Pozwany bank nie dostanie rozpoznania skargi w sporze o kredyt we frankach

Wyrokiem z 17 listopada 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie częściowo

zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 26 października 2021 r. zasądzając

od S. S.A. w W. na rzecz B.Ś. kwotę 349 847 zł z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie od 15 maja 2019 r. do dnia zapłaty, oddalił apelację powoda w pozostałym

zakresie, oddalił apelację pozwanego w całości oraz orzekł o kosztach postępowania

apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego.

Strony zawarły 13 czerwca 2008 r. umowę kredytu na cele mieszkaniowe, w której

kwotę kredytu określono na 450 000 zł, a jednocześnie przewidziano

jej denominowanie (waloryzowanie) w walucie CHF. Kredyt został uruchomiony

w dwóch transzach w złotych po przeliczeniu według kursu kupna dewiz

dla CHF z tabeli kursów banku. Spłata rat następowała w złotych po uprzednim

przeliczeniu rat wyrażonych w CHF według kursu sprzedaży dewiz z tabeli kursowej

banku obowiązującego w dniu spłaty.

W ocenie Sądu drugiej instancji postanowienia składające się na mechanizm

przeliczeniowy nie zostały indywidualnie uzgodnione i nie określały w sposób

przejrzysty obiektywnych kryteriów ustalania kursów kupna i sprzedaży stosowanych

przez bank. Sąd uwzględnił także sposób poinformowania powoda o ryzyku

kursowym i ekonomicznych następstwach zastosowanego mechanizmu. Uznał,

że po wyeliminowaniu niedozwolonych postanowień nie jest możliwe utrzymanie

umowy w pozostałym zakresie ani zastąpienie zakwestionowanego mechanizmu

innym sposobem ustalania kursu.

Pozwany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną. We wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał art. 398⁹ § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Wskazał

na potrzebę wykładni art. 385¹ § 1 i 2 k.c. w zakresie skutków uznania postanowień

umownych za niedozwolone i możliwości zastąpienia ich przepisami

dyspozytywnymi. Argumentacja skargi obejmowała w szczególności możliwość

zastosowania art. 358 § 2 k.c. oraz średniego kursu Narodowego Banku Polskiego

po wyeliminowaniu postanowień odsyłających do tabel kursowych banku.

II CSKP 468/24

3

Skarżący sformułował także istotne zagadnienie prawne polegające

na konieczności ustalenia czy brak możliwości oszacowania kwoty, którą strona

umowy kredytu będzie świadczyć w przyszłości, stanowi

per se o niejednoznaczności postanowienia umownego, a w konsekwencji,

czy postanowienie takie powinno podlegać badaniu pod kątem abuzywności.

W części wstępnej wniosku powołał również art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.,

nie przedstawiając jednak odrębnego wywodu wykazującego oczywistą zasadność

skargi.

Skarga kasacyjna pozwanego została przyjęta do rozpoznania

postanowieniem Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2024 r. I CSK 1333/23.

Z dniem 24 kwietnia 2026 r. pozwany S. S.A. zmienił nazwę na E. S.A.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie zastosowanie znajduje art. 20 ustawy z 29 maja 2026 r.

o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących

zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego

do franka szwajcarskiego (Dz.U. z 2026 r. poz. 985), obowiązującej

od 7 sierpnia 2026 r. Zgodnie z art. 20 ust. 1 powołanej ustawy Sąd Najwyższy może

zmienić postanowienie o przyjęciu skargi kasacyjnej kredytodawcy do rozpoznania,

jeżeli nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych, a zarazem nie zachodzą przesłanki określone

w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.

Uwzględniając zmianę stanu prawnego oraz rozwój orzecznictwa po wydaniu

postanowienia z 10 kwietnia 2024 r., należy uznać, że problemy przedstawione przez

skarżącego nie uzasadniają już rozpoznania skargi kasacyjnej. Nie występuje

obecnie potrzeba wykładni wskazana we wniosku, zaś przedstawione zagadnienie

prawne zostało wyjaśnione w orzecznictwie i w kształcie nadanym mu przez

skarżącego nie pozostaje w takim związku z podstawą zaskarżonego wyroku,

aby od odpowiedzi na nie zależało rozstrzygnięcie sprawy.

W pierwszej kolejności nie istnieje już potrzeba wykładni art. 385¹ § 1 i 2 k.c.

w zakresie następstw stwierdzenia niedozwolonego charakteru postanowień

określających sposób ustalania kursu waluty i możliwości zastąpienia ich innym

mechanizmem kursowym. W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu

II CSKP 468/24

4

Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, Nr 12, poz. 118),

przyjęto, że w razie uznania za niedozwolone i niewiążące postanowienia umowy

kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszącego się do sposobu

określania kursu waluty obcej nie można przyjąć, iż jego miejsce zajmuje inny sposób

ustalania kursu wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Jeżeli natomiast

nie jest możliwe ustalenie wiążącego strony kursu, umowa nie wiąże również

w pozostałym zakresie.

Stanowisko to zostało następnie utrwalone w orzecznictwie Sądu

Najwyższego. W postanowieniu z 20 maja 2026 r., I CSK 846/26 (LEX nr 4098475),

wskazano, że zagadnienia dotyczące skutków eliminacji niedozwolonych klauzul

przeliczeniowych oraz możliwości zastosowania art. 358 § 2 k.c. zostały

już rozstrzygnięte, a uchwała z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, doprowadziła

do ujednolicenia wykładni przepisów, które wcześniej wywoływały rozbieżności.

