Sąd Najwyższy uchylił część wyroku dla banku w sporze o kredyt frankowy

II CSKP 286/23

2

Wyrokiem z 19 sierpnia 2020 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu ustalił, że

umowa o kredyt mieszkaniowy zawarta 6 października 2008 r. pomiędzy powodem

D.B. i Bank1 spółką akcyjną w G. (poprzednikiem prawnym pozwanego Bank spółki

akcyjnej w W.) (dalej także: „Bank”) – jest nieważna (pkt I.); zasądził od pozwanej na

rzecz powoda kwotę 154 937,14 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od

5 czerwca 2018 r. do dnia zapłaty (pkt II.) i orzekł o kosztach procesu (pkt III.).

Sąd Okręgowy ustalił, że 6 października 2008 r. powód zawarł z Bankiem

umowę o kredyt mieszkaniowy hipoteczny […]. Bank udzielił powodowi kredytu

denominowanego w złotych w kwocie stanowiącej równowartość 117 137,06 CHF (§

1 pkt 1 części szczególnej umowy dalej: „CSU”). Kredyt przeznaczony był na spłatę

kredytu zaciągniętego w innym banku (§ 1 pkt 2 CSU). Kwotę kredytu na cel

określony w ust. 2, została powiększona o 58 568,53 CHF

z przeznaczeniem na dowolny cel (§ 1 ust. 3 CSU). Kredyt oprocentowany był według

zmiennej stopy procentowej stanowiącej sumę odpowiedniej stopy bazowej, w tym

przypadku LIBOR 3M i marży banku (§ 2 ust. 1 i 2 części ogólnej umowy dalej:

„COU”). Zabezpieczenie spłaty kredytu stanowiła hipoteka kaucyjna do kwoty

381 000 zł (§ 3 CSU).

Kredyt został udzielony na okres 359 miesięcy od 6 października 2008 r. do

20 września 2038 r. i miał być spłacany w równych ratach kapitałowo - odsetkowych

(§ 1 ust. 4 i § 5 pkt 4 i 5 CSU). Spłata kredytu miała następować zgodnie

z harmonogramem spłat poprzez pobranie przez Bank środków z rachunku

rozliczeniowo-oszczędnościowego powoda wskazanego w umowie (§ 5 ust. 1 i 6).

W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej, kwota kredytu

wypłacana w złotych miała zostać określona poprzez przeliczenie na złote kwoty

wyrażonej w walucie, w której kredyt jest denominowany według kursu kupna tej

waluty, zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniu uruchomienia

środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych (§ 1 ust. 2 COU). W § 1

ust. 3 postanowiono, że w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej

zmiana kursu waluty wpływa na wypłacane w złotych przez Bank kwoty transz

kredytu oraz na spłacane w złotych przez kredytobiorcę kwoty rat kapitałowo-

odsetkowych zaś ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca,

II CSKP 286/23

3

z uwzględnieniem § 12 ust. 2-4 oraz § 20 ust. 6. W § 6 ust. 2 pkt 7 postanowiono, iż

całkowity koszt kredytu może ulec zmianie w przypadku zmiany kursów walut.

Bank uprawniony był do pobierania opłat i prowizji za dokonywane czynności.

W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej prowizje pobierane były

w złotych w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej (§ 8 ust. 5 COU).

Wypłata środków z kredytu denominowanego w walucie obcej następowała

w złotych, w kwocie stanowiącej równowartość wypłacanej kwoty wyrażonej

w walucie obcej (§ 12 ust. 2 COU). Do przeliczeń kwot walut uruchamianego kredytu

zastosowanie miał kurs kupna waluty obcej według tabeli kursów obowiązującej

w Banku w dniu wypłaty środków w momencie dokonywania przeliczeń kursowych

(§ 12 ust. 3 COU).

W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej harmonogram spłat

kredytu wyrażony był w walucie, w której kredyt jest denominowany (§ 15 ust. 7 pkt

1 COU). Spłata następowała w złotych, w równowartości kwot wyrażonych w walucie

obcej (§ 15 ust. 7 pkt 2 COU). Do przeliczeń wysokości rat kapitałowo-odsetkowych

spłacanego kredytu, zastosowanie miał kurs sprzedaży danej waluty według tabeli

kursów obowiązującej w Banku w dniu spłaty, w momencie dokonywania przeliczeń

kursowych (§ 15 ust. 7 pkt 3 COU). Kredytobiorca uprawniony był do ubiegania się

o zmianę waluty kredytu (§ 10 ust. 1 pkt 1 COU).

Powód udzielił Bankowi pełnomocnictwa do należącego do niego rachunku

rozliczeniowo- oszczędnościowego w celu pobrania bez oddzielnej dyspozycji kwot

należnych z tytułu zobowiązań wynikających z umowy o kredyt. Złożył także

oświadczenie o poddaniu się egzekucji świadczeń pieniężnych wynikających

z umowy do kwoty 307 030, 28 CHF, nie wyższej jednak niż 664 966,17 zł. Zgodnie

z oświadczeniem do przeliczenia kwoty z CHF na złote zastosowanie miał kurs

sprzedaży waluty według tabeli kursów z dnia wystawienia tytułu egzekucyjnego.

Kredyt wypłacony został w złotych polskich w łącznej kwocie 261 985,11 zł,

w dwóch transzach w dniach 9 października 2008 r. (142 985,11 zł) oraz 13 listopada

2008 r. (119 000 zł). We wnioskach o wypłatę kredytu jako kwota wypłaty wskazane

zostały złote polskie.

