Spółka dochodziła długu z gwarancji banku po cesji. SN uchylił wyrok

Powód P. Spółka Akcyjna w W. wnosił o zasądzenie od A. G. kwoty 66.415,86

II CSKP 294/24

2

zł, jako świadczenia z wierzytelności, którą nabył na podstawie umowy przelewu

wierzytelności w kwocie 64.250,70 zł z odsetkami naliczonymi do 8 listopada 2018 r.

w kwocie 2.165,16 zł, zawartej 12 września 2018 r. z Bankiem w W. (Bankiem).

Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi uwzględnił żądanie nakazem

zapłaty z 23 stycznia 2019 r.

Pozwany A. G. w zarzutach od nakazu zapłaty wnosił o jego uchylenie i

oddalenie powództwa.

Wyrokiem z 12 sierpnia 2020 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi

utrzymał w mocy w całości nakaz zapłaty z 23 stycznia 2019 r.

Sąd Rejonowy ustalił, że pozwany zawarł z powodem umowę kredytową.

Gwarancji wykonania wynikających z niej zobowiązań udzielił bank. Na wezwanie

powoda bank uiścił z tytułu gwarancji zapłaty kwotę 64.250,70 zł, odpowiadającą

świadczeniom z umowy kredytowej, z którymi pozwany zalegał w stosunku do

powoda. Na podstawie umowy cesji z 12 września 2018 r. bank przelał na powoda

wierzytelność o zwrot kwoty 64.250,70 zł, wypłaconej z tytułu gwarancji zapłaty

świadczeń z umowy kredytowej nieuregulowanych w terminie przez pozwanego.

Wyrokiem z 28 lutego 2022 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił apelację

pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z 12 sierpnia 2020 r.

Sąd Okręgowy ocenił uzasadnienie zaskarżonego wyroku jako wprawdzie

lakoniczne, lecz zawierające najistotniejsze elementy pozwalające na

przeprowadzenie kontroli instancyjnej wyroku. Stwierdził, że wyroki Sądu

Okręgowego w Kielcach z 5 grudnia 2017 r. (VII GC 161/17) oraz Sądu Apelacyjnego

w Krakowie z 11 stycznia 2019 r. (I AGa 310/18), na które powoływał się apelujący

wiążą na zasadzie określonej w art. 365 § 1 i art. 366 k.p.c. Orzeczenia te dotyczą

tych samych stron, lecz wydane są w sprawach, w których podstawa faktyczna

i prawna sporu była inna. Powód dochodził w nich bowiem roszczenia z umowy

kredytu zawartej z pozwanym, a w niniejszej sprawie powód dochodzi roszczenia

z tytułu wierzytelności, którą nabył w drodze cesji od bank, który jako gwarant spłaty

kredytu zapłacił powodowi kwotę 64.250,70 zł. Podstawa sporów jest zatem inna,

chociaż ich przedmioty są ze sobą związane. Tożsamość roszczenia w rozumieniu

art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. zachodzi jednak tylko wówczas, gdy identyczne są nie tylko

II CSKP 294/24

3

przedmiot, ale i podstawa sporu.

Sąd Okręgowy uznał, że Sąd Rejonowy w istocie nie poczynił ustaleń

odnośnie do wezwania bank przez powoda do zapłaty kwoty 64.250,70 zł z tytułu

gwarancji spłaty kredytu w ramach portfelowej linii gwarancyjnej de minimis

w związku z niewywiązaniem się przez kredytobiorcę - pozwanego z obowiązku

spłaty kredytu zaciągniętego umową nr […] z 9 maja 2012 r. Sąd Okręgowy

dodatkowo ustalił, że miało to miejsce 5 kwietnia 2018 r. Pozwany nie

zakwestionował tej okoliczności, nie zgłosił wniosków, które by zmierzały do

wykazania, że wezwanie to zostało doręczone bank po upływie terminu gwarancji,

określonego w § 7 ugody nr […] na 20 kwietnia 2018 r.

