Kredyt frankowy: Sąd Najwyższy oddalił skargę banku, umowa z klauzulami indeksacyjnymi nieważna

Wyrokiem z 30 kwietnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie uwzględnił

częściowo powództwo A.S. i M.S. przeciwko Bankowi S.A. w W. w ten sposób, że:

ustalił, że zawarta przez strony umowa o kredyt hipoteczny z 6 października 2008 r.

jest nieważna (pkt 1); zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 154 083,35

zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 30 marca 2020 r. do dnia zapłaty (pkt

2); oddalił powództwo główne w pozostałym zakresie (pkt 3) oraz zasądził od Banku

S.A. z siedzibą w W. na rzecz A.S. i M.S. kwotę 6 434 zł tytułem zwrotu kosztów

procesu.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że powodowie 6 października 2008 r. zawarli

z pozwanym umowę o kredyt hipoteczny (dalej też: „Umowa Kredytu” albo „Umowa”)

na kwotę 200 000 zł. Kredyt był indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej

kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych

obowiązującej w pozwanym banku w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Okres

kredytowania wynosił 240 miesięcy. Od kwoty kredytu pozwany pobrał jednorazową

bezzwrotną prowizję w wysokości 1 000 zł, płatną przed uruchomieniem kredytu lub

jego pierwszej transzy. W związku z udzielonym kredytem kredytobiorca ponosił

ponadto koszty zlecenia wyceny nieruchomości w wysokości 900 zł. Kredyt

oprocentowany był według zmiennej stopy procentowej wynoszącej 3,6550%

w stosunku rocznym, co stanowiło sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF)

obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 0,7000 p.p.

- stałej w całym okresie kredytowania. Oprocentowanie kredytu podlegało zmianie

w zależności od zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M.

Według § 7 ust. 1 Umowy Kredytu, kredytobiorca zobowiązał się spłacić kwotę

kredytu w CHF ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu

sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z Tabelą

Kursów Walut Obcych S.A. W myśl ust. 2 § 7 Umowy kredyt będzie spłacany w 240

ratach miesięcznych, które zawierają malejącą część odsetek

i rosnącą część raty kapitałowej. Zgodnie z § 7 ust. 3 spłata kredytu następować

będzie poprzez bezpośrednie potrącanie przez bank należnych mu kwot z rachunku

II CSKP 501/23

3

kredytobiorcy. Spłaty rat odsetkowych lub kapitałowo-odsetkowych miały

następować w tym samym dniu miesiąca, w jakim miała miejsce wypłata kredytu lub

pierwszej jego transzy, począwszy od miesiąca następnego po wypłacie środków

kredytu. Ostatnia rata spłaty kredytu nosiła charakter raty wyrównującej, co oznacza,

że służy rozliczeniu całości zobowiązania kredytobiorcy względem banku (§ 7 ust.

5-6 Umowy). Zawierając Umowę Kredytu powodowie udzielili pozwanemu

pełnomocnictwa m.in. do pobierania z rachunku bankowego (w PLN) prowadzonego

przez Bank S.A. środków pieniężnych z zaliczeniem ich na spłatę wymagalnych

zobowiązań z tytułu kredytu, odsetek, prowizji i innych opłat,

w przypadku opóźnienia względnie zwłoki ze spłatą tych zobowiązań w wysokości

wynikającej z Umowy.

Przed zawarciem Umowy Kredytu pozwany przedstawił powodom „Informację

dla Wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem

waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej”, która zawierała pouczenie, że

zaciągając zobowiązanie w walucie obcej, kredytobiorcy narażeni są na ryzyko

zmiany kursów walutowych. Wystąpienie ryzyka kursowego sprawiało, że zarówno

rata spłaty, jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu przeliczona na

PLN na dany dzień podlega ciągłym wahaniom, w zależności od aktualnego kursu

waluty. Ryzyko kursowe jest znacznie mniejsze, jeżeli o kredyt walutowy ubiega się

kredytobiorca, osiągający dochody w tej samej walucie obcej. Z wyżej wymienionych

powodów warto rozważyć zaciągnięcie długoterminowego kredytu w PLN jako

korzystną alternatywę w stosunku do kredytów walutowych. W informacji zawarto

przykład wpływu zmiany stopy procentowej oraz kursu waluty na wysokość raty

kredytu. Według zobrazowanych sytuacji modelowych (nie podano informacji

o kwocie kredytu i okresie kredytowania) wysokość raty przy aktualnym poziomie

kursu CHF (nie podano wysokości kursów) wynosiłaby 1 291,37 zł. Przy założeniu,

że kurs CHF wzrośnie o wartość stanowiącą różnicę między maksymalnym

i minimalnym kursem CHF z okresu ostatnich 12 miesięcy, tj. o 14,22%, szacowana

wartość raty wynosiłaby 1 474,97 zł; a przy założeniu, że stopa procentowa kredytu

w CHF jest równa stopie procentowej kredytu w PLN, a kapitał większy o 20%

- szacowana wysokość raty wynosiłaby 2 065,63 zł; przy założeniu, że stopa

procentowa wzrośnie o 40 p.p. - szacowana wysokość raty wynosiłaby 1 764,53 zł;

II CSKP 501/23

4

przy założeniu, że stopa procentowa wzrośnie o wartość stanowiącą różnicę między

maksymalną i minimalną wartością stopy referencyjnej z okresu ostatnich

12 miesięcy, tj. o 0,79 p.p. - rata została oszacowana na 1 378,54 zł. Symulacja nie

obrazowała porównania salda kredytu złotowego oraz kredytu indeksowanego

w przypadku wzrostu kursu waluty CHF, powodom nie przedstawiono jak kształtować

będzie się ich zobowiązanie w przypadku wzrostu kursu CHF do najwyższych

historycznie poziomów.

Pozwany wypłacił powodom całą kwotę udzielonego kredytu w walucie złoty

polski. Powodowie do 16 lipca 2018 r. wpłacili pozwanemu tytułem spłaty kredytu

154 983,35 zł, w tym 900 zł opłaty za wycenę kredytowanej nieruchomości.

Powodowie 27 sierpnia 2018 r. wystąpili z wnioskiem o zawezwanie pozwanego do

próby ugodowej w zakresie roszczeń o ustalenie nieistnienia wierzytelności

pozwanego wynikającej z Umowy w zakresie kwoty 130 078,94 zł ewentualnie

o zapłatę kwoty 52 906,00 zł tytułem nadpłaty kredytu ewentualnie o unieważnienie

Umowy. Powodowie na poparcie trafności pierwszego roszczenia podnosili zarzut

nieważności Umowy wynikającej z zasad ogólnych kodeksu cywilnego oraz upadku

Umowy na skutek abuzywności klauzul indeksacyjnych zawartych w § 2 ust. 2 i § 7

ust. 1 Umowy. Posiedzenie pojednawcze zakończyło się 17 grudnia 2018 r. bez

zawarcia ugody.

Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutów strony powodowej dotyczących

sprzeczności zawartej Umowy kredytu z bezwzględnie obowiązującymi przepisami

prawa (w tym z art. 69 Prawa bankowego). Nie uznał również zarzutu sprzeczności

zawartej przez strony Umowy z naturą stosunku zobowiązaniowego. Nie można było

także przyjąć sprzeczności Umowy z zasadami współżycia społecznego ze względu

na treść postanowień ustalających mechanizm indeksacji. Nie było więc podstaw do

zastosowania sankcji przewidzianej w art. 58 § 2 k.c.

W ocenie Sądu pierwszej instancji zawarte w Umowie kredytu i regulaminie

postanowienia określające sposoby wyliczenia kwoty kredytu podlegającej spłacie

i wysokości rat kredytu (klauzule indeksacyjne, w tym klauzule spreadu walutowego)

są abuzywne, a tym samym nie wiążą powodów. Sąd wskazał na postanowienia

zawarte w § 2 ust. 2, § 7 ust. 1, § 4 ust. 4 pkt 2 Umowy oraz postanowienia zawarte

II CSKP 501/23

5

w § 9 ust. 4 regulaminu (w obu jego wersjach stosowanych przez pozwanego). Tym

samym za abuzywne uznane zostały postanowienia:

a) § 2 ust. 2 Umowy Kredytu w zakresie, w jakim przewiduje przeliczenie

wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF ustalonym przez Bank według Tabeli

Kursów Walut Obcych oraz wyrażenia w walucie CHF salda zadłużenia z tytułu

kredytu,

b) § 7 ust. 1 Umowy Kredytu w zakresie, w jakim przewiduje spłatę kredytu

przeliczonego na CHF z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego

w dniu płatności raty, na podstawie Tabeli Kursów Walut Obcych,

c) § 4 ust. 4 pkt 2 Umowy kredytu w zakresie, w jakim przewiduje

przewalutowanie kredytu, którego saldo wyrażone jest w walucie obcej, na złote

polskie po kursie sprzedaży waluty obcej obowiązującym w Tabeli Kursów Walut

Obcych,

d) § 9 ust. 4 Regulaminu (w obu wersjach) w zakresie, w jakim Bank do

przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia (z CHF) na PLN,

z zastosowaniem kursu sprzedaży dewiz, określonego w Tabeli Kursów Walut

Obcych.

Pominięcie wskazanych klauzul abuzywnych skutkuje niemożnością dalszego

wykonywania zawartej przez strony Umowy, co uzasadnia ustalenie nieważności

całej Umowy kredytu. Bezskuteczność tych postanowień prowadziłaby bowiem nie

tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale

również - pośrednio - do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio

związane z indeksacją kredytu do waluty i stanowi o istocie stosunku prawnego

zawartego przez strony.

Ustalenie nieważności zawartej przez strony Umowy skutkowało zasądzeniem

jako nienależnego świadczenia spełnionego na rzecz pozwanego, tj. wszystkich kwot

wpłaconych przez powodów na rzecz pozwanego w okresie objętym żądaniem

pozwu (tj. w okresie od listopada 2008 r. do lipca 2018 r.) tytułem spłat rat kapitałowo-

odsetkowych. Wszelkie świadczenia uiszczone przez stronę powodową na rzecz

pozwanego w powyższym okresie były bowiem, w ocenie Sądu Okręgowego,

świadczeniami nienależnymi.

II CSKP 501/23

6

Na skutek rozpoznania apelacji pozwanego wniesionej od wyroku Sądu

Okręgowego w Warszawie z 30 kwietnia 2021 r., Sąd Apelacyjny w Warszawie

wyrokiem z 23 grudnia 2021 r. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie drugim częściowo

w ten sposób, że oddalił powództwo co do odsetek ustawowych za opóźnienie od

kwoty 154 083,35 zł za okres od 30 marca 2020 r. do 30 marca 2021 r. oraz za okres

od 13 lipca 2021 r. do dnia zapłaty (pkt 1); uwzględnił podniesiony przez pozwanego

zarzut zatrzymania i ustalił, że zapłata przez pozwanego na rzecz powodów

zasądzonej w punkcie drugim zaskarżonego wyroku kwoty nastąpi w wypadku

zaoferowania lub zabezpieczenia przez powodów zwrotu otrzymanego kredytu

w wysokości 200 000 zł (pkt 2); oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt 3) oraz

zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 4 050 zł kosztów postępowania

apelacyjnego (pkt 4).

Sąd drugiej instancji uznał za niezasadne zarzuty apelacji dotyczące

naruszenia przepisów art. art. 2352 § 1 pkt 2 w zw. z art. 227 k.p.c., a także w zw.

z art. 278 k.p.c., kwestionujące decyzje dowodowe Sądu pierwszej instancji. Sąd ten

trafnie bowiem uznał za zbędne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu

bankowości i rachunkowości celem ustalenia wysokości spreadu stosowanego przez

uczestników rynku walutowego, a także, czy stosowane przez pozwanego kursy

walut mają charakter rynkowy oraz wyliczenia ewentualnej różnicy pomiędzy

wysokością zobowiązania strony powodowej, obliczoną przy zastosowaniu

obiektywnego miernika ustalonego przez biegłego, a wysokością zobowiązania

strony powodowej, obliczoną według miernika zastosowanego przez pozwanego.

Przywołane przez pozwanego okoliczności, które miałyby wynikać z opinii i wyliczeń

biegłego, są bowiem nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Sposób, w jaki pozwany

faktycznie korzystał z przyznanej sobie w umowie kredytowej swobody ustalania

kursów walut, nie wpływa na ocenę abuzywności postanowień umowy, które taką

swobodę pozwanemu przyznawały. Podobnie nieistotna w tej sprawie byłaby opinia

biegłego co do sposobu finansowania przez pozwanego „akcji udzielania kredytów”

oraz ryzyka ponoszonego przez pozwanego w związku z zawarciem i wykonywaniem

Umowy Kredytu. Wobec ustalenia przez Sąd Okręgowy, że zawarta przez strony

Umowa jest nieważna, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest wyliczenie

hipotetycznej różnicy pomiędzy wysokością zobowiązania strony powodowej,

II CSKP 501/23

7

obliczoną przy zastosowaniu obiektywnego miernika ustalonego przez biegłego,

a wysokością zobowiązania strony powodowej wynikającej z umowy kredytowej.