W przypadku rozliczenia łączącej strony umowy przy zastosowaniu kursu

średniego NBP dla franka szwajcarskiego obowiązującego odpowiednio w dacie

II CSKP 286/23

4

wypłaty kredytu oraz w dniu spłaty poszczególnych rat - zadłużenie powoda przy

uwzględnieniu wpłat dokonanych do 20 marca 2018 r. byłoby niższe o 1 688,44 CHF

(11 485,14 PLN). Przy przyjęciu natomiast założenia, że powoda nie wiążą

kwestionowane postanowienia umowne dotyczące denominacji, a udzielony

powodowi kredyt był kredytem złotowym oprocentowanym zgodnie

z postanowieniami umowy - na dzień 20 marca 2018 r. powód posiadałby nadpłatę

w wysokości 50 737,17 zł, która pozwalałaby na spłatę zadłużenia w okresie

kolejnych 5 lat.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uwzględnił w całości

powództwo w zakresie żądania głównego ustalenia nieważności umowy kredytowej

oraz zasądzenia kwoty 154 937,14 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie

liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem nienależnego

świadczenia.

Stwierdził, że wprowadzone do umowy kredytu denominowanego do CHF

klauzule przeliczeniowe są abuzywne, a jednocześnie stosowanie przez Bank

własnego kursu waluty jest sprzeczne z naturą stosunków obligacyjnych w których

nie jest dozwolone narzucanie przez silniejszą stronę wymiaru zobowiązania drugiej,

czego skutkiem jest nieważność umowy z mocy art. 3531 w zw. Z art. 58 § 1 k.c. Bez

postanowień, które z mocy art. 3851 § 1 k.c. nie wiązały powoda jako konsumenta,

nie jest możliwie utrzymanie umowy w obrocie, bowiem nie zawierałaby wszystkich

elementów koniecznych dla określenia treści charakterystycznych dla nawiązanego

stosunku zobowiązaniowego a nadto byłaby niewykonalna. W konsekwencji

uzasadnione też było żądanie zwrotu spełnionego przez powoda świadczenia jako

nienależnego.

Wobec uwzględnienia w całości żądania głównego Sąd Okręgowy nie poddał

ocenie żądania ewentualnego zgłoszonego przez powoda na wypadek nie

uwzględnienia żądania głównego.

Wyrokiem z 21 kwietnia 2022 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu - orzekając na

skutek apelacji pozwanego - zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w punkcie

I oddalił powództwo o ustalenie, w punkcie II oddalił powództwo ponad zasądzoną

kwotę 5 742,57 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 5 czerwca 2018 r.

do dnia zapłaty, w punkcie III odstąpił od obciążenia powoda kosztami procesu

II CSKP 286/23

5

i kosztami sądowymi, uchylił punkt IV (punkt 1.); oddalił apelację w pozostałym

zakresie (punkt 2.); odstąpił od obciążenia powoda kosztami postępowania

apelacyjnego (punkt 3.).

Sąd Apelacyjny wydając orzeczenie uwzględniające w znacznej części

apelację pozwanego nie podzielił oceny Sądu pierwszej instancji o nieważności

umowy wobec jej ukształtowania w sposób sprzeczny z naturą zobowiązania oraz

stanowiska tego Sądu, że konsekwencją stwierdzenia abuzywności postanowień

waloryzacyjnych i ich wyeliminowania z umowy jest niemożność jej wykonania.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego wprowadzenie mechanizmu waloryzacji

dającego uprzywilejowaną pozycję Bankowi było nieuczciwe, ale tylko w jednym

wąskim aspekcie dotyczącym sposobu ustalania kursu waluty. W konsekwencji

w pełni podzielił ocenę Sądu Okręgowego o abuzywności klauzul przeliczeniowych,

których wprowadzenie do umowy nie skutkuje jednak utratą bytu całego stosunku

zobowiązaniowego. Postanowienia przeliczeniowe stanowią bowiem jedynie część

czynności prawnej, chociaż nie znajdzie do nich zastosowania art. 58 § 3 k.c.

Podkreślił, że nie można w tym kontekście pominąć, że ani Bank, ani

kredytobiorca nie mieli wpływu na rynkową wartość waluty, a powód podjął decyzję

o zaciągnięciu zobowiązania pieniężnego zależnego od jego wysokości, uzyskując

w ten sposób znacznie niższe oprocentowanie kredytu wskaźnikiem dedykowanym

do tej waluty, mając przy tym świadomość zmienności kursu oraz wiedzę, że wraz ze

wzrostem waluty będzie rosło jego zobowiązanie (§ 1 COU). W tych okolicznościach

nie można w ocenie Sądu Apelacyjnego uznać, aby poprzez wprowadzenie do

umowy nietransparentnego mechanizmu przeliczania waluty, czynność prawna

w całości była nieważna, podczas gdy sama indeksacja (denominacja) kredytu i rat

była dozwolona, a ustawodawca chroni konsumenta przed nieuczciwymi klauzulami

poprzez niewiązanie nimi.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że jeśli postanowienia dotyczące mechanizmu

waloryzacji byłyby nieważne na skutek sprzeczności z prawem lub normami

pozaprawnymi badanie ich abuzywności byłoby bezcelowe, bowiem nieważne

postanowienie nie może kształtować praw żadnej ze stron. W przypadku gdy

klauzula umowy lub wzorca jest jednocześnie abuzywna i sprzeczna z ustawą lub

zasadami współżycia społecznego, wówczas pierwszeństwo będzie miała sankcja

II CSKP 286/23

6

nieważności z art. 58 § 3 k.c., czego następstwem będzie wyeliminowanie z obrotu

tej części czynności prawnej, która jest nią dotknięta. Umowa nie będzie mogła

pozostać w obrocie (będzie w całości nieważna) tylko wtedy, gdy z okoliczności

będzie wynikało, że bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie

zostałaby dokonana.