Sąd Rejonowy nie odniósł się też do dowodu z aneksu nr 9 do umowy

portfelowej linii gwarancyjnej de minimis nr […] z 4 marca 2013 r. Po

przeanalizowaniu tego dokumentu Sąd Okręgowy stwierdził, że § 2 aneksu wyraźnie

stanowi, że postanowienia umowy portfelowej linii gwarancyjne de minimis stosuje

się także do gwarancji udzielonych na podstawie wniosków o udzielenie przez bank

gwarancji spłaty kredytu w ramach portfelowej linii gwarancyjnej złożonych przed

wejściem w życie tego aneksu. Aneks ma zastosowanie do złożonego 29 maja

2015 r. wniosku pozwanego o udzielenie przez bank gwarancji spłaty kredytu

w ramach portfelowej linii gwarancyjnej de minimis. Wniosek ten zawiera

oświadczenie pozwanego o wyrażeniu zgody, aby ostateczne warunki kredytu

oraz gwarancji de minimis zostały określone w umowie kredytu z uwzględnieniem

decyzji kredytowej banku kredytującego i zasad udzielania gwarancji (pkt 1 wniosku);

podpisując umowę kredytu, wnioskodawca (pozwany) zaakceptował w ten sposób

ostateczne warunki kredytu i gwarancji de minimis (pkt 2 wniosku). Składając

wniosek pozwany zobowiązał się w szczególności do zwrotu bank kwoty wypłaconej

przez bank tytułem gwarancji, o którą wnioskował wraz z należnościami ubocznymi,

tj. odsetkami i wydatkami (pkt 3 wniosku). Wniosek był załącznikiem do umowy ugody

nr 124/2015 zawartej 29 czerwca 2015 r. pomiędzy powodem a pozwanym

(§ 7 ugody), zmieniającej § 13 pkt 1 ppkt 3 umowy kredytu.

Oświadczenia pozwanego zawarte we wniosku z 29 maja 2015 r. są

samodzielnym źródłem zobowiązania pozwanego do świadczenia na rzecz bank

II CSKP 294/24

4

w razie wpłacenia powodowi przez bank kwoty objętej gwarancją ze względu na

niewywiązanie się przez pozwanego z warunków aneksowanej umowy kredytowej.

Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu naruszenia art. 518 § 1 pkt 1 i 3 k.c. przez

Sąd Rejonowy. Przyjął, że wstąpienie bank w prawa powoda jako zaspokojonego

wierzyciela nie było uzależnione od zgody pozwanego jako dłużnika. Bank nie spłacił

cudzego długu, lecz wykonał własne zobowiązanie w stosunku do pozwanego jako

gwarant wykonania jego zobowiązania na rzecz powoda, tym samym nie wstąpił w

prawa zaspokojonego wierzyciela. Spełnienie przez bank zobowiązania z gwarancji

spowodowało, że pozwany powinien mu zwrócić wypłaconą kwotę z należnościami

ubocznymi i poniesionymi przez bank kosztami. Z chwilą wpłacenia kwoty objętej

gwarancją bank stał się wierzycielem kredytobiorcy - pozwanego i mógł skutecznie

prawnie cedować przysługującą mu wierzytelność na powoda, co nastąpiło. Powód

jako cesjonariusz wstąpił w prawa bank (art. 509 k.c.). Zaskarżone rozstrzygnięcie

Sądu Rejonowego odpowiada zatem prawu.

Sąd Okręgowy nie zgodził się ze stanowiskiem pozwanego, że

w konsekwencji uwzględnienia roszczenia został zobowiązany do spłacenia 160%

wartości kredytu. Z przedstawionego przez powoda rozliczenia kredytu - stanu

zadłużenia pozwanego na 6 lutego 2020 r. wynika, że kapitał wymagalny niespłacony

wynosił 42.833,80 zł, a przy jego obliczeniu powód uwzględnił wypłaconą przez bank

za pozwanego kwotę z tytułu gwarancji.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Okręgowego z 28 lutego 2022 r.