Zasadnie również Sąd Okręgowy oddalił wniosek dowodowy pozwanego

o przesłuchanie świadka J.C.. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest bowiem

okoliczność, w jaki sposób pozwany ewidencjonował kredyty indeksowane do CHF

oraz jakie były wyniki kontroli niezależnych audytorów

i organów nadzoru co do przyjętego przez pozwanego modelu ewidencjonowania

i finansowania tych kredytów. Okoliczności te, dotyczące wewnętrznej sfery

działalności banku, pozostają bez znaczenia zarówno dla oceny charakteru

zawieranych umów kredytowych, jak i oceny ich zgodności z regulacjami prawnymi

dotyczącymi ochrony konsumenta. Ponadto sposób, w jaki pozwany bank faktycznie

ustalał kursy kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego, pozostawał bez znaczenia

dla rozstrzygnięcia sprawy, skoro treść stosunku prawnego łączącego strony Umowy

nie zawierała określenia tych zasad. Natomiast świadek A.P. nie uczestniczyła ani w

procesie oferowania powodom kredytu, ani też zawierania umowy kredytowej z

powodami. Tym samym jej zeznania dotyczące zasad obowiązujących w placówce

pozwanego przy zawieraniu umów kredytowych, istniejących obowiązków

informacyjnych, czy zasad związanych z dostosowywaniem stopy referencyjnej do

waluty zobowiązania, nie mogły z natury rzeczy odnosić się do okoliczności sprawy.

Miałyby bowiem jedynie charakter abstrakcyjny i co najwyżej wskazywałyby na

ogólne zasady obowiązujące w banku, bez możliwości skonkretyzowania sposobu

zastosowania

tych

zasad

do

umowy

zawartej

z powodami.

Jako niemający znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, pominięty został

wniosek skarżącego złożony w apelacji o przeprowadzenie dowodu z dokumentu

w postaci przykładowej umowy kredytowej zawartej przez pozwanego z innymi

osobami, w której spłata kredytu następowała bezpośrednio w walucie obcej. Treść

tej umowy kredytowej zawartej przez pozwanego nie ma bowiem wpływu na

ustalenie istotnych okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy, w której

przedmiotem oceny sądu jest inna umowa, tj. Umowa zawarta przez powodów.

Sąd Apelacyjny uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., za

pomocą którego skarżący kwestionował w istocie nie tyle ustalone przez Sąd

II CSKP 501/23

8

Okręgowy fakty, co dokonaną przez ten Sąd w świetle art. 3851 k.c., ocenę prawną

faktów ustalonych w tej sprawie - brak indywidualnego uzgodnienia postanowień

Umowy uznanych przez Sąd za abuzywne, brak jednoznaczności tych postanowień,

uznanie, że postanowienia te są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają

interesy powodów oraz brak wywiązania się w sposób należyty przez bank

z obowiązków informacyjnych względem powodów.

Wobec niezasadności wyżej powołanych zarzutów Sąd drugiej instancji

stwierdził brak podstaw do zakwestionowania ustaleń faktycznych Sądu pierwszej

instancji, które w całości podzielił.

Odnośnie do oceny prawnej wskazał, że zawarte w art. 3851 -3854 przepisy

k.c. stanowią transpozycję do prawa polskiego postanowień dyrektywy Rady

93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29, dalej: „dyrektywa 93/13”). Dlatego wykładnia

tych przepisów, a także innych regulacji krajowych dotyczących skutków

zastrzeżenia w umowie konsumenckiej klauzul abuzywnych, musi uwzględniać

wskazówki wynikające zarówno z treści samej dyrektywy 93/13, jak i z orzecznictwa

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej też: „TSUE”) mającego za

przedmiot wykładnię jej postanowień. Zasadniczymi kwestiami, będącymi podstawą

wydanego w tej sprawie rozstrzygnięcia, były: zagadnienie abuzywności wskazanych

przez Sąd Okręgowy klauzul indeksacyjnych, zawartych w łączącej strony Umowie

oraz skutki prawne stwierdzonej abuzywności, w szczególności jej wpływ na dalsze

losy całej Umowy kredytu zawartej przez strony. Przedmiotem sporu w tym zakresie

są postanowienia § 2 ust. 2, § 4 ust. 4 pkt 2, § 7 ust. 1 ww. Umowy kredytu oraz

postanowienia § 9 ust. 4 Regulaminu.

Postanowienia podobne, czy wręcz analogiczne, do stosowanych przez

pozwany bank w umowie zawartej z powodami i stanowiących przedmiot sporu w tej

sprawie, były już niejednokrotnie przedmiotem badania przez sądy powszechne i Sąd

Najwyższy, a także przedmiotem rozważań TSUE. Klauzule takie, jak stanowiące

przedmiot sporu w tej sprawie, mają charakter abuzywny, gdyż kształtują prawa

i obowiązki konsumenta - kredytobiorcy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami,

rażąco naruszając jego interes. Dotyczy to wszystkich wskazanych przez Sąd

II CSKP 501/23

9

Okręgowy klauzul indeksacyjnych, zarówno tzw. klauzul spreadu walutowego, jak

i tzw. klauzul ryzyka kursowego.

Sąd przyjął, że postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami,

jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny

i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie

spodziewać się, że konsument przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji

indywidualnych. Z kolei rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza

nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego

niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej

oraz jego nierzetelnym traktowaniem. W ramach oceny czy doszło do naruszenia

interesów konsumenta, konieczne jest uwzględnienie norm dyspozytywnych, które

determinowałyby treść stosunku prawnego między stronami w braku odmiennej

decyzji. Należy zbadać, w jakim zakresie zawarta umowa stawia konsumenta

w sytuacji mniej korzystnej niż wynikałoby to ze wspomnianych przepisów

dyspozytywnych. Sąd wskazał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego, analizując

postanowienia umów kredytowych, analogiczne do postanowień Umowy Kredytu

zawartej przez powodów z pozwanym, uznano, że są one sprzeczne z dobrymi

obyczajami i rażąco naruszają interesy konsumenta (dotyczy to klauzul

waloryzacyjnych takich, jak zawartych w § 2 ust. 2, § 4 ust. 4 pkt 2, § 7 ust. 1 umowy

kredytowej powodów i § 9 ust. 4 Regulaminu), gdyż uzależniają one wysokość

świadczenia spełnianego przez konsumenta od swobodnej decyzji banku.

Określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel

kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów

ustalania tych kursów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego

działania banku i obciąża kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem kursowym oraz

narusza równorzędność stron umowy. Odwołanie do kursów walut zawartych

w „Tabeli kursów” obowiązującej w banku oznacza naruszenie równorzędności stron

umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między

partnerami stosunku obligacyjnego. Stanowisko to trafnie zostało przyjęte przez Sąd

Okręgowy w odniesieniu do postanowień zawartych w § 2 ust. 2, § 4 ust. 4 pkt 2, § 7

ust. 1 umowy kredytowej powodów oraz w § 9 ust. 4 Regulaminu zasady ustalania

salda kredytu i spłaty zadłużenia kredytowego, które skutkują tym, że powodowie od

II CSKP 501/23

10

chwili zawarcia umowy, byli narażeni na niczym nieograniczoną arbitralność decyzji

pozwanego co do wysokości kursów wymiany, a jednocześnie, wobec braku

określenia kryteriów ustalania tych kursów (ani Umowa Kredytu, ani załączony do

niej regulamin nie definiował pojęcia Tabeli Kursów Walut Obcych, ani nie określał

mechanizmu ich ustalania), nie przysługiwały powodom żadne środki pozwalające

na weryfikację prawidłowości kursu ustalonego przez Bank. Bez znaczenia dla oceny

zgodności z prawem klauzul indeksacyjnych jest fakt, że ustalane przez pozwanego

kursy wymiany nieznacznie jedynie odbiegały od rynkowych kursów NBP, zaś

mechanizm ich wyznaczania oparty był o obiektywne, niezależne od pozwanego

banku dane, takie jak system R.. Bez znaczenia było też to, że strona powodowa

przez lata korzystała z niższego oprocentowania dzięki zastosowaniu stawki LIBOR,

co sprawiało, że kredyt indeksowany był kredytem tańszym

w porównaniu do kredytu złotowego oraz fakt, że pozwany posiada statut Dealera

Rynku Pieniężnego Narodowego Banku Polskiego. Nie mogły być też uwzględnione

argumenty skarżącego, które próbowały dowieść ekonomiczne uzasadnienie

przyjętych w tym zakresie przez pozwanego rozwiązań. Ocena abuzywności klauzul

umownych dokonywana jest bowiem na chwilę zawarcia umowy. Zdarzenia

późniejsze, w tym faktyczny sposób wykonywania zawartej umowy przez pozwanego,

nie usuwają abuzywności tych postanowień i nie mają wpływu na ich ocenę. Poza

tym przywoływane przez skarżącego okoliczności, w tym przywoływany mechanizm

ustalania kursów walutowych, nie został objęty postanowieniami Umowy.

Sąd Apelacyjny uznał za bezzasadny zarzut pozwanego, że Sąd Okręgowy

nie zastosował obiektywnego podejścia przy badaniu skutków abuzywności Umowy

Kredytu i oparł się wyłącznie na żądaniu kredytobiorcy, pomijając stanowisko

i sytuację banku oraz innych kredytobiorców.

Sąd drugiej instancji nie podzielił również zarzutu niedopuszczalności sądowej

kontroli abuzywności postanowień Umowy ze względu na to, że jej postanowienia

zostały indywidualnie uzgodnione z powodami, a ponadto postanowienia te określały

główne świadczenia stron i zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Przyjął,

że sam fakt złożenia przez powodów wniosku kredytowego nie świadczy o podjęciu

negocjacji co do warunków przyszłej umowy, w tym postanowień ostatecznie

uznanych przez Sąd pierwszej instancji za abuzywne. Również okoliczność, że

II CSKP 501/23

11

powodowie mieli wybór pomiędzy zawarciem umowy kredytu w polskich złotych

indeksowanego lub nieindeksowanego do franka szwajcarskiego, nie świadczy

o indywidualnym negocjowaniu klauzul indeksacyjnych. Podobnie nie świadczy o tym

mechanizm, zgodnie z którym kwota kredytu uruchamiana była na skutek dyspozycji

wypłaty złożonej przez powodów. Także postanowienie zawarte w § 8 ust. 4

Regulaminu, przewidujące możliwości wnioskowania przez kredytobiorcę o ustalenie

spłat bezpośrednio w walucie indeksacyjnej, nie świadczy o tym, że postanowienia

indeksacyjne zawarte w Umowie Kredytu były przedmiotem faktycznych negocjacji.

O braku indywidualnego uzgodnienia zawartych w Umowie klauzul indeksacyjnych

świadczy pośrednio również sposób zawarcia umowy, której treść oparta była

o stosowany przez pozwanego wzorzec. W rozumieniu art. 3851 k.c. pojęcie

indywidualnych negocjacji nie może polegać na teoretycznej jedynie możliwości

wystąpienia z wnioskiem o zmianę określonych postanowień umowy.

W szczególności zaś nie stanowi indywidualnego uzgodnienia dokonanie wyboru

przez konsumenta jednego z rodzaju umowy przedstawionej przez przedsiębiorcę.

Także samo podjęcie przez powodów decyzji co do zawarcia umowy zawierającej

klauzule indeksacyjne nie oznacza, że klauzule te były przedmiotem indywidualnych

uzgodnień.

Podzielając stanowisko, że klauzule indeksacyjne zamieszczone w Umowie

określały główne świadczenia stron, nie można zarazem podzielić stanowiska

skarżącego, że zostały one sformułowane w sposób transparentny i jednoznaczny.

Zawarte w art. 3851 k.c. zastrzeżenie, aby postanowienia umowy określające główne

świadczenia stron sformułowane zostały w sposób jednoznaczny, ma swoje źródło

w przepisie zawartym w art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13. W orzecznictwie TSUE

wskazuje się, że wymóg wyrażenia warunku (postanowienia) umownego prostym

i zrozumiałym językiem oznacza, że w wypadku umów kredytowych instytucje

finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia

przez nich świadomych i rozważnych decyzji. Oznacza to, że warunek dotyczący

spłaty kredytu w tej samej walucie obcej co waluta, w której kredyt został zaciągnięty,

musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i

gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie

poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie

II CSKP 501/23

12

tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której

kredyt został zaciągnięty, ale również oszacować konsekwencje ekonomiczne

takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych. Trafnie w powyższym

kontekście Sąd Okręgowy wskazał, że sam brak określenia w Umowie kryteriów

i sposobu, w jaki pozwany bank ustala kurs kupna i sprzedaży waluty CHF,

publikowany następnie w Tabeli Kursów Walut Obcych, świadczy

o nietransparentności postanowień dotyczących spreadu walutowego. Powodom ani

na etapie przedstawiania oferty kredytu indeksowanego, ani przy zawieraniu samej

umowy nie przedstawiono sposobu, w jaki pozwany ustala kursy CHF

w publikowanych przez siebie tabelach. Również w postanowieniach umowy brak

jest takich informacji.

