Sąd Najwyższy oddalił skargę banku, kredyt frankowy pozostaje nieważny

Wyrokiem z 16 grudnia 2020 r. w sprawie z powództwa P.W. i E.W. przeciwko

Bank S.A. z siedzibą w W (dalej Bank) o zapłatę, Sąd Rejonowy dla Warszawy

Śródmieścia w Warszawie zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę

67 300,57

zł

z

ustawowymi

odsetkami

za opóźnienie od kwoty 50 794,98 zł od 4 marca 2019 r. do dnia zapłaty

oraz od kwoty 16 505,59 zł od 31 października 2019 r. do dnia zapłaty, a także oddalił

powództwo w pozostałej części.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że w dniu 30 września 2008 r. powodowie,

będący konsumentami, zawarli z pozwanym Bankiem umowę o kredyt hipoteczny dla

osób fizycznych […] w kwocie 720.345,60 zł., waloryzowany kursem franka

szwajcarskiego (CHF), na szczegółowo opisanych w uzasadnieniu wyroku

warunkach, w celu refinansowania kredytu budowlano-hipotecznego, udzielonego

powodom przez inny bank. W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy opisał sposób

wykonywania tej umowy oraz kwoty uiszczone przez powodów z tytułu rat kredytu

w poszczególnych okresach. Ustalił, że powodowie odrębnym pozwem z 4 listopada

2016 r. wnieśli o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., że opisana wyżej umowa

o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych […] waloryzowany kursem CHF jest

nieważna (sprawa II C 880/16 Sądu Okręgowego w Warszawie).

Na podstawie poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, Sąd Rejonowy,

czyniąc w uzasadnieniu wyroku obszerne i wyczerpujące wywody prawne

z przytoczeniem orzecznictwa Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej (dalej TSUE), uznał, że zawarta przez strony umowa kredytu jest

w całości nieważna, co skutkuje koniecznością zwrotu przez pozwany Bank na rzecz

powodów wszystkich rat kredytu, które dotychczas uiścili, w tym również części

objętej pozwem. Powództwo zostało oddalone jedynie co do nieznacznej części

żądania odsetkowego oraz co do żądania zasądzenia należności dochodzonej przez

powodów w sposób solidarny.

II CSKP 38/24

3

Apelacja pozwanego Banku wniesiona od tego orzeczenia została oddalona

wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 14 lipca 2022 r. Sąd ten podzielił

ustalenia faktyczne i oceny prawne Sądu pierwszej instancji, podnosząc dodatkowo,

że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., pozostaje związany prawomocnym wyrokiem

z 9 lutego 2022 r. wydanym w sprawie V A Ca 82/21, którym Sąd Apelacyjny

w Warszawie zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 27 listopada 2020 r

w sprawie II C 880/16 w ten sposób, że orzekł, iż przedmiotowa umowa kredytu

z 30 września 2008 r jest nieważna.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku pozwany Bank zarzucił naruszenie

art. 378 § 1 w zw. z art. 3271 § 1 pkt 2 k.p.c., art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 3531 k.c.,

art. 58 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 3851 § 1 k.c. art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2

Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków

w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE.L 1993 Nr 95, str. 29, dalej: "Dyrektywa

93/13"), art. 3851 § 1 zdanie 2 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13,

art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 69 ustawy

z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. 1997 Nr 140, poz. 939, dalej: „prawo

bankowe”), art. 65 k.c. i art. 358 § 2 k.c., wszystkich w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy

93/13, art. 491 § 1 w zw. z art. 455 k.c.

Formułując te podstawy kasacyjne, pozwany Bank wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Rejonowego i orzeczenie co do istoty

sprawy przez oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku

oraz wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przywołany przez skarżącego w podstawie procesowej skargi zarzut

naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 3271 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. uchyla się spod kontroli

kasacyjnej w świetle art. 39813 § 1 k.p.c. ze względu na niespójność podstawy

prawnej tego zarzutu z jego treścią. Przepis ten dotyczy elementów składowych

II CSKP 38/24

4

uzasadnienia sądu pierwszej instancji, tymczasem skarżący sformułował zarzuty

dotyczące treści i konstrukcji uzasadnienia Sądu drugiej instancji, którego elementy

reguluje nie ten przepis, lecz niepowołany w podstawie kasacyjnej art. 387 § 21 k.p.c.