pozwany zarzucił, że orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem prawa

procesowego, tj.: - art. 321 § 1 k.p.c. przez doprowadzenie do uprawomocnienia się

orzeczenia zasądzającego na rzecz powoda kwotę wyższą (bo kwotę 66.451,86 zł)

niż kwota określona żądaniem pozwu (tj. kwota 66.415,86 zł); - art. 363 § 1

i art. 366 k.p.c. w zw. z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. przez zaniechanie odrzucenia pozwu

i rozpoznanie sprawy, chociaż o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami,

sprawa została już prawomocnie osądzona, a w konsekwencji zachodzi nieważność

postępowania na podstawie art. 379 pkt 3 k.p.c., kwota dochodzona w niniejszej

sprawie została już bowiem prawomocnie zasądzona na rzecz powoda wyrokiem

Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 11 stycznia 2019 r., I Aga 310/18, utrzymującego

II CSKP 294/24

5

w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z 5 grudnia 2017 r., VIIGC 161/17; -

art. 365 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że do związania sądu orzekającego prawomocnym

wyrokiem innego sądu nie dochodzi pomimo rzeczywistej tożsamości przedmiotu

rozstrzygnięcia obu sądów, jeżeli tylko strona postępowania wskaże - choćby błędnie

- rzekomo „inną” podstawę prawną żądania, a w konsekwencji zaniechanie ustalenia

przez sąd rzeczywistego przedmiotu obu postępowań, w tym zaniechanie ustalenia;

- art. 233 k.p.c. przez zaniechanie dokonania ustaleń co do tego, czy bank złożył

pozwanemu jakiekolwiek oświadczenie woli nakierowane na powstanie pomiędzy

nim a pozwanym stosunku prawnego, a jeżeli tak, to jakiej treści to oświadczenie

było i jaki stosunek prawny pomiędzy nimi powstał, pomimo że ustalenie

ewentualnego istnienia i treści tego stosunku obligacyjnego stanowi de facto istotę

niniejszej sprawy.

Pozwany zarzucił też, że zaskarżone orzeczenie wydane zostało

z naruszeniem prawa materialnego, tj.: - art. 65 § 1 k.c. w zw. z postanowieniami

pkt 1-3 części „Oświadczenia Wnioskodawcy” we wniosku o udzielenie przez bank

gwarancji spłaty kredytu w ramach portfelowej linii gwarancyjnej de minimis przez

przyjęcie, że w tym wniosku pozwany zobowiązał się wobec bank do zwrotu kwoty

wypłaconej przez bank powodowi, tworząc w ten sposób zupełnie nowy (a do tego

abstrakcyjny i oderwany od zawartej z powodem umowy kredytu) stosunek

zobowiązaniowy łączący pozwanego z bankiem , a w konsekwencji przyjęcie, że

dochodzone roszczenie istnieje i przysługuje powodowi na mocy umowy cesji z

bankiem, chociaż prawidłowa wykładnia oświadczenia woli pozwanego prowadzi do

wniosku, że pozwany nigdy nie był i nie chciał być stroną jakiejkolwiek umowy z

bankiem, a oświadczenia zawarte we wniosku o udzielenie gwarancji spłaty kredytu

stanowiły wyłącznie zgodę w rozumieniu art. 518 § 1 pkt 3 k.c. na wstąpienie przez

bank w prawa zaspokojonego w momencie wypłaty wierzyciela z tytułu umowy

nr […] o kredyt obrotowy […] postawiony do dyspozycji jako: kredyt w rachunku

bieżącym łączącej powoda z pozwanym; - art. 518 § 1 pkt 1 i 3 k.c. przez jego

niezastosowanie, chociaż bank uiszczając na rzecz powoda kwotę 64.250,70 zł

wykonał swoje zobowiązanie do zapłaty z tytułu gwarancji spłaty kredytu w ramach

portfelowej linii gwarancyjnej de minimis wynikające z umowy łączącej go z P. (kwota

stanowiła równowartość 60% niespłaconego kapitału kredytu), a zatem bank spłacił

II CSKP 294/24

6

dług pozwanego, za który był odpowiedzialny osobiście (art. 518 § 1 pkt 1 k.c.), a

równocześnie działał za zgodą dłużnika w celu wstąpienia w prawa wierzyciela (art.