Jego zdaniem nawet gdyby uznać, że ta część klauzuli przeliczeniowej na

podstawie, której bank przyznał sobie prawo kształtowania kursu waluty, ponad jego

wartość rynkową, była sprzeczna z zasadą uczciwości kontraktowej, nie skutkuje to

nieważnością umowy w całości. Na gruncie art. 58 § 3 k.c. istotna jest przesłanka

okoliczności wskazujących, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność

nie zostałaby dokonana. Rozstrzygając, czy bez nieważnych postanowień czynność

byłaby dokonana, sąd winien ustalić hipotetyczną wolę stron i rozważyć, jak na

miejscu stron czynności prawnej postąpiłaby „rozsądna osoba”, tzn. czy dokonałaby

jej bez postanowień dotkniętych nieważnością. Jeśli powód w zamian za korzystne

oprocentowanie kredytu i niższe raty niż przy kredycie złotowym, świadomie godził

się na denominacje przyjmując na siebie ryzyko kursowe, trudno w ocenie Sądu

Apelacyjnego przyjąć, że bez postanowień dotyczących kursu własnego Banku nie

zawarłby umowy.

Sąd Apelacyjny stwierdził także, że dopuszczalność waloryzacji obu

świadczeń nie budzi wątpliwości w kontekście zgodności z prawem czy zasadami

współżycia społecznego. To co może być uznane za sprzeczne z nimi to miernik owej

waloryzacji w postaci wyznaczania kursu przez Bank. Nie oznacza to jednak

wyeliminowania w całości postanowień waloryzacyjnych, skoro same w sobie są

dopuszczalne. Bez względu na to, czy część klauzuli oceniać na gruncie art. 58 § 3

k.c., czy art. 3851 § 1 i 2 k.c. żaden z tych przepisów nie wprowadza sankcji

nieważności czynności prawnej w całości, a wprowadzenie do umowy nieuczciwego

mechanizmu przeliczeniowego nie skutkuje wyeliminowaniem z umowy w całości

denominacji (indeksacji) kredytu.

Jego zdaniem cechy abuzywności wykazywała ta część ustalanego

samodzielnie przez Bank kursu waluty, która stanowiła nadwyżkę ponad kurs średni

NBP, przewidziany w art. 358 § 1 i 2 k.c., bowiem konsumentowi nie zostały

wyjaśnione, ani nie były z nim indywidualnie uzgadniane metody, czynniki i sposób

II CSKP 286/23

7

ustalania ostatecznej wartości waluty, która odbiegała od kursu oficjalnego. Ta część

wartości waluty stanowiąca różnicę pomiędzy kursem banku a średnim NBP, podlega

wyeliminowaniu, bowiem nie wiąże powoda jako konsumenta.

Pozostawienie do rozliczeń kursu średniego NBP nie prowadzi do zmiany

umowy innej niż wynikająca ze zniesienia nieuczciwego elementu klauzuli.

Denominacja nadal pozostanie, nie ulegnie zmianie przyjęte przez kredytobiorcę

ryzyko kursowe, na co godził się uzyskując oprocentowanie dedykowane dla obecnej

waluty, ani wysokość wypłaconego kapitału w złotych, tyle że będzie on przeliczony

na inną ilość jednostek obcej waluty według obiektywnego kursu, co spowoduje

odpowiednie przeliczanie także rat kapitałowych. Umowa, będąca wyrazem

zgodnych oświadczeń woli obu stron nie dość, że pozostanie bez innych zmian niż

wynikające z usunięcia warunku niedozwolonego, to jeszcze przywrócona zostanie

równowaga, która została zachwiana poprzez zastosowanie własnego kursu Banku,

kursem na wysokość którego żadna ze stron nie będzie miała wpływu. Spełniony

zostanie tym sam cel art. 6 ust 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r.

w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L 1993

Nr 95, str. 29 - dalej: "Dyrektywa") jakim jest zastąpienie formalnej równowagi praw

i obowiązków stron ustanowionej w umowie, równowagą rzeczywistą która

przywraca równość stron, przy jednoczesnym utrzymaniu umowy jako całości, a nie

jest nim unieważnienie wszystkich umów zawierających nieuczciwe warunki.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że nieuczciwa nie była sama waloryzacja, ale

zastosowanie kursu ustalanego samodzielnie przez Bank w sposób

nietransparentny, nieznany konsumentowi, według nieujawnionych kryteriów.

Wyeliminowaniu podlega zatem ta część klauzuli waloryzacyjnej, która odnosi się do

nadwyżki wartości waluty ponad kurs obiektywny, co nie skutkuje inną zmianą

warunku niż wynikającą z usunięcia jego niedozwolonego elementu. W konsekwencji

nie podzielił stanowiska Sądu pierwszej instancji, że wyeliminowanie mechanizmu

waloryzacji przewidzianego w umowie będzie skutkowało niemożliwością jej

wykonania.