Nie zasługują na uwzględnienie rozbudowane zarzuty naruszenia art. 3851

k.c. w związku ze wskazanymi w materialnoprawnych podstawach kasacyjnych

przepisami kodeksu cywilnego, prawa bankowego oraz Dyrektywy 93/13 albowiem

kwestie w nich poruszone zostały już rozważone i rozstrzygnięte w bogatym

orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz TSUE, w świetle którego nie doszło do

naruszenia przytoczonych w skardze norm prawnych.

Zgodnie z art. 3851 § 1 k.c., postanowienia umowy nieuzgodnione

indywidualnie z konsumentem nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki

w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy

(niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających

główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały

sformułowane w sposób jednoznaczny. Artykuł 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13 stanowi, że

postanowienia umowy, które nie były indywidualnie negocjowane z konsumentem,

mogą być uznane za nieuczciwe, jeżeli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej

wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków

stron ze szkodą dla konsumenta. Przepisy kodeksu cywilnego dotyczące klauzul

abuzywnych stanowią implementację Dyrektywy 93/13, stąd przy ich interpretacji

należy uwzględnić orzecznictwo TSUE. Wskazuje się w nim na rozróżnienie

abuzywności postanowień umowy kredytu, dotyczących kryteriów przeliczania

waluty krajowej na walutę obcą, stanowiącą walutę indeksacji (klauzule kursowe,

spreadowe), od klauzul ryzyka walutowego, dotyczących obciążenia konsumenta

negatywnymi następstwami deprecjacji waluty krajowej (zob. m.in. wyroki TSUE

z 20 września 2017 r., C- 186/16; z 22 lutego 2018 r., C-119/17 oraz z 20 września

2018 r., C – 51/17). Nie jest zasadny sformułowany w skardze zarzut naruszenia

art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13, polegający na

niewyodrębnieniu przez Sąd Okręgowy klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli

spreadowej. Wymienione klauzule - w ramach przyjętego w umowie kredytu

mechanizmu indeksacji – są ze sobą ściśle powiązane, co ma istotne znaczenie

z perspektywy oceny, czy określają one główne świadczenia stron, czy zostały

II CSKP 38/24

5

sformułowane w sposób jednoznaczny, a także w płaszczyźnie możliwości

utrzymania umowy w mocy w sytuacji stwierdzenia abuzywności przynajmniej jednej

z tych klauzul.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że klauzula ryzyka

walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie

zobowiązań stron w celu ustalenia wysokości ich świadczenia. Klauzula spreadowa

nie ma racji bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu indeksacji

i wynikającego z niego niebezpieczeństwa narażenia konsumenta na ryzyko

kursowe. Obie te klauzule tworzą zatem przyjęty w umowach kredytowych

mechanizm indeksacji, a ich rozszczepienie jest zabiegiem sztucznym

(zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18,

OSP 2021, z. 2, poz. 7; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021,

z. B, poz. 20; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22;

z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22;

z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 oraz z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22).

W świetle art. 3851 § 1 zdanie 2 k.c., ocenie pod kątem abuzywności nie

podlegają postanowienia określające główne świadczenia stron umowy, pod

warunkiem wszakże, że zostały one sformułowane w sposób jednoznaczny.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje aktualnie pogląd (po początkowym

okresie przyjmowania poglądu przeciwnego), że klauzule kształtujące mechanizm

indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty

obcej (lub denominowanego w walucie obcej) określają główne świadczenia stron

(zob. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021,

Nr 2, poz. 20; z 4 kwietnia 2019 r., I CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18;

z 21 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21 oraz z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22).