518 § 1 pkt 3 k.c.), a zatem bank nabył spłaconą wierzytelność kredytową do kwoty

64.250,70 zł, a w konsekwencji tylko ta wierzytelność mogła być przedmiotem cesji

z 12 września 2018 r.

Pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie

tego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez odrzucenie pozwu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Przed przejściem do oceny podstaw kasacyjnych należało zauważyć, że

postanowienie Sądu Najwyższego z 6 marca 2024 r. o przyjęciu skargi kasacyjnej do

rozpoznania zostało wydane w jednoosobowym składzie, w którym orzekał sędzia

powołany do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego na podstawie uchwały

Krajowej Rady Sądownictwa nr 333/2023 z 19 maja 2023 r. Skład Sądu Najwyższego

orzekający w tym przedmiocie należało w związku z tym uznać za objęty skutkami

uchwały składu połączonych izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20,

OSNC 2020, nr 4, poz. 34, wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

z 8 listopada 2021 r., nr 49868/19 i 57511/19, Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko

Polsce i z 23 listopada 2023 r., nr 50849/21, Wałęsa przeciwko Polsce, a także

wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 grudnia 2023 r., C-718/21,

LG, ECLI:EU:C:2023:1015.

O rozpoznaniu skargi kasacyjnej zadecydowały okoliczności objaśnione

m.in. w punktach I wyroków z 20 listopada 2025 r., II CSKP 2339/22, z 7 listopada

2025 r., II CSKP 273/23 i z 10 października 2025 r., II CSKP 422/25.

2. W świetle art. 378 k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c., sąd drugiej instancji

rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie był związany przedstawionymi w niej

zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiązały go natomiast

zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego (uchwała składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego – zasada prawna – z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07,

OSNC 2008, nr 6, poz. 55). Art. 321 § 1 k.p.c. jest przepisem prawa procesowego.

II CSKP 294/24

7

Wprawdzie w istocie w żadnej sprawie nie powinno dojść do orzeczenia ponad

żądanie nawet co do nieznacznej kwoty, lecz jednak korekta takiego uchybienia

w postępowaniu apelacyjnym następuje co do zasady po podniesieniu stosownego

zarzutu.

W myśl art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a art. 233 k.p.c. reguluje

kompetencje sądu w związku z czynieniem ustaleń i oceną dowodów. Zaniechanie

dokonania pewnych ustaleń może być skutecznie podnoszone w skardze kasacyjnej

w zasadzie wyłącznie w związku z zarzutami na tle wykładni i stosowania prawa

materialnego, gdy – a tak jest w niniejszej sprawie – te ustalenia, które zostały

dokonane przez sąd nie są wystraczające do stwierdzenia, że prawo materialne

zostało przez sąd prawidłowo zastosowane.

Sądy obu instancji nie poczyniły w sprawie ustaleń odnośnie do toczących się

między stronami postępowań w sprawie o zasądzenie wierzytelności powoda o zwrot

przez pozwanego niespłaconych rat z umowy kredytowej z 5 kwietnia 2017 r.,

a mianowicie co do tego, o jaką kwotę wierzytelności toczyło się postępowanie

zakończone wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach z 5 grudnia 2017 r.,

VII GC 161/17 oraz – w związku z apelacją pozwanego – wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Krakowie z 11 stycznia 2019 r., I Aga 310/18. Wobec braku ustaleń

w tym przedmiocie, ale także wobec niedostatecznego rozważenia, jakiego rodzaju

wierzytelności dochodzi powód w niniejszym postępowaniu, nie można stwierdzić, że

w sprawie doszło do naruszenia art. 363 § 1 i art. 366 k.p.c. w zw. z art. 199 § 1

pkt 2 k.p.c. przez orzeczenie o roszczeniu już osądzonym pomiędzy stronami,

sprawa została już prawomocnie osądzona. To samo odnosi się do zarzutu

naruszenia art. 365 § 1 k.p.c.