Wskazał, odwołując się do opinii biegłej, że po dokonaniu przeliczenia kredytu

i rat według kursu średniego CHF ustalanego przez NBP, po stronie powoda

II CSKP 286/23

8

powstała nadwyżka w kwocie 5 742,57zł, która stanowi świadczenie nienależne

podlegające zwrotowi.

Z przytoczonych względów zmienił zaskarżony wyrok poprzez oddalenie

powództwa o ustalenie oraz oddalenie powództwa o zapłatę ponad zasądzoną kwotę

5 742,57 zł z odsetkami za opóźnienie od 5 czerwca 2018 r. Pomimo oddalenia

powództwa i uwzględnienia apelacji w znacznej części, Sąd Apelacyjny na mocy art.

102 k.p.c. nie obciążył powoda kosztami procesu za obie instancje wobec

niejednolitości orzecznictwa w sprawach kredytów frankowych.

Wyjaśnił także, że miał pełną świadomość, iż zastosowanie kursu

obiektywnego nie likwiduje zasadniczego problemu kredytobiorców frankowych jakim

jest obciążenie w całości ryzykiem kursowym w świetle znaczącego wzrostu wartości

waluty w stosunku do tej z daty uruchomienia kredytu. Rozłożenie tego ryzyka na

kredytodawcę i kredytobiorcę jest jednak jego zdaniem możliwe tylko przy

zastosowaniu klauzuli rebus sic stantibus, przy spełnieniu wszystkich przesłanek

określonych w art. 3571 § 1 k.c., co wymaga jednak wystąpienia z odpowiednim

roszczeniem.

W skardze kasacyjnej powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w części

w zakresie rozstrzygnięć zawartych w punktach 1 i 3 wnosząc o jego uchylenie w tej

części i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie apelacji pozwanego

w całości oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania

apelacyjnego i kasacyjnego ewentualnie wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonym

zakresie i przekazanie sprawy w tej części Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: naruszenie prawa materialnego: art. 3531

k.c. oraz art. 58 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c.; art. 58 § 1 w zw. z art. 353 k.c.;

art. 3531 k.c. oraz art. 69 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo

bankowe; art. 58 § 3 w zw. z art. 3851 § 1 i § 2 w zw. z art. 65 § 1 i § 2 k.c. w zw.

z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy; art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7

Dyrektywy oraz przepisów postępowania: art. 386 § 4 k.p.c. i art. 379 pkt 5 k.p.c.

Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie

i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

II CSKP 286/23

9

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skardze kasacyjnej nie można odmówić słuszności, choć nie wszystkie

zgłoszone w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Chybiony jest zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. dotyczący pozostawienia

powództwa ewentualnego o ustalenie i zapłatę bez rozpoznania. Skorzystanie bądź

nieskorzystanie przez sąd z tej regulacji jest bowiem efektem czynności podjętych

na wcześniejszych etapach postępowania, nie zaś przyczyną zarzucanej wadliwości

rozstrzygnięcia. Nie może być zatem postrzegane jako uchybienie przepisom prawa

procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (zob. m.in. wyroki

Sądu Najwyższego z 5 października 2012 r., IV CSK 166/12; M.Pr.Bank. 2013, nr 10,

s. 42; z 9 maja 2013 r., II CNP 72/12.; i z 6 lutego 2015 r., II CSK 317/14, niepubl.).

Bezzasadny jest także zarzut nieważności postępowania przed Sądem drugiej

instancji przez pozbawienie powoda prawa do obrony swoich praw w postępowaniu

dwuinstancyjnym przez nie rozpoznanie jego żądania ewentualnego (art. 375 pkt 5

k.p.c.). Brak orzeczenia przez Sąd o całości żądania nie świadczy bowiem

o pozbawieniu strony możliwości obrony jej praw lecz pozwala na wdrożenie

właściwych instrumentów prawnych zapewniających zniwelowanie uchybień sądu

w tym zakresie.

Jeżeli skarżący stał na stanowisku, że obowiązkiem Sądu Apelacyjnego

wobec oddalenia w przeważającej części żądania głównego było rozstrzygnięcie

o powództwie ewentualnym dotyczącym ustalenia bezskuteczności

wyszczególnionych w żądaniu ewentualnym postanowień umowy oraz zapłaty kwoty

50 392,72 zł tytułem różnicy między kwotami pobranymi przez pozwanego tytułem

rat kapitałowo-odsetkowych a kwotami, które powinny być zapłacone po

wyeliminowaniu z umowy niedozwolonych postanowień umownych objętych pozwem

ewentualnym, to przysługiwało mu prawo do zgłoszenia wniosku o uzupełnienie

w tym zakresie wyroku (art. 351 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.).

Przed przystąpieniem do analizy zarzutów prawa materialnego w pierwszej

kolejności przypomnienia wymaga, że w postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy

jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.). Związanie to oznacza, że ocena

zarzutów naruszenia prawa materialnego, podniesionych w skardze kasacyjnej,

II CSKP 286/23

10

może odbywać się wyłącznie w odniesieniu do dokonanych przez sąd drugiej

instancji ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia,

których Sąd Najwyższy - w ramach kontroli kasacyjnej – nie może uzupełnić nowymi

okolicznościami nieustalonymi przez Sąd drugiej instancji (zob. m.in. wyroki Sądu

Najwyższego z 29 lipca 1999 r., II UKN 56/99, OSNAPiUS 2000, nr 22, poz. 829;

z 24 lipca 2006r., I PK 299/05, OSNCP 2007, nr 15-16, poz. 214; i z 17 czerwca

2009r., IV CSK 48/09, niepubl.).

