Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi spółki i zasądził od niej 2700 zł kosztów

Wyrokiem z 9 listopada 2021 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie, w sprawie

z powództwa A.K. i P.K. przeciwko B. S.A. z siedzibą w W. o ustalenie i zapłatę,

ustalił, że stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr (…) z 4

lipca 2008 r., zawartej przez powodów z poprzednikiem prawnym pozwanego, nie

istnieje z uwagi na nieważność umowy, zasądził na rzecz powodów dochodzone

świadczenie pieniężne oraz orzekł o kosztach procesu.

Wyrokiem z 14 lipca 2022 r., Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił apelację

pozwanego i zasądził od niego na rzecz powodów koszty postępowania

apelacyjnego. Sąd drugiej instancji podzielił zasadnicze ustalenia i oceny Sądu

Okręgowego dotyczące konsumenckiego charakteru umowy, braku indywidualnego

uzgodnienia zakwestionowanych postanowień, niedochowania przez bank

standardu informacyjnego odnoszącego się do ryzyka walutowego oraz abuzywności

postanowień odsyłających do tabel kursowych banku. Uznał także,

że po wyeliminowaniu tych postanowień umowa nie może dalej obowiązywać.

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego. Wniosek

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparł na przesłankach przewidzianych

w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., wskazując na występowanie istotnych zagadnień

prawnych oraz potrzebę wykładni przepisów prawnych wywołujących, w jego ocenie,

rozbieżności w orzecznictwie sądów.

W ramach pierwszej z tych przesłanek skarżący przedstawił rozbudowany

zespół pytań odnoszących się w szczególności do: znaczenia standardów rynkowych

obowiązujących w chwili zawarcia umowy dla oceny wykonania przez bank

obowiązku informacyjnego; znaczenia indywidualnych cech konsumenta,

dokumentacji kredytowej i sposobu wykonywania umowy; wpływu późniejszego

wzrostu kursu waluty na ocenę przesłanek z art. 3851 § 1 k.c.; skutków braku

indywidualnego uzgodnienia postanowień wzorca; możliwości utrzymania umowy po

eliminacji klauzul przeliczeniowych przez zastosowanie art. 471 k.c., art. 358 § 1 i 2

k.c., art. 56 k.c. lub kursu średniego NBP, a także znaczenia braku woli konsumenta

do negocjowania postanowień wzorca. Powołując się na art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

pozwany wskazał natomiast na rozbieżności dotyczące możliwości utrzymania

II CSKP 29/24

3

w mocy umowy kredytu po eliminacji postanowień kursowych oraz znaczenia

późniejszego wzrostu kursu CHF dla oceny abuzywności postanowień umownych.

Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia

skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy, postanowieniem z 12 stycznia 2024 r. przyjął skargę

kasacyjną do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie zastosowanie znajduje art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r.

o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących

zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego

do franka szwajcarskiego (Dz.U. z 2026 r. poz. 985). Zgodnie z tym przepisem,

jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy przyjęto do rozpoznania skargę kasacyjną

kredytodawcy, Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu skargi

i odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje już istotne

zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie,

a zarazem nie zachodzi nieważność postępowania ani skarga kasacyjna nie jest

oczywiście uzasadniona.

Ocena aktualnego stanu orzecznictwa prowadzi do wniosku, że przyczyny,

na których pozwany oparł wniosek o przyjęcie skargi, nie uzasadniają obecnie

jej rozpoznania.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Instytucja

przedsądu służy selekcji skarg z punktu widzenia publicznoprawnych funkcji skargi

kasacyjnej. Na tym etapie przedmiotem badania nie jest zasadność poszczególnych

podstaw kasacyjnych, lecz wyłącznie występowanie i należyte wykazanie jednej

z przyczyn przyjęcia skargi wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2023 r., I CSK 4748/22 (LEX nr 3585434);

II CSKP 29/24

4

z 28 grudnia 2023 r., I CSK 6681/22 (LEX nr 3716882), oraz z 20 marca 2024 r.,

I CSK 531/23 (LEX nr 3699719).

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

problem nowy, rzeczywisty i doniosły dla praktyki stosowania prawa, którego

rozwiązanie wykracza poza potrzebę skorygowania rozstrzygnięcia w konkretnej

sprawie. Zagadnienie to powinno pozostawać w związku z podstawą prawną

zaskarżonego orzeczenia i ustalonym stanem faktycznym, którym Sąd Najwyższy

jest związany stosownie do art. 39813 § 2 k.p.c. Nie spełnia tego wymagania problem,

który został już wyjaśniony w orzecznictwie albo którego rozstrzygnięcie wymagałoby

zakwestionowania podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13 (LEX nr 1375467), z 28 grudnia

2023 r., I CSK 6681/22 (LEX nr 3716882), oraz z 20 marca 2026 r., I CSK 3096/24

(LEX nr 4039523).

