Bank nie przebił się do SN w sprawie frankowej i zapłaci kredytobiorcom 5400 zł kosztów

Wyrokiem z 26 października 2022 r., I C 272/20, Sąd Okręgowy Bydgoszczy

ustalił nieważność umowy kredytu i zasądził od pozwanego banku łącznie na rzecz

powodowych kredytobiorców 257 087,55 zł z odsetkami tytułem zwrotu spłaconych

rat kapitałowo-odsetkowych.

II CSKP 334/25

2

Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił

apelację pozwanego banku.

Sąd drugiej instancji ustalił, że 25 kwietnia 2008 r. powodowie zawarli

z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu indeksowanego

kursem franka szwajcarskiego (CHF) na sumę 280 688 zł, która po wypłaceniu

została przeliczona na CHF kursem kupna według Tabeli Kursów Walut Obcych

obowiązującej w banku w dniu wypłaty danej transzy kredytu. Kredytobiorcy

zobowiązali się spłacić w złotych, w miesięcznych ratach, wyrażoną w CHF sumę

kredytu z odsetkami, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego

w banku w dniu płatności raty kredytu.

Sąd Apelacyjny uznał za niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.

postanowienia umowy określające zasady przeliczenia udzielonego kredytu

i spłacanych rat na CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty

obcej. Przy tym postanowienia te wprawdzie określają główne świadczenia stron,

lecz nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa nie

zawierała mechanizmu kształtowania kursu CHF przez bank. Ze względu na

niedookreślenie kursu koniecznego do stosowania indeksacji Sąd drugiej instancji

uznał za nieważne wszystkie postanowienia umowy dotyczące indeksacji. Umowa

jest nieważna w całości, ponieważ nie może nadal obowiązywać bez

kwestionowanych warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby

zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że konsekwencją stwierdzenia nieważności umowy

jest przyjęcie zasadności żądania zwrotu kwot, jakie kredytobiorcy świadczyli w jej

wykonaniu (art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.). Wobec skutecznego skorzystania

przez nich z mechanizmów ochrony konsumenckiej przewidzianych w art. 3851 § 1

k.c., odpadła podstawa prawna wzajemnych świadczeń, a co za tym idzie -

świadczenia obu stron spełnione w oparciu o nieważną umowę stały się nienależne.

Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze

względu na występowanie istotnych zagadnień prawnych:

1) czy możliwe jest przesłankowe ustalenie nieważności umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej wskutek uznania przez Sąd, że postanowienia

umowy kredytu dotyczące sposobu ustalania kursu waluty obcej przez odesłanie do

tabeli kursowej stosowanej przez bank są sprzeczne z ustawą, zasadami współżycia

II CSKP 334/25

3

społecznego lub abuzywne, jeżeli po ich usunięciu treść umowy nie wykracza poza

granice swobody umów w rozumieniu art. 3531 k.c. ani nie jest sprzeczna z treścią

art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank.;

2) czy art. 358 k.c. w brzmieniu obowiązującym od 24 stycznia 2009 r. może

zostać zastosowany, jako przepis dyspozytywny w miejsce postanowień umowy

i regulaminu wyeliminowanych ze stosunku prawnego z powodu ich nieważności lub

abuzywności.

Postanowieniem z 24 kwietnia 2025 r., I CSK 1608/24, Sąd Najwyższy przyjął

skargę kasacyjną do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kurs walut obcych, ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4

pr.bank., wiąże klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych

w okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to,

iż nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone,

a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone.

Także skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

podważał niedozwolonego charakteru sposobu przeliczania złotych na CHF

i odwrotnie.

Skoro klauzula kursowa zawarta w umowie kredytu indeksowanego nie wiąże,

to do oceny umowy tej stosuje się uchwałę składu całej Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (ONSC 2014, nr 12, poz. 118),

która do rangi zasady prawnej podniosła następujące tezy:

1) w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub

denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi

niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie

prawnym nie można przyjąć, iż miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób

określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej

w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także

w pozostałym zakresie.

II CSKP 334/25

4

Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o Sądzie Najwyższym), uniemożliwiają uznanie umowy stron za ważną

w jakimkolwiek zakresie.

Na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania art. 3851 k.c. istotna jest chwila

zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP

29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9,

poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany nieważnej umowy lub stanu

prawnego, chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych

umów.

Przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyjęcie skargi zagadnienia

prawne już w chwil wydania postanowienia o przyjęciu nie stanowiły istotnych

zagadnień, gdyż były już przedmiotem orzeczeń Sądu Najwyższego, w tym wiążącej

Sąd Najwyższy z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22. Zarazem nie zachodzą

okoliczności określone w art. 3989 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c. Dlatego Sąd Najwyższy na

podstawie art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach

w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów

kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego zmienił

postanowienie z 24 kwietnia 2025 r., I CSK 1608/24 i odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania.

Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego

zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki

minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

(G.G.)

[r.g.]