Skarżący zarzucił wadliwe przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, że

postanowienia umowy stron, przewidujące indeksację kredytu kursem waluty obcej,

nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zarzut ten jest jednak niezasadny,

albowiem w orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE wyjaśniono już, że wymaganie

wyrażenia postanowienia umownego w sposób jednoznaczny, prostym

i zrozumiałym językiem jest spełnione, gdy umowa przedstawia konsumentowi,

II CSKP 38/24

6

w sposób przejrzysty i jednoznaczny, działanie mechanizmu waloryzacyjnego tak,

aby konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe

kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne, związane

z zaciągnięciem wieloletniego zobowiązania kredytowego, waloryzowanego kursem

waluty obcej. Konsument powinien być jasno poinformowany przez bank, że

podpisując umowę kredytu indeksowanego do waluty obcej, ponosi przez cały okres

jej obowiązywania, niczym nieograniczone ryzyko kursowe, które z ekonomicznego

punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku

silnej deprecjacji waluty krajowej (zob. wyroki TSUE z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19,

C - 782/19; z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13 oraz z 20 września 2017 r., C-186/16,

a także wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22). W wyroku

z 10 czerwca 2021 r. (C - 776/19, C - 782/19) TSUE wyjaśnił, że wykładni art. 3

ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że warunki umowy kredytu,

które powodują skutek w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego

przez kredytobiorcę, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi,

wynikających z tej umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli

przedsiębiorca nie mógłby racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu

przejrzystości w stosunku do konsumenta, że ten konsument zaakceptowałby,

w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które

wynika z takich postanowień umownych. W uzasadnieniu wyroku z 27 listopada

2019 r. II CSK 483/18, Sąd Najwyższy podniósł, że nie jest wystarczające wskazanie

w umowie, iż ryzyko związane z zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz

odebranie od niego oświadczenia o standardowej treści, że został poinformowany

o ponoszeniu ryzyka, wynikającego ze zmiany kursu waluty, przyjął to ryzyko do

wiadomości i je akceptuje. Wprowadzenie do umowy kredytowej, zawieranej na

wiele lat, mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej

staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się

z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji

ekonomicznych zawieranej umowy. W takim stanie rzeczy przedkontraktowy

obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany

w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły

posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju

II CSKP 38/24

7

kredytu jest bardzo ryzykowne. Ochrona konsumenta może zostać zapewniona

jedynie wtedy, gdy uwzględnione zostaną jego rzeczywiste i tym samym bieżące

interesy, a nie interesy, jakie miał w okolicznościach istniejących w chwili zawarcia

danej umowy.

Klauzule waloryzacyjne, które określają główne świadczenia stron i nie zostały

wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod

kątem spełnienia przesłanek z art. 3851 § 1 k.c. Abuzywność klauzul zawartych

w umowie, o którą chodzi w tej sprawie, została już przesądzona w orzecznictwie

Sądu Najwyższego i TSUE. Wyjaśniono w nim, że postanowienia umowy

(regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu

na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające

bankowi kredytującemu swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter

niedozwolonych postanowień umownych, gdyż kształtują prawa i obowiązki

konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego

interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta

polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz

wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno

przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie

odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służą określeniu

wysokości świadczenia konsumenta. Takie postanowienia, które uprawniają bank do

jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do

arbitralnego działania banku; obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem

oraz naruszają równorzędność stron. Są one niedopuszczalne, niezależnie od tego,

czy swoboda przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś

sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń

od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134;

z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18 oraz z 11 grudnia

2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, Nr 2, poz. 20). Jak to już akcentowano,

w celu ustalenia, czy zachodzi sprzeczność postępowania przedsiębiorcy

z wymogami dobrej wiary, należy sprawdzić, czy przedsiębiorca, traktujący

konsumenta w sposób sprawiedliwy i słuszny, mógłby racjonalnie spodziewać się, iż

II CSKP 38/24

8

konsument przyjąłby określone postanowienie umowne w drodze negocjacji

indywidualnych (zob. wyrok TSUE z 14 marca 2013 r., C - 415/11 oraz uzasadnienie

uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r.,

III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Rażące naruszenie interesów konsumenta

oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta praw

i obowiązków wynikających z umowy, skutkujące niekorzystnym ukształtowaniem

jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelne traktowanie (zob. wyroki Sądu

Najwyższego z 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, z 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15,