Zasadnie również Sąd Okręgowy uznał, że brak transparentności klauzul

indeksacyjnych ma swoje źródło w niedostatecznym poinformowaniu konsumenta,

zarówno na etapie przedkontraktowym, jak i przy zawarciu samej umowy, o istocie

mechanizmu indeksacyjnego, a przede wszystkim ryzyku kursowym, jaki wiąże się

z tym mechanizmem. Sposób przedstawienia przez pozwanego oferty kredytu

indeksowanego, zastosowane w zaprezentowanej przez pozwanego symulacji

parametry, porównujące ten rodzaj kredytu do klasycznego kredytu zlotowego, miały

niewielki walor informacyjny, a w istocie mogły prowadzić do wprowadzenia w błąd

konsumenta. Samo ostrzeżenie zawarte w dokumencie informacyjnym

przedstawionym powodom przed zawarciem umowy, że zaciągnięcie zobowiązania

w walucie obcej związane jest z ryzykiem zmiany kursów walutowych, co sprawia, że

zarówno raty spłaty, jak i wysokość zadłużenia przeliczona na PLN podlega ciągłym

wahaniom, w zależności od aktualnego kursu waluty - z uwagi na bardzo ogólnikowy

i w istocie abstrakcyjny charakter, nie może być uznane za należyte spełnienie przez

bank - profesjonalistę ciążącego na nim obowiązku informacyjnego. Podobnie ocenić

należy ogólną wskazówkę zawartą w tym dokumencie, zgodnie z którą warto

rozważyć zaciągnięcie długoterminowego kredytu w PLN, jako korzystną alternatywę

w stosunku do kredytów walutowych, które mimo atrakcyjnych warunków cenowych,

w długim okresie mogą okazać się droższe na skutek wzrostu kursów walutowych.

Przekazane powodom przez pozwanego informacje nie oddawały w pełny sposób

II CSKP 501/23

13

rzeczywistego ryzyka walutowego wynikającego z klauzul indeksacyjnych

zamieszczonych w zawartej przez strony umowie.

Za prawidłowe uznał Sąd Apelacyjny stanowisko Sądu Okręgowego, że

analiza abuzywności klauzul indeksacyjnych nie może ograniczać jedynie do tzw.

klauzul spreadu walutowego, ale powinna obejmować cały mechanizm indeksacyjny

i tworzące go postanowienia umowy, a więc również tzw. klauzule ryzyka walutowego.

Przedmiotem oceny w aspekcie naruszenia dobrych obyczajów i interesów

konsumenta (art. 3851 § 1 k.c.) powinna być zatem klauzula ryzyka walutowego

w znaczeniu szerokim, a więc te wszystkie postanowienia umowy, które tworzą

mechanizm indeksacji.

Wbrew stanowisku skarżącego, dokonana tzw. ustawą antyspreadową

zmiana ustawy Prawo bankowe nie zawiera rozwiązań, które by sanowały

abuzywność zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych, czy też czyniły

niedopuszczalnym uznanie ich abuzywności. Przepisy tej ustawy nowelizacyjnej nie

mają również znaczenia dla oceny wpływu stwierdzonej abuzywności na dalsze losy

całej umowy kredytowej. Regulacje ustawy antyspreadowej ani nie sanują, ani też

nie usuwają zasadniczego problemu dotyczącego ryzyka kursowego ponoszonego

przez konsumenta.

Sąd Apelacyjny za niezasadny uznał zarzut skarżącego oparty na tezie,

zgodnie z którą „powód dysponował narzędziami, które pozwalały mu na

wyeliminowanie ryzyka walutowego lub co najmniej znaczne jego ograniczenie

(np. przewalutowanie kredytu, możliwość spłaty kredytu bezpośrednio w CHF i to już

bezpośrednio od momentu zawarcia Umowy Kredytu), z których jednak z własnej

woli nie zdecydował się skorzystać. O ile bowiem spłacając zaciągnięty kredyt

bezpośrednio w walucie obcej, powodowie mogliby uniknąć przeliczania kolejnych

rat, zgodnie z tabelami kursowymi jednostronnie przyjmowanymi przez pozwanego,

o tyle również w tym wypadku ponosiliby (jako osoby uzyskujące dochody w innej

walucie niż waluta spłaty) ryzyko kursowe związane z relacją złotego do franka.

Ponadto samo przeliczenie kredytu złotówkowego na należność wyrażoną we

frankach dokonywałoby się w oparciu o Tabele Kursowe pozwanego.

Sąd drugiej instancji podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, że usunięcie z

zawartej przez strony Umowy postanowień tworzących mechanizm indeksacji

II CSKP 501/23

14

kredytu złotowego do waluty obcej skutkuje upadkiem całej umowy. Sąd wykluczył

możliwość polegającą na modyfikacji treści łączącej strony Umowy kredytu poprzez

zastąpienie postanowień uznanych za abuzywne innymi regulacjami zmierzającymi

do zastąpienia zakwestionowanego w świetle art. 3851 k.c. umownego mechanizmu

waloryzacji poprzez zastosowanie art. 358 § 2 i § 3 k.c. w ich aktualnym brzmieniu

oraz zastąpienie postanowień odsyłających do Tabeli Kursów kursem rynkowym.

Podkreślił, że brak należytego poinformowania powodów o ryzyku kursowym

związanym z zawartą Umową stanowi o istocie abuzywności zakwestionowanych

w tej sprawie klauzul indeksacyjnych. Tym samym zakwestionowanie w tej sprawie

całego umownego mechanizmu indeksacji, czyni w istocie bezprzedmiotowym

poszukiwanie innego mechanizmu indeksacji (sprawiedliwego kursu w celu

dokonania rozliczenia pomiędzy stronami utrzymanej w mocy umowy kredytowej).

Eliminacja uznanych za abuzywne klauzul indeksacyjnych skutkuje tym, że nie jest

możliwe dalsze utrzymanie w obrocie tak zredukowanej umowy. Bezskuteczność

zakwestionowanych postanowień prowadzi bowiem do zniesienia całego

mechanizmu indeksacji kredytu złotowego do waluty obcej i w efekcie zaniknięcia,

bezpośrednio związanego z indeksacją, ryzyka kursowego. Powstały na skutek

opisanego zabiegu „okrojenia umowy” nowy stosunek prawny miałby inny charakter

i odmienną naturę. Sąd wskazał też na stanowisko powodów w sprawie, którzy mając

świadomość skutków prawnych związanych z upadkiem umowy kredytowej,

domagali się ustalenia nieważności umowy.

Rozstrzygnięciu zawartemu w punkcie I zaskarżonego wyroku nie mogą być

skutecznie przeciwstawione argumenty pozwanego odwołujące się do ogólnych

zasad prawa cywilnego, w tym ogólnych dyrektyw interpretacyjnych prawa

kontraktów, w szczególności zaś do dyrektywy wynikającej z art. 58 § 3 k.c., którego

stosowanie wyłącza przepis art. 3851 § 2 k.c.

Sąd drugiej instancji ocenił jako niezasadny zarzut naruszenia art. 189 k.p.c.,

uznając, że powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności

Umowy kredytu. Strony nadal formalnie łączy stosunek prawny o charakterze ciągłym,

powstały na skutek zawarcia Umowy, z wszystkimi obowiązkami i obciążeniami

wynikającymi z treści tego stosunku. Powodowie, kwestionując istnienie tego

stosunku, pozostają tym samym w stanie niepewności prawnej, której zniesienia

II CSKP 501/23

15

domagają się poprzez żądanie ustalenia jego nieistnienia (nieważności zawartej

Umowy). Po stronie powodowej stan niepewności prawnej obejmuje nie tylko samą

ocenę dopuszczalności postanowień umownych składających się na mechanizm

indeksacji, ale również niepewność co do ostatecznych skutków prawnych uznania

tych postanowień za abuzywne. Nie da się wyłączyć istnienia interesu prawnego

powodów w odrębnym żądaniu ustalenia nieistnienia pomiędzy stronami

wynikającego z zawartej Umowy Kredytu stosunku prawnego, pomimo dochodzenia

przez nich zapłaty świadczeń spełnionych na rzecz pozwanego na podstawie

nieważnej Umowy. Z faktu, że ustalenie nieważności umowy stanowi podstawę

żądania zwrotu spełnionych przez strony świadczeń, jako nienależnych (condictio

sine causa - art. 410 § 2 k.c.), nie wynika brak interesu prawnego w żądaniu ustalenia

nieważności umowy.

W świetle art. 410 § 1 k.c. samo spełnienie świadczenia nienależnego jest

źródłem roszczenia zwrotnego, przysługującego zubożonemu. Za nieuzasadnione

Sąd drugiej instancji uznał zarzuty skarżącego podnoszące naruszenie art. 405 k.c.

w zw. z art. 410 § 2 k.c., art. 411 pkt. 1 i 4 k.c. Podstawą tych zarzutów było

w pierwszej kolejności założenie, że łącząca strony Umowa Kredytu jest ważna i tym

samym świadczenia powodów spełniane w wykonaniu tej Umowy nie mają

charakteru nienależnego, z czym Sąd Apelacyjny nie zgodził się z przyczyn

wcześniej wskazanych. W okolicznościach sprawy nie stanowią o wyłączeniu

obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia wskazane przez skarżącego

okoliczności z art. 411 pkt 1 i 4 k.c. Przepis art. 411 pkt 1 k.c. wprost zastrzega, że

zawarte w nim wyłącznie nie znajduje zastosowania w odniesieniu do świadczenia

spełnionego w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. Nie można również uznać,

że powodowie spełniając świadczenie nienależne w wykonaniu nieważnej umowy

spełniali inne, niewymagalne jeszcze zobowiązanie (art. 411 pkt 4 k.c.).

Niezasadnie natomiast Sąd Okręgowy ustalił, że pozwany pozostaje

w opóźnieniu ze zwrotem nienależnego świadczenia powodów od 30 marca 2020 r.

i od tej daty zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie. Sąd Apelacyjny, wskazując na

uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21,

przyjął, że bezpośrednim skutkiem uznania postanowienia umownego za

niedozwolone w świetle art. 3851 k.c. jest jego bezskuteczność na korzyść

II CSKP 501/23

16

konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to

postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. Dopiero,

gdy zgody takiej konsument nie udzieli, powstaje skutek w postaci definitywnej

nieważności. Zgoda konsumenta musi mieć charakter świadomy i wolny. Dlatego

konsument przed jej wyrażeniem powinien zostać wyczerpująco poinformowany

o konsekwencjach prawnych, jakie może pociągnąć za sobą definitywna

nieskuteczność (nieważność) tego postanowienia. Do czasu podjęcia przez

konsumenta definitywnej decyzji jego kontrahent (w rozpoznawanej sprawie

pozwany bank) pozostaje w niepewności, bez możliwości samodzielnego

decydowania o skuteczności postanowienia. Dopiero z dniem odmowy potwierdzenia

klauzuli, bez której umowa kredytu nie może wiązać, albo z dniem bezskutecznego

upływu czasu do jej potwierdzenia, ustaje stan zawieszenia, a umowa staje się

definitywnie bezskuteczna (nieważna). W efekcie dopiero z tą chwilą powstaje po

obu stronach obowiązek zwrotu spełnionych świadczeń i dopiero z tą chwilą możliwe

jest uznanie stanu opóźnienia w spełnieniu nienależnego świadczenia. Jeżeli

w następstwie zastosowania powyższych reguł umowa kredytu stała się trwale

bezskuteczna (nieważna), świadczenia spełnione na jej podstawie powinny być

postrzegane jako świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. Dopiero z tą

chwilą można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny,

a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia.

W rozpoznawanej sprawie powodowie 30 marca 2021 r. na rozprawie przed

Sądem Okręgowym, w obecności pełnomocnika strony pozwanej, złożyli

oświadczenie, że zdając sobie sprawę ze skutków stwierdzenia nieważności Umowy

kredytu godzą się na ustalenie jej nieważności i podtrzymują zgłoszone w tym

zakresie żądanie. Przy czym z treści udzielonych w tym zakresie przez powodów

wyjaśnień wynika, że faktycznie świadomi byli tych skutków. Z tych względów Sąd

Apelacyjny uznał, że z dniem 30 marca 2021 r. wystąpił skutek w postaci definitywnej

nieważności Umowy. Dopiero więc z tą chwilą ustał istniejący uprzednio stan

zawieszenia, zaś Umowa Kredytu stała się definitywnie bezskuteczna (nieważna).

Po obu stronach powstał wówczas obowiązek zwrotu spełnionych świadczeń, zaś od

dnia następnego wystąpił po stronie pozwanego stan opóźnienia co do tego zwrotu.

Z tych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony

II CSKP 501/23

17

wyrok w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie, oddalając żądanie powodów

co do okresu od 30 marca 2020 r. do 30 marca 2021 r.

Ponadto Sąd drugiej instancji uwzględnił zarzut zatrzymania podniesiony

przez pozwanego w toku postępowania apelacyjnego. Pozwany bank złożył

powodom oświadczenie woli o skorzystaniu z zarzutu zatrzymania w celu

zabezpieczenia swojego roszczenia o zwrot wykorzystanego przez powodów

kapitału pismami z 8 lipca 2021 r., które powodowie odebrali 13 lipca 2021 r.

W konsekwencji uwzględnienia zarzutu zatrzymania Sąd Apelacyjny oddalił żądanie

powodów co do odsetek ustawowych za opóźnienie, poczynając od 13 lipca 2021 r.