Samo odmienne stanowisko strony co do prawidłowej wykładni nie wykazuje

potrzeby ponownego rozstrzygnięcia zagadnienia przez Sąd Najwyższy.

Nie prowadzi do odmiennego wniosku powoływanie się na możliwość

wyeliminowania jedynie części postanowienia umownego. W wyroku Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH,

dopuszczono usunięcie wyłącznie nieuczciwego elementu warunku wtedy,

gdy element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, a jego usunięcie

nie prowadzi do zmiany istoty warunku. W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej

z 24 czerwca 2026 r., III CZP 8/26 (LEX nr 4108481), Sąd Najwyższy przyjął

natomiast, że postanowienie określające sposób wyznaczania kursu waluty przez

odwołanie do średniego kursu NBP korygowanego o marżę banku podlega kontroli

jako całość. Tym bardziej brak jest podstaw do konstruowania, w miejsce odesłania

do tabel kursowych banku, nowego mechanizmu opartego na średnim kursie NBP.

Nie została również wykazana przesłanka z art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. Istotne

zagadnienie prawne powinno przedstawiać problem o charakterze ogólnym,

wymagający rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, pozostawać w związku

ze stanem faktycznym będącym podstawą zaskarżonego orzeczenia oraz mieć

znaczenie dla wyniku sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego

z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571; z 15 października 2002 r.,

III CZP 66/02, LEX nr 57240; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179 oraz

II CSKP 468/24

5

z 20 maja 2026 r., I CSK 846/26, LEX nr 4098475). Nie służy ono uzyskaniu

abstrakcyjnej odpowiedzi na pytanie zbudowane na założeniach odmiennych

od przyjętych przez sąd meriti.

Pytanie sformułowane przez skarżącego zakłada, że o niejednoznaczności

postanowienia przesądziła sama niemożność przewidzenia w chwili zawarcia umowy

dokładnej wartości przyszłych świadczeń. Założenie to nie odpowiada jednak

podstawie zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny uwzględnił nie tylko zmienność

kursu CHF, lecz także pozostawienie bankowi jednostronnego ustalania kursów

stosowanych do przeliczeń, brak określonych w umowie obiektywnych

i weryfikowalnych kryteriów tworzenia tabel kursowych, a także zakres informacji

udzielonych powodowi o mechanizmie indeksacji i ryzyku walutowym.

Samo znaczenie wymagania jednoznaczności i transparentności warunku

umownego zostało przy tym wyjaśnione w utrwalonym orzecznictwie. W wyroku

Trybunału Sprawiedliwości z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc, wskazano,

że warunek odnoszący się do waluty obcej powinien być sformułowany w sposób

pozwalający właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu

i rozsądnemu konsumentowi zrozumieć jego konkretne działanie i oszacować

potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne. Wymóg ten nie oznacza gwarancji

ścisłego przewidzenia przyszłej rynkowej wartości waluty.

Podobne rozróżnienie przyjmowane jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

W wyroku z 22 stycznia 2025 r., II CSKP 492/23 (LEX nr 3819689), odróżniono

ryzyko wynikające z naturalnej zmienności rynkowej od sytuacji, w której wielkość

świadczenia zależy dodatkowo od parametru ustalanego jednostronnie przez

przedsiębiorcę. W rozpoznawanej sprawie ocena abuzywności nie została więc

oparta wyłącznie na niemożności dokładnego przewidzenia przyszłej wysokości raty,

lecz na całokształcie konstrukcji mechanizmu przeliczeniowego i sposobie

poinformowania konsumenta o jego skutkach.

W konsekwencji odpowiedź na zagadnienie prawne w formule

zaproponowanej przez skarżącego nie ma znaczenia przesądzającego dla wyniku

sprawy. Można zarazem wskazać, że sama nieprzewidywalność przyszłego kursu

rynkowego nie powoduje per se niejednoznaczności warunku umownego. Nie usuwa

to jednak obowiązku przedstawienia mechanizmu przeliczeniowego oraz ryzyka

II CSKP 468/24

6

w sposób przejrzysty ani nie uzasadnia pozostawienia przedsiębiorcy swobody

w kształtowaniu parametrów wpływających na wysokość świadczenia konsumenta.

Nie zachodzi również przesłanka z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. Powołanie

się na oczywistą zasadność skargi wymaga wykazania takiego naruszenia prawa,

którego kwalifikowany charakter i wpływ na wynik sprawy są dostrzegalne

bez potrzeby pogłębionej analizy jurydycznej. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie

skargi powinno w tym zakresie zawierać samodzielny wywód wskazujący przepis

naruszony w sposób oczywisty i wyjaśniający, dlaczego uchybienie prowadzi

do oczywistej wadliwości zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W rozpoznawanym wniosku, mimo formalnego powołania

art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c., skarżący nie przedstawił odrębnej argumentacji

odpowiadającej temu wymaganiu. Niezależnie od tego nie sposób uznać

za oczywiście wadliwe rozstrzygnięcia przyjmującego kierunek wykładni, który został

następnie potwierdzony uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r.,

III CZP 25/22 (OSNC 2024, Nr 12, poz. 118), i dalszym orzecznictwem Sądu

Najwyższego.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. w związku

z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie

rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu

denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego, zmienił

postanowienie Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2024 r., I CSK 1333/23, i odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[a.ł]