OSNC - ZD 2017, nr 1, poz. 9; z 27 listopada 2015 r., I CSK 945/14, z 30 września

2015 r., I CSK 800/14, z 29 sierpnia 2013 r. I CSK 660/12). Konsument pozostaje

zawsze stroną słabszą w stosunku do banku, zarówno pod względem możliwości

negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania o wszystkich aspektach

stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu waloryzowanego kursem waluty

obcej. Z tej przyczyny art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 przewiduje, że nieuczciwe warunki

nie będą wiążące dla konsumenta. Jest to przepis bezwzględnie wiążący, który

zmierza do zastąpienia formalnej równowagi praw i obowiązków stron,

ustanowionych w umowie, równowagą rzeczywistą, która przywraca równość stron.

Sąd jest zobowiązany do zbadania z urzędu, czy określone postanowienia umowne

wchodzące w zakres stosowania dyrektywy mają nieuczciwy charakter, aby po

dokonaniu tej oceny zniwelować brak równowagi między konsumentem

a przedsiębiorcą (zob. wyroki TSUE z 4 czerwca 2009 r., C - 243/08; z 14 czerwca

2012 r., C - 618/10, a także z 3 marca 2020 r., C - 125/18).

Sąd drugiej instancji trafnie przyjął, że klauzule walutowa i spreadowa,

składające się na mechanizm indeksacji kredytu do CHF w umowie łączącej strony

są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść

powodów, który mogli udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to

postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. Strony

pozostają związane umową w pozostałym zakresie, jeżeli tylko jest to możliwe

(zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasada prawna -

z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56). W przypadku, gdy

eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej

deformacji umowy, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć praw

II CSKP 38/24

9

i obowiązków stron, nie można przyjąć, że strony są związane pozostałą częścią

umowy (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja

2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 1 marca 2017 r.,

IV CSK 285/16 i z 24 października 2018 r., II CSK 632/17). Umowa będzie dotknięta

nieważnością, gdy bez abuzywnych postanowień jej obowiązywanie nie jest możliwe

w świetle prawa krajowego i nie zaszły przesłanki umożliwiające zastosowanie

regulacji zastępczej, a konsument - tak jak ma to miejsce w okolicznościach sprawy

- postanowień abuzywnych nie potwierdził (zob. m.in. uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki Sądu

Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i z 16 września 2021 r.,

I CSKP 166/21). W razie stwierdzenia – tak jak to miało miejsce w okolicznościach

tej sprawy - abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i klauzul przeliczeniowych,

dalsze utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia.

Unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby bowiem nie tylko do zniesienia

mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio –

do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją

kredytu do waluty ( zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56 ; wyroki Sądu Najwyższego

z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17;

z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21;

z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22

oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego i TSUE wskazuje się także, że, co do

zasady, sąd, stwierdzając bezskuteczność określonego abuzywnego postanowienia

umownego, nie ma kompetencji do uzupełnienia, powstałej w wyniku eliminacji tego

postanowienia luki, przez zmianę treści niedozwolonego postanowienia. Takie

uprawnienie mogłoby bowiem zagrażać realizacji długoterminowego celu

ustanowionego w art. 7 Dyrektywy 93/13, prowadząc do wyeliminowania

zniechęcającego skutku, wywieranego na przedsiębiorców, przez zwykły brak

stosowania takich warunków wobec konsumentów. Banki byłyby w ten sposób

zachęcane do stosowania nieuczciwych postanowień, wiedząc, że nawet gdyby te

postanowienia zostałyby uznane za bezskuteczne, to umowa mogłaby zostać

II CSKP 38/24

10

uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, co pozostałoby bez wpływu

na jej ważność i bez istotnego uszczerbku dla ich interesów. W konsekwencji

przyjęcie przez Sąd, że strony nie są związane stosunkiem prawnym wynikającym

z umowy kredytowej nie jest sprzeczne z zasadą proporcjonalności sankcji, skoro

jest to efekt stosowania przez bank praktyki, w ramach której określał jednostronnie

wysokość zobowiązania po zawarciu umowy, wystawiając jednocześnie

kredytobiorców na nieograniczone ryzyko kursowe (zob. m.in. wyroki TSUE

z 14 czerwca 2012 r., C-618/10; z 30 kwietnia 2014 r., C 26-13; z 26 marca 2019 r.,