Skuteczne skorzystanie przez stronę z prawa zatrzymania wyłącza bowiem

opóźnienie w spełnieniu świadczenia stanowiącego przedmiot zatrzymania. Z tych

przyczyn Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok

także w wyżej wskazanym zakresie. W pozostałej części apelacja skarżącego jako

niezasadna, została oddalona na podstawie art. 385 k.p.c.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie został zaskarżony skargą kasacyjną

przez pozwanego w części, tj. co do punktu 3, tj. w zakresie, w jakim oddalono

apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w pozostałym zakresie oraz co

do punktu 4 – w zakresie kosztów procesu. W ramach podstawy kasacyjnej

z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. zarzucono w niej naruszenie przepisów postępowania,

tj. art. 2352 § 1 w zw. z art. 278 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. W ramach podstawy

kasacyjnej z art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. zarzucono natomiast naruszenie przepisów

prawa materialnego:

- art. 189 k.p.c.;

- art. 3851 §1-3 k.c. w zw. z art. 3852 k.c. w zw. z art. z art. 4 ust. 2 dyrektywy

93/13;

- art. 3851 § 1-3 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 dyrektywy 93/13;

- art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 358 § 2 i § 3 k.c. w zw.

z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c.;

- art. 4 w zw. z art. 1 ust. 1 lit. a) i lit. b) ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie

ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 165, poz. 984 -

dalej: „Ustawa antyspreadowa”) w zw. z art. 316 § 1 k.p.c. oraz art. 391 § 1 k.p.c.

II CSKP 501/23

18

Podnosząc te zarzuty, wypełniające obie podstawy kasacyjne, pozwany

wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 23 grudnia 2021 r.

w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie

do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie

z 23 grudnia 2021 r. w zaskarżonym zakresie i uchylenie poprzedzającego go wyroku

Sądu Okręgowego w Warszawie z 30 kwietnia 2021 r. w części, tj. w zakresie pkt 1,

2 i 4 tegoż wyroku oraz przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie do

ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego,

ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 23 grudnia

2021 r. w zaskarżonym zakresie i orzeczenie co do istoty sprawy, to jest: oddalenie

powództwa w całości; zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów

postępowania apelacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w tym

postępowaniu, według norm przepisanych; zasądzenie od powoda na rzecz

pozwanego zwrotu kosztów postępowania ze skargi kasacyjnej, w tym zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym według norm

przepisanych.

W pisemnej odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o jej

oddalenie oraz zasądzenie na ich rzecz od pozwanego zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według

norm przepisach.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I. W każdej sprawie Sąd ma obowiązek zweryfikować prawidłowość składu

wyznaczonego do jej rozpoznania w celu zapobieżenia ewentualnej nieważności

postępowania spowodowanej niewłaściwą jego obsadą.

Zgodnie z treścią notatki urzędowej z 3 sierpnia 2023 r. (k. 78) zarządzeniem

Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej z 2 sierpnia 2023 r.

sprawa II CSKP 501/23 została przydzielona SSN Dariuszowi Dończykowi.

Następnie SSN Joanna Misztal-Konecka, jako Prezes Sądu Najwyższego wydała

9 grudnia 2025 r. zarządzenie (k.79) o treści: „Uwzględniając, że na podstawie § 80

ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lipca 2022 r.

- Regulamin Sądu Najwyższego sprawa II CSKP 501/23 została przydzielona SSN

II CSKP 501/23

19

Dariuszowi Dończykowi: 1. na podstawie § 16 ust. 2 pkt 5 i § 80 ust. 7 Regulaminu

Sądu Najwyższego a. wyznaczam jako pozostałych członków składu następujących

sędziów: SSN Grzegorza Misiurka SSN Pawła Grzegorczyka, a. funkcję

przewodniczącego powierzam SSN Grzegorzowi Misiurkowi; 2. na podstawie art. 29

§ 8 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym oraz § 83 ust. 2

Regulaminu Sądu Najwyższego zarządzam zawiadomienie o składzie

rozpoznającym środek zaskarżenia oraz o osobach sędziów zastępców

wyznaczonych w planie posiedzeń.”. Strony (ich pełnomocnicy) po doręczeniu im

zawiadomienia o sędziach Sądu Najwyższego wyznaczonych do rozpoznania

sprawy nie wniosły o ich wyłączenie od rozpoznania sprawy, w szczególności przez

złożenie wniosku, o którym mowa w art. 29 § 5 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 622), spełnienia przez sędziego Sądu

Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności. Sędzia sprawozdawca

4 lutego 2026 r. (k. 82) wydał zarządzenie o wyznaczeniu terminu posiedzenia

niejawnego na 13 marca 2026 r. w celu rozpoznania skargi kasacyjnej, wskazując

w punkcie drugim tego zarządzenia imiona i nazwiska sędziów Sądu Najwyższego

składu orzekającego oraz który z nich jest przewodniczącym i sprawozdawcą.

Zarządzeniem wydanym 10 lutego 2026 r. (k. 83) SSN Joanna Misztal-Konecka jako

Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Cywilnej Sądu Najwyższego

stwierdziła, że wskazane w punkcie drugim elementy zarządzenia sprawozdawcy

z 4 lutego 2026 r. o wyznaczeniu posiedzenia niejawnego są bezskuteczne i nie

podlegają wykonaniu, wskazując na § 16 pkt 5 i § 80 ust. 7 Regulaminu Sądu

Najwyższego oraz treść zarządzeń Prezesa Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2025 r.

W związku z wyżej przedstawioną sekwencją czynności poprzedzających

rozpoznanie skarg kasacyjnych powstała wątpliwość – spowodowana wadliwą

obsadą stanowiska Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej –

czy skład ten został prawidłowo wyznaczony, a w konsekwencji czy możliwe jest

rozpoznanie skargi kasacyjnej przez tak sformowany skład Sądu Najwyższego. Co

do okoliczności uzasadniających stanowisko o wadliwym obsadzeniu funkcji Prezesa

Sądu Najwyższego przez sędzię Sądu Najwyższego Joannę Misztal-Konecką

– powołaną z dniem 1 października 2024 r. na kolejną kadencję na stanowisko

Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej – jak również co do

II CSKP 501/23

20

skutków wynikających z wyznaczania przez nieprawidłowo powołanego Prezesa

Sądu Najwyższego składów Sądu Najwyższego do rozpoznania poszczególnych

spraw należy w pełni odwołać się do argumentacji przedstawionej m.in.

w uzasadnieniach wyroków Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2025 r., II CSKP 172/24

i II CSKP 2111/22, w których wyjaśniono także przyczyny, z powodu których pomimo

wad w prawidłowym wyznaczeniu składów orzekających Sądu Najwyższego mogły

one rozpoznać skargi kasacyjne w tych sprawach. W szczególności wskazano na

konieczność zapewnienia przez Państwo stronom postępowań sądowych

rozpoznania sprawy zarówno przez sąd powołany na podstawie przepisów ustawy,

bezstronny i niezawisły – a więc spełniający kryteria określone w art. 45 ust. 1

Konstytucji, art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r.

Nr 90, poz. 864/30, ze zm.) w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności, sporządzonej w Rzymie, dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61,

poz. 284) – jak również na obowiązek zapewnienia przez Państwo rozpoznania

sprawy w rozsądnym terminie. Powołano się także na konieczność wykonywania

przez Sąd Najwyższy, orzekający w składach spełniających kryteria sądu, określone

w wyżej powołanych przepisach, powierzonych mu mocą przepisów Konstytucji RP

zadań. Dodać należy, że do chwili wydania przez Sąd Najwyższy orzeczenia

kończącego postępowanie kasacyjne żadna ze stron nie podniosła zarzutu wadliwej

jego obsady z wyżej wskazanych przyczyn.

II. Od chwili przyjęcia skargi kasacyjnej pozwanego do rozpoznania

postanowieniem Sądu Najwyższego z 6 lipca 2023 r., I CSK 4914/22 w orzecznictwie

Sądu Najwyższego wielokrotnie odniesiono się do zagadnień prawnych wskazanych

w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz co do

wykładni przepisów prawa materialnego, których naruszenie zarzucono w skardze

kasacyjnej. W konsekwencji ustabilizowało się stanowisko prawne Sądu

Najwyższego dotyczące problemów prawnych wskazanych w tych zagadnieniach

prawnych oraz w odniesieniu do wykładni przepisów prawnych mających

zastosowanie w rozpoznanej przez sądy powszechne sprawie. Ogólnie rzecz

ujmując, Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną uznał za

uzasadnione odwołane się do utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, nie

II CSKP 501/23

21

znajdując w skardze kasacyjnej argumentów, które by podważały dotychczasowe

stanowisko Sądu Najwyższego odnoszące się do oceny prawnej umów o kredyt

indeksowanych do waluty obcej (CHF) zawartych pomiędzy bankiem

a konsumentem.

Za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia przepisów prawa

procesowego, tj. art. 2352 § 1 w zw. z art. 278 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c., który

pozwany uzasadnił bezpodstawnym pominięciem przez Sąd pierwszej instancji

wniosku pozwanego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, podczas gdy

strona pozwana wskazała istotne dla sprawy okoliczności, które ten dowód mógłby

wyjaśnić, w tym okoliczności wymagające wiadomości specjalnych zmierzające do

ustalenia braku abuzywności kwestionowanych przez powoda postanowień Umowy

Kredytu, czego konsekwencją pozostaje oparcie rozstrzygnięcia o niepełny materiał

dowodowy, uniemożliwiający odtworzenie charakteru stosunku prawnego łączącego

strony. Zarzut ten ma wadliwą konstrukcję, gdyż zarzuca naruszenie przepisów

postępowania bezpośrednio Sądowi pierwszej instancji. Tymczasem skarga

kasacyjna jest środkiem zaskarżenia skierowanym przeciwko wyrokowi wydanemu

przez sąd drugiej instancji. Powinno więc to znaleźć odzwierciedlenie w odpowiedniej

konstrukcji zarzutu procesowego odnoszącego się do sądu drugiej, a nie pierwszej

instancji, w szczególności przez wskazanie tych przepisów, które naruszył sąd

drugiej instancji podczas rozpoznawania apelacji wniesionej od wyroku sądu

pierwszej instancji, w tym oceniając wadliwie zarzut naruszenia prawa procesowego

przez sąd pierwszej instancji. Jeżeli taki zarzut wiąże się z pominięciem

przeprowadzenia dowodu lub dowodów zgłoszonych na etapie postępowania przed

sądem pierwszej instancji należy mieć na uwadze także to, że w obowiązującym

modelu apelacji pełnej – scharakteryzowanym najpełniej w uchwale składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego, zasadzie prawnej, z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07

(OSNC 2008, nr 6, poz. 55) – sąd drugiej instancji nie ogranicza się do rozpoznania

apelacji, ale w granicach zaskarżenia rozpoznaje sprawę. Rozpoznanie sprawy na

skutek wniesionej apelacji odbywa się przy zastosowaniu właściwych przepisów

postępowania - przepisów regulujących postępowanie apelacyjne oraz gdy brak

takich przepisów, przy zastosowaniu unormowań dotyczących postępowania przed

sądem pierwszej instancji (art. 391 § 1 k.p.c.). W myśl tej uchwały, sąd drugiej

II CSKP 501/23

22

instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi

w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast

zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego; w granicach zaskarżenia bierze

jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W tym znaczeniu

rozpoznanie apelacji przez sąd drugiej instancji ma charakter merytoryczny. Jak

wskazano w uzasadnieniu wyżej powołanej uchwały, „ze względu na to, że

rozpoznanie sprawy ma charakter merytoryczny i odbywa się po raz wtóry, nie ma

żadnego powodu ani rzeczowej potrzeby, aby sąd drugiej instancji z urzędu

kontrolował i weryfikował wszystkie uchybienia procesowe popełnione przez sąd

pierwszej instancji; niektóre z nich „dezaktualizują się”, a inne zostają „pochłonięte”

lub „naprawione” w trakcie ponownego rozpoznania sprawy. Przykładowo,

uchybienia sądu pierwszej instancji w zakresie prowadzenia dowodu mogą być

usunięte przez ponowienie tego dowodu w postępowaniu apelacyjnym, a uchybienia,

na które nie zwrócono uwagi przed sądem pierwszej instancji (art. 162 i 239 k.p.c.),

uchylają się spod jakiejkolwiek kontroli instancyjnej (por. uchwała Sądu Najwyższego

z dnia 27 października 2005 r., III CZP 55/05, OSNC 2006, nr 9, poz. 144).”.

Konstrukcja zarzutu procesowego skargi kasacyjnej pomija wyżej wskazane

konsekwencje związane z obowiązującym modelem apelacji oraz jego implikacjami

dla postępowania kasacyjnego. Kognicja Sądu Najwyższego w postępowaniu

kasacyjnym nie obejmuje możliwości bezpośredniej kontroli zarzutów naruszenia

przepisów postępowania przez sąd pierwszej instancji (nawet zarzutów naruszenia

przepisów postępowania skutkujących nieważnością postępowania) z pominięciem

uchybień sądu drugiej instancji, który te uchybienia wadliwie ocenił, pominął albo nie

poprawił błędów na etapie postępowania apelacyjnego. Z tych przyczyn Sąd

Najwyższy uznał, że zarzut procesowy podniesiony w skardze kasacyjny nie mógł

być przedmiotem dalszej oceny.

Zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. pozwany uzasadnił jego niewłaściwym

zastosowaniem i uznaniem, że powód (określony w skardze kasacyjnej jako A.S. i

M.S.) posiadał interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieistnienia

stosunku prawnego w postaci Umowy Kredytu, podczas gdy powód wytoczył również

powództwo

o

świadczenie,

w

którym

jedną

z przesłanek rozstrzygnięcia było ustalenie istnienia (ważności) Umowy Kredytu, co

II CSKP 501/23

23

oznacza, że powód nie miał w niniejszej sprawie interesu prawnego co do

dodatkowego żądania ustalenia, przy jednoczesnym ustaniu stanu niepewności, co

do dalszego bytu Umowy kredytowej, a fakt braku ewentualnego związania Sądu

wieczystoksięgowego tego rodzaju orzeczeniem pozostawał bez znaczenia z punktu

widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Zarzut ten jest bezzasadny w świetle

ustabilizowanego stanowiska Sądu Najwyższego, zgodnego z orzecznictwem

Trybunału Sprawiedliwości co do oceny posiadania przez konsumenta, który zawarł

umowę kredytu indeksowanego do waluty obcej (CHF), interesu prawnego

w rozumieniu art. 189 k.p.c. w żądaniu ustalenia nieważności tej umowy, pomimo

dochodzenia obok tego żądania zapłaty zwrotu świadczeń spełnionych na jej

podstawie. W odniesieniu do podobnego zarzutu rozpoznanego przez Sąd

Najwyższy w sprawie II CSKP 51/24 (wyrok z 2 lutego 2026 r.) wskazano, że

oceniając ten zarzut należy odwołać się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 23 listopada 2023 r., C-321/22, ZL, KU, KM, ECLI:EU:C:2023:911,

w którym stwierdzono, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą

skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie

przepisom krajowym, zgodnie z ich wykładnią dokonaną w orzecznictwie, które

w celu uwzględnienia wytoczonego przez konsumenta powództwa zmierzającego do

stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku w umowie zawartej

z przedsiębiorcą wymagają dowodu na istnienie interesu prawnego, w sytuacji gdy

uznaje się, że taki interes nie istnieje, jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo

o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy może on powołać się na tę

bezskuteczność w ramach obrony przed powództwem wzajemnym w przedmiocie

wyegzekwowania wykonania zobowiązania wytoczonym przeciwko niemu przez tego

przedsiębiorcę na podstawie tego warunku. Również w orzecznictwie Sądu

Najwyższego w sprawach, której podłożem były kredyty zawierane przez

konsumentów zawierające postanowienia abuzywnie dotyczące mechanizmu

waloryzacji świadczeń umownych z wykorzystaniem kursu waluty obcej, wielokrotnie

wypowiedziano się, że interes prawny na tle art. 189 k.p.c. należy ujmować szeroko

i w sposób elastyczny, z uwzględnieniem potrzeby zapewnienia wszechstronnej

ochrony sądowej. O jego braku - w zestawieniu z powództwem o zasądzenie

świadczenia - można zatem mówić tylko wtedy, gdy wytaczając powództwo

II CSKP 501/23

24

o zasądzenie świadczenia powód może uzyskać to wszystko, do czego zmierza

powództwo o ustalenie prawa lub stosunku prawnego, z uwzględnieniem charakteru

prawnego wyroku uwzględniającego powództwo o ustalenie i jego procesowych

skutków. Interes prawny może w szczególności polegać na dążeniu do uzyskania

wiążącego rozstrzygnięcia o istnieniu lub nieistnieniu stosunku prawnego, z którego

może wynikać wiele roszczeń, czego nie zapewnia wyrok uwzględniający powództwo

o zasądzenie świadczenia. Nie można więc uznać, że konsumentowi nie przysługuje

interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w wytoczeniu powództwa o ustalenie

nieważności umowy kredytu wyłącznie z tego względu, że przysługuje mu możliwość

dochodzenia świadczenia w ramach odrębnego powództwa lub podniesienia zarzutu

nieważności w toku obrony procesowej (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego

z 25 lutego 2022 r., II CSKP 87/22, OSNC-ZD 2023, nr 2, poz. 21 i powołane tam

orzecznictwo, a także wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22,

20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22 oraz z 24 września 2025 r., II CSKP 2155/22

oraz postanowienia Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2021 r., II CSK 9/21, z 13 lipca

2023 r., I CSK 3622/22, z 21 grudnia 2023 r., I CSK 5177/22 oraz z 19 września

2024 r., I CSK 80/24). Zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. był więc niezasadny.

Zarzut naruszenia art. 3851 § 1-3 k.c. w zw. z art. 3852 k.c. w zw. z art. z art. 4

ust. 2 dyrektywy 93/13 został uzasadniony przez pozwanego błędnym uznaniem

przez Sąd drugiej instancji, że postanowienia zawarte w § 2 ust. 2, § 4 ust. 4 pkt 2

i § 7 ust. 1 Umowy Kredytu oraz § 9 ust. 4 regulaminu nie były jednoznaczne, podczas

gdy: a) na dzień zawarcia Umowy nie wystąpiły przesłanki umożliwiające taką

kwalifikację tych postanowień umownych, zostały sformułowane jednoznacznie,

a ponadto klauzule te stanowią przedmiot świadczenia głównego stron,

a w konsekwencji, b) uwzględniając wyłączenie wprost przewidziane w treści

art. 3851 § 1 zd. 2 k.c., należy uznać, iż sporne pomiędzy stronami postanowienia w

ogóle nie powinny podlegać badaniu pod kątem ich niedozwolonego charakteru.

Odnosząc się do tego zarzutu należy wskazać, że w myśl art. 3581 § 1 k.c.

postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie

wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi

obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne).

Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub

II CSKP 501/23

25

wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jak więc

wynika z cytowanego przepisu spod kontroli dokonywanej według kryteriów

zawartych w art. 3851 § 1 zd. pierwsze k.c. wyłączone są postanowienia umowy

zawartej z konsumentem określające główne świadczenia stron, jeżeli zostały

sformułowane jednoznacznie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego w nawiązaniu do

orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. np. wyrok

z 20 września 2017 r., C-186/16, Ruxandra Andruciuc i in. Banca Romaneascu,

ECLI:EU:C:2017:703, postanowienie z 22 lutego 2018 r., C-119/17, Liviu Petru

Lupean i Oana Andreea Lupean przeciwko SC OTP BAAK Nyrt,

ECLI:EU:C:2018:103, wyrok z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank Nyrt. i OTP

Faktoring Követeléskezelő Zrt przeciwko Teréz Ilyés i Emil Kiss,

ECLI:EU:C:2018:750 i wyrok z 14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai v.

ERSTE Bank Hungary Zrt., ECLI:EU:C:2019:207 oraz postanowienie z 6 grudnia

2021 r., C-670/20, ERSTE Bank Hungary Zrt., ECLI:EU:C:2021:1002) rozróżnia się

abuzywność postanowień dotyczących kryteriów przeliczenia waluty krajowej na

walutę indeksacji od klauzul ryzyka walutowego, dotyczących obciążenia

konsumenta negatywnymi następstwami deprecjacji waluty krajowej, jako

kompensaty za korzystniejszą stopę procentową (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego

z 11 grudnia 2019 r., II CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20, z 10 maja

2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45, z 20 lutego 2023 r., II CSKP

809/22, z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, z 6 września 2024 r., II CSKP 690/23

oraz z 28 lutego 2025 r., II CSKP 534/23). W orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej przyjmuje się też, że postanowienia zawierające

„klauzule ryzyka walutowego", które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy-

konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia

kosztu kredytu, określają główne świadczenie kredytobiorcy (zob. wyroki Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 20 września 2017 r., C-186/16, R. P. Andriciuc

i in. przeciwko Banca Românească SA, ECLI:EU:C:2017:703, z 20 września 2018 r.,

C-51/17, OTP Bank Nyrt. I OTP Faktoring Követeléskezelő Zrt. przeciwko Teréz Ilyés

i Emilowi Kissowi, ECLI:EU:C:2018:750, z 14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna

Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt, ECLI:EU:C:2019:207, z 3 października

2019 r., C-260/18, K. D. i J. D. przeciwko Raiffeisen Bank International AG,

II CSKP 501/23

26

ECLI:EU:C:2019:819, z 10 czerwca 2021 r., C-776/19, C-782/19, VB i in. przeciwko

BNP Paribas Personal Finance SA i AV i in. przeciwko BNP Paribas Personal Finance

SA i Procureur de la République, ECLI:EU:C:2021:470). Stanowisko to jest też

obecnie aprobowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. np. wyroki

z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD z 2021 r., nr 2, poz. 20, z 30 września

2020 r., I CSK 556/18, i z 6 września 2024 r., II CSKP 690/23 oraz postanowienie

z 25 stycznia 2025 r., I CSK 839/24). Za postanowienia umowne mieszczące się

w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13

należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy

i które z tego względu charakteryzują tę umowę. Za takie uznawane są m.in.

postanowienia (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka walutowego”), które wiążą

się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty

i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu. W orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego wskazano jednak na

ścisłe powiązanie obu wyżej wskazanych klauzul, które łącznie kształtują w umowie

kredytu mechanizm indeksacyjny świadczeń umownych należnych od kredytobiorcy

na rzecz banku. Klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli

określającej sposób przeliczenia zobowiązania stron w celu ustalenia jego wysokości.

Usunięcie jednego z tych warunków rzutuje na istotę drugiego, nie mogą one zatem

stanowić odrębnego przedmiotu oceny pod kątem abuzywności. Obie więc te

klauzule, składające się na przyjęty w umowach kredytowych mechanizm

przeliczeniowy (waloryzacyjny, indeksacyjny), są ze sobą ściśle powiązane, a ich

rozszczepienie byłoby zabiegiem sztucznym (zob. np. wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W.

przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341, wyroki Sądu Najwyższego:

z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45, z 20 lutego 2023

r., II CSKP 809/22, z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22, z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 i z 12 września 2025 r.,

II CSKP 5/23 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 29 sierpnia 2023 r.,

I CSK 4599/22). Sąd drugiej instancji odróżnił obie wyżej wskazane w treści zarzutu

klauzule umowne, przyjmując ich nierozerwalny związek na potrzeby oceny

II CSKP 501/23

27

przewidzianego w Umowie Kredytu mechanizmu waloryzacji świadczeń powodów-

konsumentów.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego

z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45) wyjaśniono też,

że klauzule umowne dotyczące ryzyka kursowego w zakresie, w jakim określają

główny przedmiot umowy kredytu, a tym samym podstawowe świadczenia w ramach

danej umowy i charakteryzują tę umowę, wchodzą w zakres stosowania art. 4 ust. 2

dyrektywy 93/13 i są poddawane ocenie, czy zostały sporządzone przez

przedsiębiorcę w jasny i zrozumiały sposób. Powyższa ocena nie jest przy tym

dokonywana jedynie na podstawie samego teksu umowy zawartej z konsumentem

i mających do niej zastosowanie regulaminów banku, lecz wymaga uwzględnienia

całokształtu okoliczności faktycznych, w tym reklamy i informacji dostarczanych

przez kredytodawcę w ramach negocjacji danej umowy kredytu. Na podstawie tych

wszystkich okoliczności można dopiero dokonać oceny czy właściwie

poinformowany oraz dostatecznie uważny i racjonalny przeciętny konsument mógł

nie tylko dowiedzieć się o istnieniu wahań kursu ogólnie obserwowanych na rynku

walutowym, ale również mógł oszacować potencjalnie istotne konsekwencje

ekonomiczne, jakie ma dla niego zastosowanie kursu sprzedaży przy obliczaniu rat

kredytu i całkowitego jego kosztu. „Jednoznaczność”, o której mowa w art. 3851 § 1

zdanie drugie k.c., należy rozumieć szeroko jako odpowiednik zrozumiałości

i jednoznaczności w rozumieniu art. 385 § 2 k.c., co prowadzi do zbieżności kryteriów

transparentności zastosowanych w art. 4 ust. 2 i art. 5 dyrektywy 93/13 (zob. wyrok

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Árpád

Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai v. OTP Jelzálogbank Zrt, ECLI:EU:C:2104:282).

W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, w których przedmiotem wykładni

były przepisy dyrektywy 93/13, oraz w orzeczeniach Sądu Najwyższego

uwzględniających stanowisko tego Trybunału, wyjaśniono szczegółowo wymagania,

jakie muszą być spełnione, aby można uznać, że kwestionowane na podstawie art.

3851 § 1 k.c. przez kredytobiorcę-konsumenta postanowienia umowy kredytu

indeksowanego do waluty obcej zostały sformułowane jednoznacznie.