Sąd Apelacyjny wydając w niniejszej sprawie orzeczenie reformatoryjne nie

oparł go jednak na jednoznacznie sformułowanej podstawie faktycznej. Nie wskazał

bowiem, że podziela ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, ani nie przytoczył

w motywach swojego rozstrzygnięcia ustaleń tego Sądu (k. 523-527). Nie

sformułował także własnej podstawy faktycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Z drugiej jednak strony lektura motywów zaskarżonego orzeczenia w konfrontacji

z zarzutami apelacji (k. 555-577), w której zarzut naruszenia art. 227 w zw. z art.

278 k.p.c. nie został przez ten Sąd podzielony, wydaje się wskazywać, że Sąd

Apelacyjny nie kwestionował podstawy faktycznej rozstrzygnięcia ustalonej przez

Sąd Okręgowy.

Brak jednoznacznego ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, która nie

może pozostawać w sferze domysłów i podlegać rekonstrukcji stron i sądu

kasacyjnego uniemożliwia jednak wydanie przez Sąd Najwyższy orzeczenia

rozstrzygającego sprawę co do istoty. Sąd Najwyższy nie może bowiem

samodzielnie skonstruować podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (zob.

m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2014 r., II PK 106/13, M.Pr.Pracy 2014/5,

str. 257).

Z kolei ocena zgłoszonych w skardze zarzutów naruszenia prawa

materialnego może być dokonana tylko w ograniczonym zakresie. Nie jest bowiem

możliwe prawidłowe zastosowanie prawa materialnego bez zgodnego z prawem

procesowym ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. To, że sytuacja taka

występuje może być przedmiotem własnej oceny sądu kasacyjnego bez względu na

to, czy w skardze zgłoszono właściwe zarzuty naruszenia prawa procesowego (zob.

m. in. wyroki Sądu Najwyższego z 7 maja 2002 r., I CKN 105/00; z 11 kwietnia

2006 r, I PK 164/05, M.P.Pr. 2006/10/541; z 26 lipca 2007 r., V CSK 115/07,

II CSKP 286/23

11

M.Prawn. 2007/17/930; i z 11 stycznia 2008 r., V CSK 240/07).

Mając na uwadze te zastrzeżenia nie można odmówić słuszności zarzutom

skargi w zakresie w jakim kwestionują określone przez Sąd Apelacyjny

konsekwencje stwierdzenia w umowie kredytowej łączącej strony niedozwolonej

klauzuli kursowej w postaci utrzymania w umowy w mocy po jej uzupełnieniu kursem

NBP. Nie można także podzielić stanowiska tego Sądu, że cechy abuzywności

wykazywała jedynie ta część ustalanego samodzielnie przez Bank kursu waluty,

która stanowiła nadwyżkę ponad kurs średni NBP ustalony zgodnie z art. 358 § 2 k.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że klauzula

pozwalająca na pełną swobodę decyzyjną banku przy kształtowaniu kursu waluty

obcej jest klauzulą niedozwoloną, kształtując prawa i obowiązki konsumenta

w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art.

3851 § 1 k.c.). Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na PLN w chwili jego wypłaty, jak

i przeliczenie z CHF na PLN w chwili wymagalności poszczególnych rat, służy

bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Postanowienia umowne

uprawniające bank do jednostronnego ustalania kursów walut są nietransparentne,

pozwalają bowiem bankowi na arbitralne kształtowanie kursów walut, a tym samym

zapewniają mu swobodę decyzyjną odnoście do wysokości kosztów kredytu

obciążających konsumenta. Zgodnie z zasadą dobrych obyczajów koszty wynikające

z zawartej z konsumentem umowy, powinny być możliwe do przewidzenia. Jest tak

także wtedy, gdy swoboda banku w ustaleniu wysokości kursu jest w jakiś sposób

ograniczona, przez wprowadzenie pewnych elementów obiektywnych przy jego

określaniu, jeżeli nie precyzuje ona wszystkich czynników ustalanych przez bank

w celu oznaczenia kursu wymiany.

W rozpoznawanym przypadku postanowienia umowy nie przewidywały, aby

kurs CHF ustalony przez Bank pozostawał w określonej relacji do aktualnego kursu

tej waluty ukształtowanego przez rynek walutowy lub publikowanego przez NBP.

Marża kupna (sprzedaży) była zależna jedynie od Banku, a umowa w żaden sposób

nie określała sposobu jej ustalania. Tego rodzaju klauzula pozwalała zatem dowolnie

ustalać kryteria wyboru kursów walut a także wysokość marży, narażając

kredytobiorcę na nieograniczoną arbitralność decyzji Banku, bez możliwości

zweryfikowania prawidłowości kursu ustalonego przez Bank oraz wysokości marży

II CSKP 286/23

12

za dokonanie transakcji kupna (sprzedaży) waluty, a tym samym nie pozwalała na

przewidzenie skutków umowy. Należy ją zatem kwalifikować, jako zawierającą treść

niedozwoloną co wielokrotnie na gruncie podobnych spraw stwierdzał Sąd

Najwyższy (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK

1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 8 września 2016 r., II CSK 750/15; z 1 marca

2017 r., IV CSK 285/16; z 19 września 2018 r., I CNP 39/17, niepubl.; z 24

października 2018 r., II CSK 632/17, z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17; z 27 lutego

2019 r., II CSK 19/18; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz.

115; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18,

OSNC 2020 r., nr 7-8, poz. 64; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/ 18, Glosa 2020,

nr 4, s. 67 i n.; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; i z 13 maja 2022 r., II CSKP

464/22, niepubl.).

Taki sam pogląd został wypracowany w orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: „TSUE”) dotyczącym postanowień

Dyrektywy. Podkreślono w nim, że treść klauzuli umowy kredytu zawartej między

przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej,

do której kredyt jest denominowany (indeksowany), powinna na podstawie jasnych

i zrozumiałych kryteriów umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie

uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu

wymiany waluty obcej, stosowanego w celu obliczenia rat kredytu, w taki sposób by

konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany

stosowany przez przedsiębiorcę (zob. m.in. wyrok z 18 listopada 2021r., C – 212/20,

M.P., B.P. przeciwko „A”).

Bez znaczenia jest przy tym to, w jaki sposób Bank rzeczywiście stosował

abuzywne postanowienia umowne, w szczególności czy przynosiły mu one

nieuzasadnione korzyści i czy opierał się na powszechnej i utrwalonej praktyce

bankowej. O tym bowiem czy postanowienie jest niedozwolone decydują

okoliczności z chwili zawarcia umowy (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2

oraz orzecznictwo TSUE przytoczone w uzasadnieniu tej uchwały). Okoliczność

zatem, że uwarunkowania rynkowe ograniczały swobodę Banku w zakresie

określania kursu waluty, zapobiegając zasadniczym odstępstwom od kursów

II CSKP 286/23

13

stosowanych w praktyce bankowej (kursu średniego NBP), nie oznacza, iż sporne

postanowienia były dozwolone. Nadal bowiem umożliwiały Bankowi czerpanie

korzyści, które w istocie nie miały żadnego uzasadnienia w świetle wyłącznie

waloryzacyjnego charakteru denominacji do CHF, a których rozmiar zależał od jego

decyzji i polityki finansowej (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 24 maja 2024 r.,

II CSKP 1560/22, niepubl. oraz postanowienie TSUE z 18 października 2023 r.,

C-117/23, Eurobank Bulgaria).

Sposób wykonywania umowy, w tym w kontekście korzystnych dla powoda

różnic między kredytami złotowymi a udzielanymi w walucie (CHF), stosowany przez

pozwanego kurs rynkowy przy rozliczeniach spłat, przyczyna zawarcia przez powoda

umowy, interes Banku, który w relacji z konsumentami stosował klauzule

niedozwolone a także ekwiwalencja świadczeń spełnianych przez konsumentów na

podstawie klauzuli abuzywnej oraz świadczeń, które spełnialiby na podstawie innej

umowy zawartej z tym samym bankiem, nie mają znaczenia dla oceny abuzywności.

Przesłankami stwierdzenia abuzywności klauzuli umownej są bowiem brak

indywidualnego uzgodnienia postanowienia umownego, jego sprzeczność z dobrymi

obyczajami oraz rażące naruszenie interesów konsumenta. Poza zakresem oceny

pozostaje także czy konsumenci faktycznie ponieśli straty w toku wykonywania

umowy oraz czy mieli faktyczną alternatywę pozwalającą na zawarcie umowy bez

abuzywnych postanowień (zob. m.in. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15 i z 20 czerwca 2018 r., III CZP

29/17 oraz orzecznictwo TSUE przytoczone w jej uzasadnieniu). Obowiązkowi

przedsiębiorcy, którego naruszenie może prowadzić do stwierdzenia abuzywności

postanowienia umownego nie odpowiada bowiem obowiązek konsumenta

poczynienia wszystkich starań by zapobiec powstaniu takiego skutku, wypaczałoby

to bowiem istotę ochrony konsumenckiej (zob. m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z 4 lipca 2023 r., I CSK 3526/22 i orzecznictwo przytoczone w jego

uzasadnieniu).

Przeciwne stanowisko nie jest możliwe do zaakceptowania ze względów

konstrukcyjnych oznaczałoby bowiem, że o tym czy postanowienie jest abuzywne

można by dowiedzieć się dopiero po wykonaniu umowy w całości, kiedy znany jest

już ostateczny sposób korzystania z danego postanowienia, co pozostawałoby

II CSKP 286/23

14

w sprzeczności z podstawowymi zasadami dotyczącymi sankcji dotykających

wadliwych czynności prawnych (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17 oraz orzecznictwo TSUE

przytoczone w jej uzasadnieniu).

Zastosowany w umowie łączącej strony mechanizm ustalania kursów waluty

jest sprzeczny z dobrymi obyczajami, narusza rażąco interesy powoda i równowagę

stron, pozostawiając kredytodawcy pole do arbitralnego działania i obarczając

kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem. Klauzule kursowe składając się na

mechanizm denominacji, są bowiem niejednoznaczne i jako określające sposób

oznaczenia kursu miarodajnego do przeliczenia walutowego nie poddają się

obiektywnej weryfikacji. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego nie

budzi wątpliwości, że możliwość dowolnego kształtowania przez Bank tabeli kursów

była rażąco niekorzystna dla powoda jako konsumenta.

W konsekwencji klauzule składające się na mechanizm denominacji kredytu

do CHF w umowie łączącej strony są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte

bezskutecznością na korzyść powoda, który mógł udzielić następczo świadomej

i wolnej zgody na te postanowienia i w ten sposób przywrócić im skuteczność z mocą

wsteczną. Strony pozostają jednak związane umową w pozostałym zakresie, jeżeli

jest to możliwe (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasada

prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).