Również powołanie się na art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wskazania

przepisu, którego treść rzeczywiście budzi poważne wątpliwości interpretacyjne,

albo wykazania aktualnie istniejących rozbieżności w orzecznictwie sądów

w podobnych stanach faktycznych. Nie zachodzi potrzeba wykładni, jeżeli Sąd

Najwyższy zajął już stanowisko w danej kwestii, a skarżący nie wskazuje

argumentów uzasadniających zmianę utrwalonej wykładni (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 (LEX nr 424365); z 14 lutego

2020 r., V CSK 351/19 (LEX nr 3221473) oraz z 28 grudnia 2023 r., I CSK 6681/22

(LEX nr 3716882).

Przedstawione przez pozwanego problemy nie spełniają tych wymagań.

Co szczególnie istotne, zagadnienia sformułowane w niniejszej skardze są

w znacznej części tożsame lub bardzo zbliżone do pytań, które były już przedmiotem

oceny Sądu Najwyższego w postanowieniach z 29 czerwca 2023 r., I CSK 4748/22

(LEX nr 3585434), z 28 grudnia 2023 r., I CSK 6681/22 (LEX nr 3716882) oraz

z 20 marca 2024 r., I CSK 531/23 (LEX nr 3699719). W sprawach tych Sąd

Najwyższy odmówił przyjęcia skarg kasacyjnych banków do rozpoznania, uznając,

że problematyka obowiązku informacyjnego, późniejszego wzrostu kursu waluty,

braku indywidualnego uzgodnienia, skutków eliminacji klauzul abuzywnych

oraz możliwości uzupełnienia umowy została dostatecznie wyjaśniona

w orzecznictwie krajowym i unijnym.

II CSKP 29/24

5

Nie uzasadnia przyjęcia skargi do rozpoznania pierwszy zespół pytań

dotyczących obowiązków informacyjnych banku i znaczenia standardów rynkowych

istniejących w chwili zawierania umowy. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej i Sądu Najwyższego utrwalono, że wymóg przejrzystości warunku

odnoszącego się do ryzyka walutowego nie ogranicza się do jego formalnej

i gramatycznej zrozumiałości. Konsument powinien uzyskać informacje pozwalające

mu nie tylko dostrzec możliwość zmiany kursu waluty, lecz także oszacować

potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne takiego mechanizmu dla swoich

zobowiązań finansowych w całym okresie kredytowania (zob. wyroki TSUE

z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in.; z 20 września 2018 r., C-51/17,

OTP Bank i OTP Faktoring; z 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19, BNP Paribas

Personal Finance; a także wyroki Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r.,

II CSK 483/18 (LEX nr 2744159), z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 (OSNC-ZD 2022,

Nr 4, poz. 45), oraz z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22 (LEX nr 3350095).

Ocena, czy konkretny bank w określonej sprawie wypełnił ten standard, należy

do zastosowania prawa do ustalonego stanu faktycznego, a nie do sformułowania

nowej normy interpretacyjnej. W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny przyjął,

że powodowie uzyskali jedynie ogólną informację o możliwości zmiany kursu,

nie otrzymali natomiast informacji pozwalających uchwycić rzeczywistą skalę

długoterminowego ryzyka kursowego. Skarga kasacyjna, formułując pytania

o praktykę rynkową, zakres informacji posiadanych przez powodów i wpływ dalszych

informacji na ich decyzję, zmierza w istocie do ponownej oceny okoliczności

faktycznych, czego nie można dokonać w ramach przedsądu ani późniejszego

postępowania kasacyjnego wbrew art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.

Nie tworzy istotnego zagadnienia prawnego także pytanie o znaczenie

indywidualnych właściwości konsumenta oraz jego braku woli negocjowania wzorca.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że indywidualna kontrola

abuzywności jest skoncentrowana na normatywnej treści postanowienia

i okolicznościach zawarcia umowy, natomiast ponadprzeciętna wiedza

czy doświadczenie konkretnego konsumenta co do zasady nie pozbawiają

go ochrony wynikającej z art. 3851 k.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego

z 4 lipca 2023 r., I CSK 3526/22, LEX nr 3578858; z 28 września 2023 r.,

I CSK 6430/22, LEX nr 3611688 oraz z 28 grudnia 2023 r., I CSK 6681/22,

II CSKP 29/24

6

LEX nr 3716882). Sam fakt zaakceptowania wzorca albo brak inicjatywy konsumenta

w zakresie negocjowania jego postanowień nie oznacza ich indywidualnego

uzgodnienia. Z art. 3851 § 3 i 4 k.c. wynika, że decydujące znaczenie ma rzeczywisty

wpływ konsumenta na treść konkretnego postanowienia, a ciężar wykazania

indywidualnego uzgodnienia spoczywa na przedsiębiorcy.

Nie ma również znaczenia dla istnienia abuzywności to, że wzrost kursu

CHF nastąpił po zawarciu umowy. Zgodnie z art. 3852 k.c. i utrwaloną wykładnią

przyjętą w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca

2018 r., III CZP 29/17 (OSNC 2019, Nr 1, poz. 2) oceny niedozwolonego charakteru

postanowienia dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Późniejszy

sposób wykonywania umowy i następcza materializacja ryzyka walutowego

nie zmieniają charakteru postanowienia ustalanego ex ante. Tym samym próba

przeciwstawienia ochronie przewidzianej w art. 3851 k.c. konstrukcji nadzwyczajnej

zmiany stosunków z art. 3571 k.c. nie wykazuje aktualnej potrzeby wykładni prawa.