Postanowienie określające mechanizm indeksacji świadczeń umownych

kredytobiorców powinny być wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, co jest

II CSKP 501/23

28

spełnione wówczas, gdy umowa przedstawia w sposób przejrzysty konkretne

działanie mechanizmu, do którego odnosi się dane postanowienie, umożliwiając

konsumentowi orientację, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, co do

wypływających dla niego z tej umowy konsekwencji ekonomicznych (zob. np. wyroki

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej: z 20 września 2017 r., C-186/16,

Andriciuc i in., ECLI:EU:C:2017:703, z 30 kwietnia 2014 r., Kásler i Káslerné Rábai,

C-26/13, ECLI:EU:C:2014:282, a także z 23 kwietnia 2015 r., Van Hove, C-96/14,

ECLI:EU:C:2015:262, oraz wyroki Sądu Najwyższego: z 27 listopada 2019 r.,

II CSK 483/18, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45,

z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, II CSKP 405/22, i II CSKP 464/22 oraz

z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22). W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej uznano, że złożenie przez konsumenta oświadczenia, iż jest w pełni

świadomy potencjalnych ryzyk wynikających z zawarcia umowy, nie ma samo

w sobie znaczenia dla oceny czy przedsiębiorca spełnił wspomniany wymóg

przejrzystości (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 20 września 2018 r., C-51/17,

OTP Bank i OTP Faktoring, ECLI:EU:C:2018:750). W omawianym kontekście istotna

jest więc nie tylko sama treść kwestionowanych postanowień umownych, ale także

sposób wypełnienia przez bank obowiązku informacyjnego poprzedzającego

zawarcie umowy dotyczącego wyjaśnienia w sposób transparentny kredytobiorcy-

konsumentowi skutków ekonomicznych i prawnych przejętego w umowie

mechanizmu indeksacji świadczeń umownych (zob. wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in.,

ECLI:EU:C:2017:703). Szczegółowe rozważania dotyczące warunków niezbędnych

dla spełnienia wymagania jednoznaczności postanowień umownych określających

mechanizm waloryzacji świadczeń umownych z wykorzystaniem miernika w postaci

waluty obcej zawarto m.in. w wyrokach Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r.,

II CSKP 464/22 oraz z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, do których odwołuje się

Sąd Najwyższy w obecnym składzie. W świetle powołanych orzeczeń prawidłowa

była ocena Sądu drugiej instancji, że wskazane przez Sąd drugiej instancji

postanowienia Umowy Kredytu oraz regulaminu banku dotyczące mechanizmu

waloryzacji świadczeń z wykorzystaniem kursu waluty CHF samodzielnie i arbitralnie

ustalanego przez pozwanego nie były jednoznaczne, gdyż nie pozwalały powodom

II CSKP 501/23

29

jako konsumentom na ustalenie wysokości własnego zobowiązania względem

banku. Sposobu kształtowania wysokości świadczeń oraz możliwego realnego

ryzyka ekonomicznego ponoszonego przez powodów w związku z wahaniami

wysokości kursu CHF w okresie obowiązywania umowy nie wyjaśniał także zakres

informacji udzielonych powodom przez pozwanego w okresie poprzedzającym

zawarcie umowy. Należy też podzielić stanowisko Sądu Apelacyjnego, że

postanowienia umowne dotyczące ukształtowania mechanizmu indeksacyjnego nie

były przedmiotem indywidualnego uzgodnienia z powodami. Okoliczności

poprzedzające zawarcie Umowy Kredytu, przy zastosowaniu wzoru przygotowanego

przez pozwanego, oraz zakres uzgodnień, na które powodowie mieli realny wpływ,

potwierdza, że nie dotyczyło to elementów kształtujących mechanizm indeksacji

świadczeń umownych. Uwzględniając powyższe argumenty omawiany wyżej zarzut

jest nieuzasadniony.

Uznanie za nieuzasadnionego tego zarzutu skargi kasacyjnej przesądzało

o tym, że postanowienia Umowy Kredytu zawartej przez strony, określające

mechanizm indeksacji świadczeń przewidzianych w umowie, które nie zostały

wyrażone w umowie w sposób jasny i precyzyjny, podlegały badaniu pod kątem

spełnienia przesłanek z art. 3851 § 1 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego

z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20, z 24 lutego 2022

r., II CSKP 45/22, i z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i z 12 czerwca 2025 r.,

II CSKP 1740/22 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2025 r.,

I CSK 839/24 wraz z powołanym tam orzecznictwem). Z tą oceną – dokonaną przez

Sądy obu instancji – związany jest kolejny zarzut skargi kasacyjnej naruszenia

art. 3851 § 1-3 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 dyrektywy 93/13 poprzez uznanie, że

postanowienia Umowy Kredytu naruszają w sposób rażący interesy konsumenta

i dobre obyczaje oraz prowadzą do nierównowagi kontraktowej stron przez

nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków, a w konsekwencji do

nieważności Umowy kredytowej, podczas gdy: a) zastosowanie do przeliczenia rat

kredytu na PLN kursu sprzedaży CHF z Tabeli Kursów z dnia płatności

poszczególnych rat było rozwiązaniem świadomie wybranym przez powoda, który

w każdej chwili mógł rozpocząć spłatę kredytu bezpośrednio w walucie obcej, zatem

to powód, a nie pozwany posiadał swobodę w zakresie wyboru sposobu spłaty rat

II CSKP 501/23

30

kredytu, a z uwagi na fakt wyczerpującego poinformowania powoda o ryzyku

walutowym, w żaden sposób nie doszło do naruszenia dobrych obyczajów,

b) zastosowanie do indeksacji kwoty kredytu kursu kupna z Tabeli Kursów z dnia

uruchomienia kredytu było rozwiązaniem ekonomicznie uzasadnionym,

odpowiadającym naturze zobowiązania i akceptowanym przez powoda (a więc

również indywidualnie uzgodnionym), a zatem w żaden sposób nie prowadziło do

obiektywnego naruszenia interesów powoda, a nawet, gdyby hipotetycznie uznać

takie odesłanie do Tabeli kursów za abuzywne, to w dalszym ciągu dopuszczalne

pozostaje zastosowanie samego mechanizmu indeksacji kredytu kursem waluty

obcej, który byłby związany dla powoda z ryzykiem kursowym, które zaakceptował, i

to niezależnie od sposobu ustalania kursów walut na potrzeby realizacji przeliczeń

wynikających z mechanizmu indeksacji; c) kurs z Tabeli Kursów, który został

zastosowany do indeksacji kredytu powoda, jak również kursy z Tabeli Kursów

zastosowane do przeliczenia rat kredytu z CHF na PLN, miały zawsze charakter

rynkowy (czyli nie godziły w interes konsumenta) i obiektywny, tj. nie mogły być i nie

były dowolnie kreowane przez Bank; dodatkowo stosowanie kursów z tabel

publikowanych przez Bank znajduje ustawowe umocowanie, co Sąd pierwszej

instancji w całości pominął (art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego), zatem nie sposób

uznać, iż Bank miał możliwość dowolnego kształtowania wysokości zobowiązania

powoda; d) klauzula indeksacyjna przewidująca przeliczenie kwoty kredytu na CHF

(§ 2 ust. 2 w zw. z § 7 ust. 1 Umowy kredytu) nie musiała określać kryteriów

określających sposób ustalania kursu waluty obcej, jako że sposób ustalania Tabeli

Kursów Walut nie jest informacją istotną dla konsumenta z punktu widzenia

przedmiotu Umowy Kredytu; e) pomiędzy stronami kwestia wysokości salda

zadłużenia powoda w CHF nigdy nie była wątpliwa, a zatem strony umowy znały

wysokość świadczeń wzajemnych, a Umowa Kredytu nadaje się do wykonania,

w szczególności, że pozwany po wypłacie kredytu poinformował powoda o wysokości

zadłużenia w CHF, a ten nie zgłaszał do tego żadnych zastrzeżeń; f) Sąd nie

zastosował obiektywnego podejścia przy badaniu skutków abuzywności Umowy

Kredytu i oparł się wyłącznie na żądaniu kredytobiorcy pomijając stanowisko

i sytuację Banku oraz innych kredytobiorców, co jak już wskazano pozostaje

II CSKP 501/23

31

sprzeczne z aktualnym orzecznictwem TSUE, tj. z wyrokiem z 29 kwietnia 2021 r.,

wydanego w sprawie prowadzonej pod sygn. C-19/20.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną podziela

stanowisko wyrażone wielokrotnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego

z uwzględnieniem stanowiska Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

wyrażonego na gruncie przepisów dyrektywy 93/13, że abuzywny charakter mają

postanowienia umów kredytu przewidujące waloryzację do kursu franka

szwajcarskiego odsyłające do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej

na złote polskie i odwrotnie, jeżeli nie wskazują obiektywnych kryteriów ustalania

kursu waluty obcej, który jest jednostronnie ustalany przez bank, co pozostawia pole

do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę

nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu

(zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, z 21 listopada

2023 r., II CSKP 1602/22 oraz z 14 lutego 2025 r., II CSKP 1545/22). Cech

abuzywności postanowień umowy (łącznie z regulaminem banku mającym do niej

zastosowanie) nie eliminują wskazane przez pozwanego w treści zarzutu

okoliczności. Jak wynika z wcześniejszej oceny skargi kasacyjnej pozwany nie

wykonał należycie swojego obowiązku informacyjnego względem powodów jako

konsumentów, stron umowy o kredyt, a postanowienia w niej zawarte nie były

jednoznaczne. Z tej przyczyny nie można przyjąć, aby abuzywność postanowień

umowy o kredyt wyłączało to, że powodowie w sposób świadomy podjęli decyzję

o związaniu się warunkami umowy. Bez znaczenia jest również to, że na etapie

poprzedzającym zawarcie umowy powodowie mieli możliwość zawarcia umowy

przewidującej możliwość spłaty kredytu w walucie obcej, skoro ostatecznie tego

wariantu umowy nie wybrali. Natomiast już po otrzymaniu przez nich kredytu

w złotych polskich, którego wysokość w relacji do CHF była już ustalona według

kursu ustalanego samodzielnie przez pozwanego, spłata kredytu przez powodów

w walucie obcej nie eliminowałaby ekonomicznego skutku wynikającego z ustalenia

w ten sposób wysokości zobowiązania powodów w CHF oraz ryzyka kursowego

związanego z wahaniem kursu złotego polskiego do CHF, który powodowie byliby

zmuszeni nabyć w celu wykonania swojego zobowiązania. Nie może też być

uwzględniona argumentacja pozwanego, że oceniany mechanizm indeksacji

II CSKP 501/23

32

świadczeń umownych, jakie zobowiązani byli spełnić powodowie nie miał charakteru

abuzywnego dlatego, że zastosowanie do indeksacji kwoty kredytu kursu kupna

z Tabeli Kursów z dnia uruchomienia kredytu było rozwiązaniem ekonomicznie

uzasadnionym, odpowiadającym naturze zobowiązania i akceptowanym przez

powoda (a więc również indywidualnie uzgodnionym). To, że przyjęte w Umowie

Kredytu rozwiązanie dotyczące indeksacji świadczeń było ekonomicznie

uzasadnione na dzień zawarcia Umowy nie przesądzało, że było ono ekonomicznie

uzasadnione dla powodów jako konsumentów w całym okresie, na który Umowa

została zawarta. O abuzywności postanowień Umowy Kredytu określających

mechanizm indeksacyjny nie przesądzało samo rozwiązanie przewidujące

indeksację świadczeń do waluty obcej, co do którego zgodę wyraziły obie strony, lecz

analiza całościowa tego mechanizmu, w którym tylko jednym z elementów było

określenie wysokości zobowiązania powodów wyrażonego w CHF po wypłacie kwoty

kredytu w złotych polskich. W tym mechanizmie pozwany zagwarantował sobie

uprawnienie do samodzielnego decydowania o wysokości świadczeń spełnianych

przez powodów w okresie trwania umowy, według tylko sobie znanych kryteriów.

Ponieważ oceny abuzywności postanowień umowy dokonuje się według stanu

z chwili zawarcia umowy, a nie następczo, to ocena niedozwolonego charakteru

postanowienia umowy nie może uwzględniać okoliczności powstałych po jej

zawarciu, w tym także sposobu stosowania postanowienia w praktyce (zob. uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17,

OSNC 2019, nr 1, poz. 2 oraz m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r.,

V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22

i z 28 października 2022 r., II CSKP 894/22). Nie ma więc znaczenia, że pozwany dla

ustalania wysokości świadczeń z Umowy Kredytu stosował kursy – jak to określa

„obiektywne” - zbliżone czy odpowiadające kursom rynkowym. Nieskuteczne jest

także odwołanie się do art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego, zgodnie z którym bank

obowiązany jest ogłaszać w miejscu wykonywania czynności, w sposób ogólnie

dostępny m.in.: stosowane kursy walutowe. W orzecznictwie uznano bowiem, że

postanowienia umowy kredytu zawartej z konsumentem odsyłające do kursu

stosowanego przez bank nie są odzwierciedleniem normy wyrażonej w art. 111

ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego, do której miałoby też zastosowanie wyłączenie

II CSKP 501/23

33

przewidziane w art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13. W postanowieniu Sądu Najwyższego

z 21 grudnia 2023 r., I CSK 5177/22 wskazano, z odwołaniem się do orzecznictwa

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej z 21 grudnia 2021 r., C-243/20, DP i SG przeciwko Trapeza Peiraios

AE, ECLI:EU:C:2021:1045 i powołane tam dalsze orzecznictwo, zob. też wyrok Sądu

Najwyższego z 26 czerwca 2025 r., II CSKP 327/23), że okoliczność, iż zgodnie

z art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego banki są zobowiązane do ogłaszania

w sposób ogólnie dostępny stosowanych kursów walutowych nie oznacza, że

warunki umowne odsyłające do kursu stosowanego przez bank (tabelarycznego)

odzwierciedlają przepis ustawy w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13. Wyjątek

określony w tym przepisie wymaga bowiem, aby konkretny warunek umowny

odzwierciedlał treść przepisu prawa mającego zastosowanie między umawiającymi

się stronami niezależnie od ich wyboru, ewentualnie mającego domyślne

zastosowanie w braku odmiennego uzgodnienia między stronami, przy czym należy

go interpretować ściśle. Przepis art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego określa

jedynie ogólną kompetencję banków do określania kursów walutowych. Nie zawiera

on jednak przepisu dyspozytywnego, który ma kształtować treść stosunku umowy

kredytu, a w szczególności determinować kształt mechanizmu waloryzacyjnego

w zakresie kursu walutowego miarodajnego dla przeliczeń, co dopiero pozwalałoby

odwołać się do domniemania, że ten kształt był wynikiem należytego wyważenia

ogółu praw i obowiązków stron przez ustawodawcę i wyłączałoby kontrolę

abuzywności zgodnie z art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 (por. też motyw 13 dyrektywy

