stanu rzeczy istniejącego w chwili, kiedy dany wniosek

został złożony (zob. postanowienie SN z 1 czerwca 2011 r., II CSK 481/10).

Podstawą wpisu mogą być tylko dokumenty uzasadniające ten wpis, które

zostały złożone razem z wnioskiem o wpis. Ponieważ zakres rozpoznania wniosku

o wpis jest ograniczony tylko do rozpoznania treści wniosku, załączonych do niego

dokumentów oraz treści księgi wieczystej, chwila złożenia wniosku o wpis

rozstrzyga o kolejności rozpoznawania wniosków, a zarazem ma on moc wsteczną

od chwili złożenia - z chwilą uwzględnienia, to uzasadnione jest stanowisko, że

uwzględniony może być wniosek o wpis w księdze wieczystej oparty na

dokumentach istniejących w chwili jego złożenia, a nie na dokumentach powstałych

dopiero po złożeniu wniosku o wpis. Sąd wieczystoksięgowy rozpoznaje wniosek

o wpis do księgi wieczystej zakazu zbywania i obciążania nieruchomości

w granicach określonych w art. 6268 k.p.c., co oznacza, że - co do zasady - nie

może uwzględniać żadnych dalszych okoliczności wynikających z wniosku o wpis

i dołączonych do niego dokumentów (zob. postanowienie SN z 22 września 2020 r.,

I CSK 660/18).

W realiach rozpatrywanej sprawy jako podstawę wpisu wnioskodawcy

powołali notarialną umowę przeniesienia własności nieruchomości, tytułem

sprzedaży, zawartą 12 lutego 2021 r. Jednakże jeszcze przed dokonaniem

powyższej czynności prawnej przez skarżących wydane zostało postanowienie

Prokuratury Okręgowej w P. z 4 lutego 2021 r., sygn. akt II DS. [...], w którym

II CSKP 254/24

5

zastosowano zabezpieczenie majątkowe w postaci zakazu zbywania lub obciążania

nieruchomości objętej ww. umową sprzedaży. Wskazane postanowienie

zabezpieczające charakteryzuje się tym, że z chwilą wydania stanowi tytuł

wykonawczy. Sąd wieczystoksięgowy rozpatrywał poszczególne wnioski zgodnie

z datą i godziną (minutą i sekundą) wpływu.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że art. 5 u.k.w.h. nie znajduje zastosowania

w niniejszej sprawie, gdyż niezgodność treści księgi wieczystej z rzeczywistym

stanem prawnym wynikać musi z nieprawidłowego odzwierciedlenia w księdze

wieczystej stanu prawnego nieruchomości (zob. postanowienie SN z 26

października 2023 r., II CSKP 2128/22). W realiach niniejszej sprawy skarżący nie

byli ujawnieni w II dziale treści księgi wieczystej numer [...]. Aktualny stan prawny

nieruchomości odpowiadał rzeczywistemu stanowi prawnemu.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c.

oddalił skargę kasacyjną wnioskodawców.

Ewa Stefańska

Adam Doliwa

Marcin Trzebiatowski

(P.H.)

[r.g.]