SN odmówił rozpoznania skargi banku w sprawie kredytu frankowego

Wyrokiem z 2 lutego 2022 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy zasądził od

pozwanego Banku S.A. w W. na rzecz powoda P.G. 24 520,43 zł oraz 42 587,71

CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 7 kwietnia 2020 r. do dnia

zapłaty (pkt 1) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 2).

Wyrokiem z 6 października 2022 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku zmienił

zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym o tyle tylko, że zasądził wskazane w nim

kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 13 stycznia 2022 r.,

a w pozostałym zakresie oddalił powództwo (pkt 1); oddalił apelację pozwanego

w pozostałym zakresie (pkt 2) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 3).

Pozwany wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok Sądu

Apelacyjnego w części, tj. co do punktu 2 i 3. We wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał się na potrzebę wykładni przepisów

prawnych budzących wątpliwości oraz na występowanie w sprawie istotnych

zagadnień prawnych, sformułowanych w formie następujących pytań:

- „Czy wykonanie przez bank obowiązku informacyjnego względem

konsumenta (o ryzykach związanych z zawarciem umowy o kredyt

indeksowany/denominowany do waluty obcej) w sposób zgodny z wiążącą bank na

dzień zawarcia umowy z konsumentem rekomendacją Komisji Nadzoru

Finansowego w zakresie przekazywania klientom jednoznacznych, zrozumiałych

i czytelnych informacji, uzasadnia przyjęcie, że konsument nie został w sposób

odpowiedni poinformowany o tych ryzykach, co miałoby uniemożliwić podjęcie

racjonalnej decyzji odnośnie zawarcia umowy?”;

- „W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego

odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone

postanowienie umowne i nie wiąże konsumenta, czy możliwe jest przyjęcie, że

miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa o charakterze dyspozytywnym, a przy tym, czy musi

to być przepis „wyraźnie przewidziany" do zastosowania w tego typu sytuacji, czy

może to być przepis dyspozytywny o ogólnym charakterze, a nadto czy Sąd nie ma

możliwości stosowania tego typu norm dyspozytywnych w ogóle, z uwagi na wymóg

II CSKP 476/24

3

osiągnięcia odpowiedniego efektu odstraszającego przedsiębiorcę”;

- „Czy do skutecznego podniesienia zarzutu zatrzymania niezbędne jest, by

wierzytelność składającego zarzut była wymagalna?”.

W odpowiedzi powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania i zasądzenie na jego rzecz od pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego przed Sądem Najwyższym według norm przepisanych.

Postanowieniem z 11 kwietnia 2024 r., I CSK 1112/23, Sąd Najwyższy przyjął

do rozpoznania skargę kasacyjną pozwanego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając

na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania,

że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,

będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek

do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą

być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się

instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych

rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych

z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka

szwajcarskiego (Dz. U. z 2026 r. poz. 985; dalej: ustawa frankowa) − Sąd Najwyższy

może zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić

przyjęcia jej do rozpoznania, gdy w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie

prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, ani nie zachodzą

okoliczności określone w art. 3989 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.

II CSKP 476/24

4

Po wydaniu postanowienia z 11 kwietnia 2024 r. zagadnienia podniesione

przez pozwanego były przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE oraz

Sądu Najwyższego, a istniejące przez pewien czas rozbieżności w interpretacji

i stosowaniu przepisów wymienionych przez pozwanego w skardze kasacyjnej

zostały już rozstrzygnięte.

W tym kontekście należy przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym

w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane

dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju

prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane

w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym

z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca

2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie zostać przedstawione w sposób ogólny

i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej

odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia

konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r.,

III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP

119/08).

Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie,

jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność

ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych

lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa,

zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego,

z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny

i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto,

podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią

prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (postanowienia Sądu Najwyższego:

z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14;

z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

II CSKP 476/24

5

Ponowna analiza skargi kasacyjnej wykazała, że w sprawie nie zachodzą

powołane wyżej przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy wypowiadał się już na temat standardów zachowania przez

bank przedkontraktowego obowiązku informacyjnego (z wielu zob. np. wyroki SN

z: 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18; 3 lutego 2026 r., II CSKP 203/23). Do celów

przestrzegania przez przedsiębiorcę w stosunku do konsumenta wymagania

przejrzystości zasadnicze znaczenie ma to, czy umowa wskazuje w sposób

jednoznaczny powody i specyfikę mechanizmu przeliczania waluty, tak by

konsument mógł przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych

kryteriów, wynikające dla niego z tego faktu konsekwencje ekonomiczne.

Powyższych kryteriów nie spełnia postanowienie umowy, które odwołuje się do kursu

kupna/sprzedaży dewiz dla CHF obowiązującego w banku w dniu płatności lub

realizacji należności. Ponadto nie jest wystarczające wskazanie w umowie, że ryzyko

związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od

kredytobiorcy oświadczenia, zawartego we wniosku o udzielenie kredytu,

o standardowej treści, że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego

ze zmiany kursu waluty oraz przyjął do wiadomości i akceptuje to ryzyko.

Przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien

zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający

konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego,

że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być

obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania

regularnych spłat.

Jak wyjaśniono w uchwale składu całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25

kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), w razie uznania, iż

postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się

do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie

umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że

miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej

wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów, a ponadto w razie niemożliwości

ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub

denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Sankcje będące

konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze skutkiem ex tunc,

II CSKP 476/24

6

co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia

umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla takiego

charakteru tych postanowień umownych (wyjątek stanowi wola konsumenta).

Sąd Najwyższy rozstrzygnął także, że w razie dochodzenia od banku zwrotu

świadczenia spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się

niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw.

z art. 497 k.c. (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 5 marca

2025 r., III CZP 37/24).

Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd Najwyższy stoi na

stanowisku, że najistotniejsze dla rozstrzyganej sprawy problemy prawne zostały już

wszechstronnie rozstrzygnięte w ugruntowanym orzecznictwie sądów krajowych

i unijnych. W związku z tym przedstawione w skardze kasacyjnej zagadnienia

prawne i wątpliwości interpretacyjne nie mają waloru nowości i nie mogą przyczynić

się do rozwoju prawa.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1,

11 i 3 w związku z art. 99 k.p.c. i § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych.

A.G.

[SOP]