93/13 oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 21 marca 2013 r.,

C-92/11, RWE Vertrieb AG przeciwko Verbraucherzentrale NordrheinWestfalen e.V.,

pkt 26 i n., ECLI:EU:C:2013:180, zob. też wyroki Sądu Najwyższego z 29 listopada

2023 r., II CSKP 1460/22 oraz z 10 października 2025 r., II CSKP 2392/22). Zatem

okoliczność, że pozwany udostępniał ustalany przez niego kurs waluty i stosowany

do rozliczeń na podstawie umowy zawartej z powodami w sposób przewidziany

w art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego, nie wyłączała możliwości uznania, że

mechanizm rozliczeń stron przewidziany w umowie był sprzeczny z dobrymi

obyczajami i rażąco naruszał interesy powodów jako konsumentów. Wbrew

stanowisku pozwanego, klauzula indeksacyjna przewidująca przeliczania świadczeń

II CSKP 501/23

34

umownych kredytodawcy oraz kredytobiorców na CHF powinna była określać

(w umowie lub mającym do niej zastosowanie regulaminie banku) kryteria ustalania

kursu waluty obcej. Była to bowiem informacja istotna dla konsumenta z punktu

widzenia przedmiotu Umowy Kredytu, gdyż pozwalała im oszacować wysokość

świadczenia, jakie na podstawie Umowy powinien spełnić wobec nich bank, z jednej

strony oraz wysokość świadczeń, jakie będą oni sami zobowiązani spełniać na rzecz

pozwanego, z drugiej strony, co w konsekwencji umożliwiałoby także ewentualną

kontrolę prawidłowości określania wysokości tych świadczeń przez pozwanego jako

strony umowy w trakcie trwania Umowy. Również saldo kredytu było każdorazowo,

po kolejnej płatności raty przez powodów, ustalane z uwzględnieniem skutków

wynikających z wadliwego mechanizmu indeksacji świadczeń pieniężnych

spełnionych przez powodów.

Podniesiony wyżej zarzut pozwany uzasadnił także oparciem się sądu

wyłącznie na żądaniu kredytobiorcy (ściślej kredytobiorców) bez zastosowania

obiektywnego podejścia przy badaniu skutków abuzywności Umowy kredytu

z pominięciem stanowiska i sytuacji banku oraz innych kredytobiorców. W istocie

w tym zakresie zarzut pozwanego dotyczył nie tyle samej oceny czy postanowienia

umowne dotyczące indeksacji mają charakter abuzywny, lecz skutków prawnych

wynikających ze stwierdzenia abuzywności tych postanowień. Z zagadnieniem tym

powiązane są ściśle pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, które kwestionują

odrzuconą przez Sąd drugiej instancji możliwość utrzymania w mocy pozostałej

części Umowy przez uzupełnienie luki powstałej w następstwie usunięcia z Umowy

Kredytu postanowień abuzywnych przepisami o charakterze dyspozytywnym. Zarzut

naruszenia art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 358 § 2 i § 3 k.c.

w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. pozwany uzasadnił

bowiem ich błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że nie istnieje przepis

dyspozytywny, który mógłby zostać zastosowany do rozliczeń z tytułu Umowy

Kredytu (przy założeniu niekorzystnej dla pozwanego interpretacji, zgodnie z którą

odesłanie do Tabeli Kursów zostanie uznane za bezskuteczne), a co za tym idzie nie

jest możliwe utrzymanie pomiędzy stronami umowy o zamierzonym charakterze,

w sytuacji gdy:

II CSKP 501/23

35

- w świetle aktualnego orzecznictwa TSUE możliwe jest utrzymanie Umowy

w mocy, bowiem abuzywność spornych postanowień umownych nie musi

automatycznie prowadzić do unicestwienia całego stosunku prawnego;

- możliwe jest wykorzystanie w tym zakresie kursu średniego NBP poprzez

zastosowanie art. 358 § 2 i § 3 k.c. w jego aktualnym brzmieniu, w zgodzie z wolą

stron, które od początku zamierzały ukształtować stosunek prawny

z uwzględnieniem uzależnienia wysokości świadczenia pozwanego kredytobiorcy od

kursu waluty obcej;

- możliwe jest również wykorzystanie wskaźnika o charakterze

dyspozytywnym, jakim jest kurs średni NBP, na podstawie orzecznictwa TSUE,

zgodnie z którym kurs ten może pełnić funkcję przepisu dyspozytywnego

i obowiązywał w dacie zawarcia Umowy Kredytu, co pozostawałoby zgodne z wolą

stron oraz pomimo iż w świetle obowiązujących na dzień orzekania przepisów prawa

krajowego istnieje taka możliwość.

Natomiast ostatni zarzut naruszenia art. 4 w zw. z art. 1 ust. 1 lit. a) i lit. b)

ustawy antyspreadowej w zw. z art. 316 § 1 k.p.c. oraz art. 391 § 1 k.p.c. pozwany

uzasadnił ich błędną wykładnią polegającą na nieuwzględnieniu przez Sąd

obowiązującego na dzień wyrokowania stanu prawnego, w którym uznanie za

niedozwolone postanowienia umownego zawierającego odesłanie do Tabeli kursów

Banku jest wyłączone z uwagi na przyznanie przez ustawodawcę kredytobiorcom

innych środków ochrony prawnej, w szczególności umożliwienie im spłaty kredytu

bezpośrednio w walucie obcej, a jednocześnie spełnione pozostają cele dyrektywy

93/13 - a w konsekwencji zaniechanie dokonania oceny skutków braku związania

abuzywnym postanowieniem na dzień orzekania i błędne przyjęcie, że nie została

uchylona ewentualna abuzywność kwestionowanych postanowień.

Wbrew zarzutowi pozwanego, Sąd drugiej instancji nie naruszył art. 316 § 1

k.p.c., według którego po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za

podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności

zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono

wymagalne w toku sprawy. Przepis ten poprzez art. 391 § 1 k.p.c. ma zastosowanie

także w postępowaniu apelacyjnym. Wynika z niego m.in. konieczność

uwzględnienia przez sąd stanu prawnego obowiązującego w chwili zamknięcia

II CSKP 501/23

36

rozprawy. Zgodnie z art. 3851 § 1 k.c. postanowienia abuzywne nie wiążą

konsumenta. Ponadto, jak stanowi art. 3851 § 2 k.c., jeżeli postanowienie umowy

zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym

zakresie. Sąd Apelacyjny trafnie przyjął, posiłkując się stanowiskiem zajętym

w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., zasadzie

prawnej, III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56) - że konsument świadomy

niedozwolonego charakteru postanowienia może sprzeciwić się odmowie jego

zastosowania, udzielając wolnej zgody na to postanowienie. Potwierdzenie takiej

klauzuli sprawia nie tylko, że wywiera ona skutki ex tunc, ale powoduje, iż z mocą

wsteczną staje się skuteczna cała umowa. Natomiast w sytuacji, w której klauzula

abuzywna stała się definitywnie bezskuteczna - wskutek odmowy potwierdzenia albo

upływu rozsądnego czasu do jej potwierdzenia - o obowiązywaniu umowy decyduje

to, czy stosownie do przedstawionych reguł weszła w jej miejsce regulacja zastępcza.

To zaś zależy od tego, czy całkowita i trwała bezskuteczność (nieważność) umowy

naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje, czemu konsument

może wiążąco zaprzeczyć oraz istnieje regulacja zastępcza wynikająca z ustawy

albo - jeżeli jest to dopuszczalne - określona przez sąd. Zastosowanie takiej

konstrukcji oznacza, że z dniem odmowy potwierdzenia klauzuli, bez której umowa

kredytu nie może wiązać, albo z dniem bezskutecznego upływu czasu do jej

potwierdzenia ustaje stan zawieszenia, a umowa staje się definitywnie bezskuteczna

(nieważna) albo - jeżeli spełnione są przesłanki dopuszczalności jej utrzymania przez

zastosowanie regulacji zastępczej - staje się skuteczna z mocą wsteczną (ex tunc)

w kształcie obejmującym ową regulację zastępczą (zob. m.in. wyroki Sądu

Najwyższego z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21, z 25 lipca 2023 r.,

II CSKP 1487/22, z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z 9 stycznia 2024 r.,

II CSKP 874/22, z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22 i z 12 czerwca 2025 r.,

II CSKP 1740/22). Zatem w sytuacji stwierdzenia abuzywności postanowień umowy

kredytu stanowisko świadomego konsumenta dotyczące woli utrzymania w mocy

tych postanowień jest wiążące dla sądu.

Odmowa potwierdzenia przez konsumenta z mocą ex tunc postanowień

abuzywnych rodzi po stronie sądu rozpoznającego spór pomiędzy konsumentem

a przedsiębiorcą (bankiem) obowiązek dokonania obiektywnej oceny skutku

II CSKP 501/23

37

prawnego tej odmowy, z uwzględnieniem właściwych przepisów prawa materialnego

regulujących oceniany stosunek umowny. Dokonując tej oceny sąd nie jest związany

stanowiskiem konsumenta twierdzącego, że skutkiem abuzywności części

postanowień umowy kredytu jest jej nieważność. Stanowisko konsumenta miałoby

istotne znaczenie tylko wtedy, gdyby oświadczył, że nie akceptuje przyjęcia

nieważności umowy z uwagi na niekorzystne dla niego konsekwencje prawne takiej

oceny. Tak też to zostało ocenione przez Sąd drugiej instancji, który nieważność

Umowy Kredytu zawartej przez strony przyjął nie dlatego, iż takie było stanowisko

powodów, lecz dlatego, że taka sankcja wynikała z obiektywnej, dokonanej na

podstawie mających zastosowanie przepisów krajowego prawa materialnego, oceny

skutków zamieszczenia w Umowie Kredytu postanowień abuzywnych dotyczących

indeksacji świadczeń umownych do waluty obcej (CHF), a której to sankcji nie

sprzeciwili się powodowie, jako konsumenci. Było to zgodne ze stanowiskiem

wyrażonym w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 kwietnia

2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341

– powołanym przez skarżącego w skardze kasacyjnej – w którym stwierdzono m.in.,

że wykładni art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że skutki

stwierdzenia przez sąd istnienia nieuczciwego warunku w umowie zawartej między

przedsiębiorcą a konsumentem podlegają przepisom prawa krajowego, przy czym

kwestia utrzymywania się w mocy takiej umowy powinna być oceniana z urzędu

przez sąd krajowy zgodnie z obiektywnym podejściem na podstawie tych przepisów.

Przyjęta sankcja nieważności umowy była następstwem oceny Sądu drugiej

instancji, że powstała w następstwie usunięcia postanowień abuzywnych luka nie

mogła być uzupełniona ani odpowiednią wykładnią pozostałej części umowy, ani też

innymi przepisami dyspozytywnymi. Sąd drugiej instancji przyjął – co znajduje

potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego - że wyeliminowanie z umowy

kredytu indeksowanego do waluty obcej klauzul przeliczeniowych, uznanych za

abuzywne, prowadzi również do upadku klauzuli ryzyka walutowego. Takie

przekształcenie umowy jest na tyle daleko idące, że należy ją uznać za umowę

o odmiennej istocie i charakterze, nawet jeśli nadal dotyczy innego podtypu czy

wariantu umowy kredytu. W konsekwencji, po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul,

utrzymanie umowy w formie zamierzonej przez strony nie jest możliwe (zob. np.

II CSKP 501/23

38

wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021,

z. B, poz. 20, z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22,

OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45 i II CSKP 382/22, z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22 oraz z 20 lutego 2023 r.,

II CSKP 809/22). Dodać także należy, że regulacja zawarta w art. 3851 § 2 k.c. jest

wyrażona także w art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, zgodnie z którym państwa

członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki

w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie

będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal

obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych

warunków. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykluczono

jednak możliwość uzupełnienia luki w umowie w razie stwierdzenia nieuczciwego

charakteru jednego z warunków umowy zawartej między przedsiębiorcą

a konsumentem, przez zmianę treści tego warunku poprzez wykładnię oświadczeń

woli stron, co miałoby prowadzić do zastosowania w jego miejsce przepisów

dyspozytywnych (zob. wyroki z 3 października 2019 r., C-260/18, K. Dziubak,

i J. Dziubak, ECLI:EU:C:2019:819, z 14 czerwca 2012 r., C-618/10, Banco Español

de Crédito, ECLI:EU:C:2012:349, z 26 marca 2019 r., C-70/17, Abanca,

ECLI:EU:C:2019:250, z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler, ECLI:EU:C:2014:282

i z 2 września 2021 r., C-932/19, OTP Jelzálogbank, ECLI:EU:C:2021:673). Taki

zabieg prowadziłby do zmiany treści klauzuli indeksacyjnej, prowadząc do zmiany jej

rozumienia. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej,

art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na

przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku

umowy, dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego

charakteru. Artykuł 6 ust. 1 ww. dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że

niezgodny z tym artykułem jest przepis prawa krajowego dający sądowi możliwość

uzupełnienia umowy przez zmianę treści owego warunku. Możliwość taka istniałaby

tylko w przypadku, gdyby stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku

zobowiązywało sąd do unieważnienia umowy w całości, narażając tym samym

konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje (zob. wyrok Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 18 listopada 2021 r. C-212/20, M.P., B.P.