Nie istnieje także potrzeba ponownego rozstrzygania zagadnień dotyczących

utrzymania w mocy umowy po wyeliminowaniu klauzul przeliczeniowych

oraz możliwości zastąpienia ich innym mechanizmem określania kursu. Kwestie te

zostały ostatecznie rozstrzygnięte uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, Nr 12, poz. 118),

mającą moc zasady prawnej. Sąd Najwyższy przyjął w niej, że w razie uznania

postanowienia dotyczącego sposobu określania kursu waluty obcej za niedozwolone

i niewiążące nie można przyjąć, iż miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów, a w razie

niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej umowa kredytu

indeksowanego lub denominowanego nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Uchwała III CZP 25/22 usuwa zatem podstawę dla twierdzeń skarżącego

o aktualnej rozbieżności dotyczącej stosowania kursu średniego NBP, art. 358 § 2

k.c. czy art. 56 k.c. jako mechanizmów zastępczych. Wcześniej niedopuszczalność

takiego zabiegu wynikała już z orzecznictwa TSUE i Sądu Najwyższego, w tym

z wyroków TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak, z 29 kwietnia 2021 r.,

C-19/20, Bank BPH, i z 16 marca 2023 r., C-6/22, a także z wyroków Sądu

Najwyższego z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22, OSNC-ZD 2022, Nr 4, poz. 44;

II CSKP 29/24

7

z 19 maja 2022 r., II CSKP 797/22, LEX nr 3357620 oraz z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22, LEX nr 3437885.

Nie zmienia tej oceny przedstawiana przez pozwanego charakterystyka

umowy jako kredytu walutowego, który mógł być wykonywany bezpośrednio w CHF.

Sąd Apelacyjny, którego ustalenia są wiążące w postępowaniu kasacyjnym, przyjął,

że mimo wyrażenia kwoty kredytu w CHF wypłata następowała w złotych

po zastosowaniu kursu kupna z tabeli banku, a spłata miała następować w złotych

po kursie sprzedaży z tabeli banku. Zbliżone zagadnienie zostało rozstrzygnięte

w postanowieniu Sądu Najwyższego z 20 marca 2026 r., I CSK 3096/24

(LEX nr 4039523), w którym wskazano, że pytania o dalsze wykonywanie umowy

bez klauzul przeliczeniowych, oparte na założeniu odmiennego niż ustalony przez

sąd meriti mechanizmu wypłaty i spłaty, pozostają w istocie polemiką z podstawą

faktyczną zaskarżonego wyroku. W orzecznictwie wyjaśniono ponadto, że samo

zapewnienie konsumentowi możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej

nie uchyla abuzywności postanowień odnoszących się do spłaty w walucie krajowej

według kursu określanego przez bank (por. wyrok Sądu Najwyższego

z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, LEX nr 3618385 oraz wyrok TSUE

z 21 września 2023 r., C-139/22, mBank).

Także przyczyna przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. nie została

wykazana. Skarżący powołuje przede wszystkim orzeczenia sądów powszechnych

prezentujące rozbieżne poglądy z okresu, w którym judykatura dotycząca kredytów

powiązanych z walutą obcą dopiero się kształtowała. Tymczasem dla oceny

tej przesłanki relewantny jest aktualny stan orzecznictwa. Już w postanowieniu

z 28 grudnia 2023 r., I CSK 6681/22 (LEX nr 3716882) Sąd Najwyższy odniósł się

do analogicznie formułowanych rozbieżności dotyczących możliwości utrzymania

umowy przez zastąpienie klauzul kursowych średnim kursem NBP oraz znaczenia

wzrostu kursu waluty dla oceny abuzywności i stwierdził, że nie uzasadniają one

przyjęcia skargi. Po podjęciu uchwały III CZP 25/22 (OSNC 2024, Nr 12, poz. 118)

argument o aktualnej niejednolitości wykładni w pierwszym z tych zakresów utracił

tym bardziej podstawę.

W konsekwencji przedstawione we wniosku kwestie nie mają obecnie

charakteru nowych, nierozstrzygniętych problemów prawnych i nie wskazują

na rzeczywistą potrzebę kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego. W istotnej części

II CSKP 29/24

8

zmierzają one natomiast do zakwestionowania ustaleń faktycznych oraz oceny

materiału dowodowego dokonanej przez sądy meriti albo do ponownego poddania

ocenie problemów prawnych, które doczekały się utrwalonego rozstrzygnięcia

w judykaturze.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. w związku

z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie

rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu

denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego, zmienił

postanowienie Sądu Najwyższego z 12 stycznia 2024 r. (I CSK 6258/22), i odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej pozwanego do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

§ 11 i § 3 k.p.c.

[a.ł]