Z ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie wynika, że powód 5 kwietnia

2018 r. zażądał od bank wywiązania się z zobowiązań gwaranta wykonania

zobowiązań pozwanego z umowy kredytowej z 9 maja 2012 r. Nie wynika z nich

jednak, kiedy bank spełnił to świadczenie i w jakiej relacji to spełnione przez bank

świadczenie pozostawało do kwoty zadłużenia kredytowego dochodzonego przez

powoda od pozwanego w sprawie, w której zapadły wyroki z 5 grudnia 2017 r.

II CSKP 294/24

8

i 11 stycznia 2019 r. Z przytoczonych dat wszystkich tych zdarzeń wynika, że do

wezwania bank do zapłaty doszło po zasądzeniu zadłużenia kredytowego na rzecz

powoda przez sąd pierwszej instancji, a przed rozpoznaniem apelacji od tego

orzeczenia przez sąd drugiej instancji. Powstaje zatem kwestia czy powód w sprawie

zakończonej wyrokiem z 11 stycznia 2019 r. dochodził całości zadłużenia pozwanego

z umowy kredytowej i jak miała się kwota wpłacona powodowi przez bank do tego

zadłużenia oraz czy jej uzyskanie powinno być ujawnione w sprawie zakończonej

wyrokiem z 11 stycznia 2019 r. i wpłynąć na ocenę wysokości zadłużenia pozwanego

w stosunku do powoda podlegającego rozliczeniu w tamtej sprawie.

Ocena prawna stosunku prawnego, w jakiej pozwany pozostawał z bankiem,

a bank z powodem wymaga uwzględnienia elementu publicznoprawnego

wkomponowanego w te relacje, gdyż bank wystąpił w nich najpewniej z uwagi na

konieczność wykonania zadań nałożonych na niego ustawą z 8 maja 1997 r.

o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby

prawne (Dz. U. z 2024 r. poz. 291). Sądy obu instancji nie ustaliły treści tych

stosunków. Gdy chodzi o relacje pozwanego z bankiem, to Sąd Okręgowy

uzupełniającymi ustaleniami faktycznymi objął jedynie treść § 2 aneksu nr 9 do

umowy portfelowej linii gwarancyjnej de minimis nr […] z 4 marca 2013 r. i stwierdził,

że postanowienia tej umowy stosuje się także do gwarancji udzielonych na podstawie

wniosków o udzielenie przez bank gwarancji spłaty kredytu w ramach portfelowej linii

gwarancyjnej złożonych przed wejściem w życie aneksu, a zatem aneks ma

zastosowanie do wniosku pozwanego o udzielenie przez bank gwarancji spłaty

kredytu w ramach portfelowej linii gwarancyjnej de minimis. Sam wniosek

o udzielenie takiej gwarancji był załącznikiem do umowy ugody zawartej przez

powoda z pozwanym 29 czerwca 2015 r.

Pozwany nie wybrał jednak bank jako kontrahenta, który zabezpieczy

gwarancją udzieloną na rzecz powoda - kredytodawcy zobowiązania pozwanego

z umowy kredytowej, lecz złożył oczekiwane od niego wnioski, jako ubiegający się

o udzielenie mu pomocy de minimis w związku z tym, że bank udzielał takich

gwarancji – na podstawie obowiązującej go regulacji prawnej – także kredytobiorcom

powoda w ramach portfelowej linii gwarancyjnej de minimis. Sąd nie ustalił, w którym

momencie można było uznać, że bank zaciągnął zobowiązania z gwarancji

II CSKP 294/24

9

w stosunku do pozwanego, który złożył w tym przedmiocie wniosek, jaka była

konkretna treść zobowiązania bank z gwarancji de minimis, a przede wszystkim –

jakiego rodzaju wierzytelność bank miał zaspokoić w związku z udzieleniem

gwarancji oraz jak kształtowały się relacje banku z powodem w związku jej

udzielaniem.

Ustalenie wszystkich powyższych okoliczności jest konieczne w celu

udzielenia odpowiedzi na pytanie o istnienie lub brak podstaw do zastosowania

w sprawie art. 518 § 1 pkt 1 i 3 k.c.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. oraz

art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.

Marta Romańska

Władysław Pawlak

Roman Trzaskowski

[dr]

[a.ł]