Na podzielenie zasługują zarzuty skargi dotyczące naruszenia prawa

materialnego skoncentrowane na kwestionowaniu stanowiska Sądu Apelacyjnego

o możności utrzymania umowy w mocy i braku podstaw do stwierdzenia jej

nieważności.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolity jest bowiem pogląd, że po

wyeliminowaniu z umowy kredytu powiązanej z frankiem szwajcarskim

niedozwolonych postanowień określających wysokość należności obciążającej

kredytobiorcę z odwołaniem do kursu waluty obcej ustalanego jednostronnie przez

bank, utrzymanie umowy kredytu, w pozostałym zakresie nie jest możliwe, co dotyczy

zarówno kredytów indeksowanych jak i denominowanych w walucie obcej (zob. m.in.

wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 10 maja 2022 r.,

II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 20 maja

II CSKP 286/23

15

2022 r., II CSKP 796/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22; z 25 lipca 2023 r.,

II CSKP 1487/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1753/22; z 19 stycznia 2024 r.,

II CSKP 874/22; z 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22; i z 6 września 2024 r., II CSKP

1644/22).

Sąd Apelacyjny przyjmując, że w okolicznościach niniejszej sprawy istniała

możliwość zastąpienia postanowień niedozwolonych innymi i tym samym utrzymania

umowy w mocy nie uwzględnił w tym zakresie wynikających z prawa unijnego

warunków dopuszczalności substytucji klauzuli abuzywnej zgodnie z którymi, jest to

możliwe tylko wtedy, gdyby brak zastąpienia narażał konsumenta, przez upadek

umowy w całości, na szczególnie niekorzystne skutki, przy czym decydujące jest

w tym przedmiocie zdanie konsumenta (zob. wyroki TSUE z 30 kwietnia 2014 r.,

C-26/13, Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt,

z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak i Justyna Dziubak przeciwko

Raiffeisen Bank International AG; z 8 września 2022 r., C -80/21, C-81/21 i C-82/21,

D.B.P., i z 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B., M.B. przeciwko X S.A.,

z 12 października 2023 r., C-645/22, II CSKP 545/23 R.A. i in. przeciwko Luminor

Bank AS oraz postanowienie z dnia 17 listopada 2021 r., C-655/20, Marc Gómez del

Moral Guasch przeciwko Bankia SA).

Wynika to z faktu, że substytucja niedozwolonego postanowienia umownego

jest dopuszczalna wtedy, gdy służy ochronie interesów konsumenta, a nie

przedsiębiorcy. Ponadto opiera się ona na założeniu, że konsument, po udzieleniu

mu koniecznych informacji o konsekwencjach abuzywności klauzuli i upadku umowy,

jest w największym stopniu powołany do tego, aby ocenić, czy upadek umowy jest

dla niego niekorzystny, czy też nie, a jego wola w tej materii powinna być

respektowana i nie powinna być zastępowana decyzją sądu, chociażby sąd oceniał

sytuację konsumenta odmiennie (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 19 stycznia

2024 r., II CSKP 874/22 i z 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest także pogląd, że

w przypadku, gdy eliminacja niedozwolonych postanowień umownych – takich jakie

wystąpiły w umowie łączącej strony - doprowadzi do takiej deformacji umowy, że na

podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć praw i obowiązków stron, to nie

można przyjąć, że strony są związane pozostałą częścią umowy (zob. m.in. uchwała

II CSKP 286/23

16

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki

Sądu Najwyższego z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16 i z 24 października 2018 r.,

II CSK 632/17). Umowa będzie dotknięta nieważnością, gdy bez abuzywnych

postanowień jej obowiązywanie nie jest możliwe w świetle prawa krajowego i nie

zaszły przesłanki umożliwiające zastosowanie regulacji zastępczej, a konsument

postanowień abuzywnych nie potwierdził, nie udzielając następczo świadomej

i wolnej zgody na te klauzule i tym samym odmawiając przywrócenia im skuteczności

z mocą wsteczną (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18 i z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21). Powód zgody takiej nie

udzielił domagając się konsekwentnie stwierdzenia upadku umowy.

W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli przeliczeniowej utrzymanie umowy

nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia. Unieważnienie tej klauzuli

doprowadziłoby bowiem nie tylko do zniesienia mechanizmu denominacji oraz różnic

kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego,

które jest bezpośrednio związane z mechanizmem denominacji (zob. m.in. uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC

2021, nr 9, poz. 56 ; wyroki Sądu Najwyższego z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16;

z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 16

września 2021 r., I CSKP 166/21; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.; z 9

września 2022 r., II CSKP 794/22, niepubl. oraz postanowienie Sądu Najwyższego

z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22, niepubl.).

W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalony jest także pogląd, że

niedopuszczalne jest przekształcenie kredytu powiązanego z walutą obcą w kredyt

złotowy oprocentowany stawką LIBOR lub WIBOR. Wyeliminowanie bowiem ryzyka

kursowego charakterystycznego dla umowy kredytu powiązanego z walutą obcą,

byłoby równoznaczne z tak daleko idącą modyfikacją umowy, że umowę taką

należałoby uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, co prowadzi do

wniosku, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy

o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe co przemawia za jej

całkowitą nieważnością (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC – ZD 2021, nr 2, poz. 20; z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22,

II CSKP 286/23

17

niepubl.; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, niepubl.; z 13 maja 2022 r., II CSKP

405/22 i II CSKP 293/22, niepubl.; z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22, niepubl.;

i z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl.).

