Powód zmarł w toku apelacji, a sąd dalej prowadził sprawę. Sąd Najwyższy uchylił wyrok

1. Wyrokiem z 3 października 2019 r. Sąd Rejonowy w Gorlicach uzgodnił

z rzeczywistym stanem prawnym treść księgi wieczystej [...] w ten sposób, że w

dziale II w miejsce pozwanego K. spółka z o.o.

w K. nakazał wpisać prawo własności na rzecz powódki K.K. (pkt I) oraz orzekł o

kosztach procesu (pkt II i III).

2. Wyrokiem z 16 września 2021 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu zmienił

zaskarżony wyrok w ten sposób, że zamiast „na rzecz powódki K.K.” wpisał „na rzecz

powodów J.K. oraz T.K. w udziałach po ½ części każdy” (pkt 1), oddalił apelację

pozwanego

w

pozostałej

części

(pkt

2) i orzekł o kosztach procesu (pkt 3).

3. Powód J.K. zmarł w dniu […] 2021 r. Postanowieniem

z 18 stycznia 2022 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu na podstawie art. 174 § 1 pkt.

1 k.p.c. zawiesił postępowanie kasacyjne. Następnie postanowieniem z 6 września

2022 r. podjął je z udziałem T.K., jako następcy prawnego zmarłego powoda J.K.

4. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pozwany,

zaskarżając wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu w Nowym Sączu do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił

zaskarżanemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 388 § 1

k.c. w związku z art. 365 § 1 k.p.c., art. 366 k.p.c., art. 58 § 2 k.c. i art. 10 ust. 1

ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz naruszenie przepisów postępowania,

które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 365 § 1 k.p.c. i art. 366 k.p.c.

5. Strona powodowa w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie

skargi kasacyjnej, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według

norm przepisanych.

II CSKP 300/23

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

6. Skarga kasacyjna okazała się zasadna o tyle, że konieczne było uchylenie

zaskarżonego wyroku, choć z przyczyn niewskazanych w treści skargi.

7. Postępowanie przed Sądem Okręgowym było bowiem dotknięte

nieważnością począwszy od 15 maja 2021 r.

8. Należy wskazać, że zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw;

w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność

postępowania. Ustanowiony w art. 39813 § 2 k.p.c. zakaz powołania nowych faktów

i dowodów, podobnie jak związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, nie dotyczą okoliczności

związanych z nieważnością postępowania. Nieważność taka, jako najdalej idąca

wada postępowania cywilnego, powinna być bowiem eliminowana z urzędu zawsze

wtedy, gdy jest to możliwe.

9. W związku z powyższym Sąd Najwyższy wskazuje, że z aktu

poświadczenia dziedziczenia wynika, że powód J.K. zmarł w dniu

[…] 2021 r., to jest w toku postępowania przed sądem drugiej instancji. Prowadzenie

postępowania z udziałem osoby zmarłej, a zatem nieposiadającej zdolności sądowej,

jest przyczyną nieważności postępowania z art. 379 pkt 2 k.p.c. Okoliczność ta

przesądza

o

konieczności

uchylenia

zaskarżonego

wyroku

oraz zniesienia postępowania.

10. Nieważność postępowania musi być bowiem wzięta pod uwagę z urzędu

– także wówczas, gdy sąd meriti, wskutek niezawiadomienia o śmierci strony,

nie miał wiedzy o tym fakcie i kontynuował postępowanie, a dokumenty pozwalające

na stwierdzenie tej okoliczności nie znajdowały się w aktach sprawy w dacie wydania

zaskarżonego wyroku. Przyczyny nieważności postępowania wymienione w art. 379

k.p.c. mają charakter obiektywny, a ich wystąpienie powoduje konieczność podjęcia

przez Sąd Najwyższy czynności, także gdy stan nieważności nie jest wynikiem

uchybień sądu (zob. postanowienie SN z 16.11.2023 r., II CSKP 1393/22).

II CSKP 300/23

4

11. W tym stanie rzeczy odnoszenie się do zarzutów kasacyjnych jest już

zbędne.

12. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1

k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie przed Sądem Okręgowym

w Nowym Sączu od dnia […] 2021 r. i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w

Nowym Sączu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego (art. 108 § 2 k.p.c.).

Agnieszka Jurkowska-Chocyk Krzysztof Grzesiowski Ireneusz Kunicki

(G.N.-J.)

[SOP]