C-70/17 i C-179/17 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r.,

II CSK 483/18). Nie zasługiwał zatem na uwzględnienie zarzut naruszenia

art. 69 ust. 3 prawa bankowego, art. 65 k.c. oraz art. 358 § 2 k.c. w związku

z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 przez przyjęcie niedopuszczalności odwołania się przy

wykładni oświadczeń stron do bezwzględnie obowiązującego i bezpośrednio

stosowanego przepisu prawa krajowego w postaci art. 69 ust. 3 prawa bankowego,

do wykładni oświadczeń woli stron w myśl art. 65 k.c. lub normy dyspozytywnej

w postaci art. 358 § 2 k.c. w miejsce, uznanych za niedozwolone postanowienia

umowne, klauzul spreadów walutowych, odsyłających przy dokonywaniu rozliczeń

w ramach stosunku umownego stron do tabel kursowych banku. Wbrew zarzutom

skargi, Sąd drugiej instancji trafnie przyjął, że wyeliminowanie z umowy abuzywnych

postanowień umownych nie pozwala na jej utrzymanie, co przemawia

za niezwiązaniem stron stosunkiem prawnym wynikającym z umowy kredytowej i jest

tożsame w skutkach z jej nieważnością.

Nietrafny jest zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 481 § 1

w zw. z art. 455 k.c. przez przyznanie powodom odsetek za opóźnienie od

zasądzonego świadczenia pieniężnego w następstwie błędnego przyjęcia, że jest to

możliwe od dnia wcześniejszego niż dzień wyrażenia przez powodów zgody na

trwałą bezskuteczność umowy. W wyroku z 7 grudnia 2023 r. C 140/22, TSUE orzekł,

że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że

w kontekście uznania nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej

z konsumentem przez instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera

nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na

przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie

II CSKP 38/24

11

praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez

tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że

nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy

z jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą

nieważność wspomnianej umowy, a z drugiej - konsekwencji tego uznania

nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną.

Wyrok TSUE wydany na podstawie art. 267 TFUE ujednolica wykładnię norm prawa

Unii i rzutuje na ich stosowanie nie tylko w sprawie, w której został wydany, lecz

we wszystkich sprawach, w których te normy mogą znaleźć zastosowanie.

Jednocześnie, zgodnie z zasadą skuteczności, na sądach krajowych spoczywa

powinność wykładni przepisów prawa krajowego zgodnej z postanowieniami

dyrektyw unijnych, tak dalece, jak to możliwe (zob. wyroki TSUE z 13 listopada

1990 r., C-106/89 i z 27 marca 2019 r., C-545/17. Powinność ta może implikować

konieczność zmiany dotychczasowej wykładni prawa krajowego, jeżeli okazałaby się

niezgodna z prawem Unii w interpretacji przyjętej przez Trybunał w wyroku wydanym

na podstawie art. 267 TFUE (zob. wyroki TSUE z 8 maja 2019 r., C-566/17

i z 5 marca 2020 r., C-679/18). Możliwość żądania przez powodów odsetek

ustawowych za opóźnienie, nie może być zatem uzależniona, jak przyjmuje pozwany

Bank, od złożenia pozwanemu przez konsumentów wskazanego oświadczenia.

Domaganie się przez konsumentów odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie

należnych im kwot jest możliwe po otrzymaniu przez Bank ich żądania, aby Bank

dokonał zwrotu spłaconych przez nich, w oparciu o nieważną umowę kredytu,

należności i jest skuteczne z upływem wyznaczonego przez konsumentów terminu

do spełnienia tego świadczenia przez kredytodawcę (zob. także wyrok TSUE

z 14 grudnia 2023 r. C-28/22).

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 k.p.c.).

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego znajduje podstawę

w art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., a także § 2 pkt 6

i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935

z późn. zm.)..

II CSKP 38/24

12

Władysław Pawlak

Grzegorz Misiurek

Agnieszka Piotrowska

(M.M.)

[SOP]