W konsekwencji nie zasługuje na podzielenie stanowisko Sądu Apelacyjnego

by wbrew woli konsumenta możliwe było zastąpienie niedozwolonego postanowienia

umownego odsyłającego do kursu waluty wynikającego z tabeli bankowej

odwołaniem do kursu średniego ustalanego przez NBP względnie kursu rynkowego

waluty (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 sierpnia 2022 r., I CSK

1669/22, niepubl.; wyroki Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22;

z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, niepubl.; z 19

maja 2022 r., II CSKP 985/22; i z 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22, niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wykluczono również możliwość

wypełnienia luki w umowie po wyeliminowaniu z niej postanowień abuzywnych przez

odwołanie do art. 69 ust. 3 Prawa bankowego. Przyjęto, że wejście w życie ustawy

z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. z 2011 r., Nr 165, poz. 984 – dalej: „ustawa antyspreadowa”) nie pozwala

w pełni wyeliminować z umowy postanowień zawierających niejasne reguły

przeliczania należności kredytowych. Sankcje będące konsekwencją abuzywności

postanowień umownych działają bowiem ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że

zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia umowy –

z wyjątkiem woli konsumenta – pozostają bez znaczenia dla stwierdzenia

abuzywności postanowień umowy. O tym bowiem czy postanowienie jest

niedozwolone decydują okoliczności z chwili zawarcia umowy (zob. m.in. uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17,

OSNC 2019, nr 1, poz. 2 oraz orzecznictwo TSUE przytoczone w jej uzasadnieniu).

Ponadto ustawa antyspreadowa nie zawiera przepisów o charakterze

dyspozytywnym, które mogłyby zastąpić nieuczciwe klauzule zawarte w umowach

kredytowych (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP

405/22, niepubl. i z 28 lipca 2023 r., I CSK 611/22, niepubl.).

Możliwość skorzystania z mechanizmu rozliczeń określonego w art. 75 b

Prawa bankowego i przyznanie kredytobiorcom na tej podstawie prawnej

dodatkowych uprawnień nie pozbawia powoda uprawnienia do kontroli abuzywności

II CSKP 286/23

18

postanowień umowy i zgłoszenia roszczeń na tle umowy niespełniającej wymagań

stawianych umowom kredytowym w stosunkach z konsumentami. Uznaniu klauzuli

kursowej za abuzywną nie sprzeciwia się to, że powód w toku wykonywania umowy

– wskutek zmian ustawodawczych - mógł wybrać bezpośrednią spłatę w walucie

obcej. Znaczenie w kontekście abuzywności miałoby jedynie to, że konsument wybrał

spłatę w złotych po kursie, który w dacie zawarcia umowy był mu znany.

Możliwości utrzymania umowy w mocy i usunięcia z niej luk nie stwarza także

art. 358 § 2 k.c. wprowadzony do kodeksu cywilnego z dniem 24 stycznia 2009 r.

ustawą z dnia 23 października 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz

ustawy – Prawo dewizowe, Dz.U. z 2008 r., Nr 228, poz. 1506), czyli po dacie

zawarcia przez strony umowy (6 października 2008 r.).

Dotyczy on zobowiązań wyrażonych w walucie obcej, a w przypadku kredytu

denominowanego (indeksowanego) do CHF waluta obca stanowi jedynie miernik

wartości zobowiązania zaciągniętego w walucie polskiej i świadczeń spełnianych

przez kredytobiorców w walucie obcej. Ponadto, zamiarem pozwanego nie było

stosowanie kursu średniego NBP, lecz kursów z tabeli Banku, co miało mu zapewnić

wyższy zysk ze spreadu walutowego. Przyjęcie w drodze wykładni, że wolą stron

było w istocie stosowanie średniego kursu NBP zamiast kursu jednostronnie

określonego przez Bank, pozostawałoby w sprzeczności z rzeczywistą wolą stron

wyrażoną w umowie.

Powyższej oceny nie zmienia ewentualne uznanie umowy kredytowej za

kreującą zobowiązanie ciągłe i przyjęcie na podstawie ogólnych reguł prawa

międzyczasowego, że do takiego zobowiązania powinny mieć bezpośrednie

zastosowanie przepisy wchodzące w życie w czasie trwania stosunku prawnego.

Artykuł 358 § 2 k.c. w nowym brzmieniu mógłby bowiem znajdować zastosowanie

wyłącznie do stosunków ciągłych istniejących w chwili jego wejścia w życie. Przyjęcie

natomiast, że umowa kredytowa była nieważna lub bezskuteczna z powodu

niemożliwości ustalenia wiążącego kursu waluty obcej w chwili jej zawarcia oznacza,

że stosunek prawny nigdy nie powstał, w związku z czym nie ma przedmiotu, do

którego dałoby się zastosować wymieniony przepis (zob. m.in. wyrok Sądu

Najwyższego z 28 marca 2024 r., II CSKP 1308/22, niepubl.).

II CSKP 286/23

19

Nie można też dokonać wykładni umów kredytowych na podstawie art. 65 § 2

k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 354 k.c., już po usunięciu z nich postanowień

abuzywnych, w celu ustalenia zgodnego celu i zamiaru stron co do sposobu ustalenia

kursu CHF. Sprowadzało by się to bowiem