II CSKP 501/23

39

przeciwko "A", pkt 72, ECLI:EU:C:2021:934 i z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank

BPH, pkt 57, ECLI:EU:C:2021:341). Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego

uznano, że art. 65 k.c. nie może być wykorzystany do sanowania klauzuli abuzywnej

– nie służy bowiem konstruowaniu nowych postanowień, lecz interpretacji już

złożonych (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22,

z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22 i z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22).

W odniesieniu do możliwości zastąpienia luki powstałej w wyniku

wyeliminowania postanowień niedozwolonych kształtujących mechanizm indeksacji

przepisem dyspozytywnym istotne znaczenia ma uchwała składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56), której

nadano moc zasady prawnej. W jej uzasadnieniu wyjaśniono, że zastąpienie

postanowień abuzywnych przepisami dyspozytywnymi jest dopuszczalne wyłącznie

w sytuacjach wyjątkowych. Jeżeli klauzula abuzywna stała się definitywnie

bezskuteczna - wskutek odmowy potwierdzenia albo upływu rozsądnego czasu do

jej potwierdzenia - o obowiązywaniu umowy decyduje to, czy weszła w jej miejsce

regulacja zastępcza. To zaś zależy od tego, czy całkowita i trwała bezskuteczność

(nieważność) umowy naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne

konsekwencje - czemu konsument może wiążąco zaprzeczyć (sprzeciwiając się

zarazem utrzymaniu umowy) - a w razie odpowiedzi pozytywnej - czy regulacja

zastępcza istnieje. Taka regulacja jednak nie istnieje.

W szczególności w odniesieniu do możliwości zastosowania art. 358 § 2 k.c.

dla utrzymania w mocy umów kredytu indeksowanych do waluty obcej po uznaniu za

bezskutecznych jako abuzywnych postanowień określających mechanizm indeksacji

świadczeń umownych konsumentów Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela

stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy m.in. w wyrokach z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22 oraz z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, w których wyłączono

dopuszczalność zastąpienia abuzywnych postanowień umownych określających

mechanizm indeksacji świadczeń umownych przez zastosowanie średniego kursu

NBP w oparciu o art. 358 § 2 k.c. Przepis ten został wprowadzony do kodeksu

cywilnego z dniem 24 stycznia 2009 r. ustawą z dnia 23 października 2008 r.

o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz ustawy - Prawo dewizowe (Dz. U. z 2008 r.

Nr 228, poz. 1506), dopiero po zawarciu przez strony umowy. Zgodnie z jego treścią,

II CSKP 501/23

40

wówczas wprowadzoną, wartość waluty obcej określa się według kursu średniego

ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia, chyba

że ustawa, orzeczenie sądowe lub czynność prawna stanowi inaczej. W razie zwłoki

dłużnika wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia w walucie polskiej według

kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia, w którym zapłata

jest dokonana. Powyższa regulacja prawna została później zmieniona – z dniem

8 września 2016 r. - przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie

ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1311). Zgodnie z nowym brzmieniem § 2 art. 358

k.c., wartość waluty obcej określa się według kursu średniego ogłaszanego przez

Narodowy Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia, chyba że ustawa,

orzeczenie sądowe lub czynność prawna zastrzega inaczej. Natomiast według § 3,

jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia, wierzyciel może żądać

spełnienia świadczenia w walucie polskiej według kursu średniego ogłaszanego

przez Narodowy Bank Polski z dnia, w którym zapłata jest dokonywana. Dla

rozstrzygnięcia o zasadności zarzutu podniesionego przez pozwanego istotna jest

treść § 2 art. 358 k.c., gdyż § 3 tego artykułu, dotyczący odsetek, ma zastosowanie

wtedy, gdy do zobowiązania mają zastosowanie przepisy art. 358 § 1 i 2 k.c.

W powołanych wyżej orzeczeniach Sądu Najwyższego wyjaśniono, że wprowadzony

art. 358 § 2 k.c. dotyczy zobowiązań wyrażonych w walucie obcej, a w przypadku

kredytu indeksowanego do CHF waluta obca stanowi jedynie miernik wartości

zobowiązania zaciągniętego w walucie polskiej i świadczeń spełnianych przez

kredytobiorców w walucie obcej. Umowa Kredytu nie przewidywała spełnienia przez

bank świadczenia w walucie obcej. Poza tym zamiarem pozwanego banku nie było

stosowanie kursu średniego NBP, lecz kursów z tabeli banku, co miało mu zapewnić

wyższy zysk ze spreadu walutowego. Przyjęcie, że wolą stron było stosowanie

innego kursu, odrywałoby się zatem od ich rzeczywistej woli. Stanowisko to zostało

podzielone także w wyroku Sądu Najwyższego z 6 listopada 2025 r., II CSKP 67/23,

w którym wskazano, że po wyeliminowaniu z umowy kredytu postanowień

abuzywnych dotyczących mechanizmu waloryzacji świadczeń kredytobiorców-

konsumentów do powstałej w ten sposób luki nie miał zastosowania art. 358 § 2 k.c.,

który został wprowadzony do kodeksu cywilnego dopiero z dniem 24 stycznia

II CSKP 501/23

41

2009 r., ustawą z dnia 23 października 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny

oraz ustawy - Prawo dewizowe (Dz.U. z 2008 r. Nr 228, poz. 1506), a zatem nie

obowiązywał w dacie zawarcia umowy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu

Najwyższego (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r.,

II CSKP 163/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22, z 8 listopada 2022 r.,

II CSKP 1153/22, i z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22), przepis ten nie może być

stosowany retroaktywnie ani wykorzystywany do uzupełniania treści umowy zawartej

przed jego wejściem w życie. Nie dotyczy on ponadto kredytów indeksowanych,

w których waluta obca pełni jedynie funkcję miernika wartości zobowiązania

zaciągniętego i wypłaconego w złotych. Aktualności tej oceny prawnej nie zmieniła

nowelizacja art. 358 k.c. dokonana powołaną wcześniej ustawą z dnia 10 lipca

2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego

oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1311). Nie można również przyjąć,

że kurs średni NBP pełnił funkcję normy dyspozytywnej. Uchwały Zarządu NBP

regulowały sposób ustalania kursów publikowanych przez bank centralny, lecz nie

nakładały na banki komercyjne obowiązku stosowania tych kursów w relacjach

z klientami. Kurs średni NBP nie był przepisem prawa, nie obowiązywał stron z mocy

ustawy i nie został przez nie uzgodniony. Nie może więc zastąpić luki powstałej po

usunięciu klauzul abuzywnych.

Sąd Apelacyjny prawidłowo też przyjął, że utrzymanie w mocy pozostałej po

usunięciu postanowień niedozwolonych części Umowy Kredytu nie mogły

uzasadniać rozwiązania przyjęte w ustawie antyspreadowej, którą wprowadzono

przepis art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, zgodnie z którym w przypadku umowy

o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska,

kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonać

przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej

walucie. W tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia

i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na

spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku.

Przepis ten wszedł w życie z dniem 26 sierpnia 2011 r. na mocy art. 1 pkt 1 lit. b)

ustawy antyspreadowej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. np. wyroki Sądu

Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22,

II CSKP 501/23

42

z 20 października 2023 r., II CSKP 820/23 i z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22,

a także postanowienie Sądu Najwyższego z 5 października 2023 r., I CSK 355/23)

wyjaśniono, że przepisy tej ustawy nie pozwalają przyjąć, że celem powołanego

postanowienia było zastąpienie abuzywnych klauzul przeliczeniowych zawartych

w umowach kredytu powiązanych z walutą obcą, względnie sanowanie wadliwości

takich klauzul i jej skutków, od chwili zawarcia umowy (ex tunc). Powołana ustawa

miała zastosowanie do umów ważnie zawartych, o czym świadczy m.in. art. 4,

odwołujący się do „spłaty całkowitej kwoty kredytu” i „niespłaconej części” kredytu.

Oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się bowiem według stanu

z chwili zawarcia umowy, a nie następczo. Oznacza to, że ocena niedozwolonego

charakteru postanowienia nie może uwzględniać okoliczności powstałych po

zawarciu umowy (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2 oraz m.in. wyroki Sądu

Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20,

z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i z 28 października 2022 r., II CSKP 894/22).

W ustawie antyspreadowej nie ma też regulacji prawnych, które zastępowałyby

niedozwolone postanowienia umowne i korzystałyby z domniemania, że są one

rezultatem wyważenia ogółu praw i obowiązków stron umowy, co wyłączałoby

kontrolę ich abuzywności.

Z uwagi na treść zarzutów skargi kasacyjnej dodać należy, że przeciwko

przyjętej sankcji nieważności umowy, której skutkiem jest powstanie zobowiązania

obejmującego obowiązek zwrotu nienależnych świadczeń spełnionych przez strony

na podstawie nieważnej umowy, nie może przemawiać wzgląd na bliżej nieokreśloną

sytuację pozwanego czy też innych kredytobiorców. W orzecznictwie Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazano, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, który

stanowi, iż nieuczciwe warunki nie są wiążące dla konsumentów, jest przepisem

bezwzględnie obowiązującym, który zmierza do zastąpienia ustanowionej przez

umowę formalnej równowagi praw i obowiązków stron umowy rzeczywistą

równowagą, która przywraca równość stron (wyrok z 17 maja 2018 r., Karel de Grote-

Hogeschool Katholieke Hogeschool Antwerpen, C-147/16, ECLI:EU:C:2018:320,

pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo oraz wyrok z 7 grudnia 2023 r., C-140/22, SM

i in. przeciwko mBank S.A., ECLI:EU:C:2023:965, pkt 53). Z uwagi na charakter

II CSKP 501/23

43

i znaczenie interesu publicznego, jakim jest ochrona konsumentów, dyrektywa 93/13

zobowiązuje państwa członkowskie, co wynika z jej art. 7 ust. 1 w związku z jej

motywem dwudziestym czwartym, do zapewnienia stosownych i skutecznych

środków mających na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych

warunków w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami. W tym

celu sądy na podstawie art. 6 ust. 1 dyrektywy są zobowiązane do odstąpienia od

stosowania nieuczciwych warunków umowy, aby nie wywierały one, w braku

sprzeciwu konsumenta, wiążących wobec niego skutków (zob. np. wyroki Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 26 marca 2019 r., Abanca Corporación Bancaria

i Bankia, C-70/17 i C-179/17, ECLI:EU:C:2019:250, pkt 52, wyrok z 10 czerwca

2021 r., BNP Paribas Personal Finance, od C-776/19 do C-782/19,

ECLI:EU:C:2021:470, pkt 36, a także podobnie wyrok z 8 września 2022 r., D.B.P.

i in. (Kredyt hipoteczny denominowany w walucie obcej), od C-80/21 do C-82/21,

ECLI:EU:C:2022:646, pkt 58, wyrok z 15 czerwca 2023 r., C-520/21, Arkadiusz

Szcześniak przeciwko Bankowi M., ECLI:EU:C:2023:478, pkt 56). Warunek umowny

uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie

wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie

nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć co do zasady skutek

w postaci przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej

znajdowałby się on w braku rzeczonego warunku (wyroki Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej z 21 grudnia 2016 r., Gutiérrez Naranjo i in., C-154/15, C-307/15

i C-308/15, ECLI: EU:C:2016:980, pkt 61 oraz z 15 czerwca 2023 r., C-520/21,

Arkadiusz Szcześniak przeciwko Bankowi M., pkt 57). Spoczywający na sądzie

krajowym obowiązek odstąpienia od stosowania nieuczciwego warunku umownego

nakazującego zapłatę kwot, które okazują się nienależne, pociąga za sobą co do

zasady odpowiedni skutek restytucyjny w odniesieniu do tych kwot, ponieważ brak

takiego skutku mógłby naruszać skutek odstraszający, jaki art. 6 ust. 1 dyrektywy

93/13 w związku z art. 7 ust. 1 tej dyrektywy zamierza przypisać stwierdzeniu

nieuczciwego charakteru warunków zawartych w umowach zawieranych przez

przedsiębiorcę z konsumentami (wyrok z 15 czerwca 2023 r., C-520/21, Arkadiusz

Szcześniak przeciwko Bankowi M., pkt 58, podobnie wyrok z 21 grudnia 2016 r.,

Gutiérrez Naranjo i in., C-154/15, C-307/15 i C-308/15, ECLI:EU:C:2016:980, pkt 62

II CSKP 501/23

44

i 63). Wcześniej w wyroku z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, pkt 69, Árpád Kásler,

Hajnalka Káslerné Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt, Trybunał wyraźnie

wypowiedział się za koniecznością osiągnięcia efektu odstraszającego. Podobnie

Trybunał ten wskazał w wyroku z 26 kwietnia 2012 r., C-472/10, Nemzeti

Fogyasztóvédelmi Hatóság przeciwko Invitel Távközlési Zrt, ECLI:EU:C:2012:242

oraz w wyroku z 14 czerwca 2012 r., C-618/10, Banco Español de Crédito, SA

przeciwko Joaquínowi Calderónowi Caminie, ECLI:EU:C:2012:349, pkt 69.

Wykładnię prokonsumencką i prounijną przepisów dotyczących klauzul abuzywnych,

polegającą na konieczności osiągnięcia wskazanego efektu odstraszającego

potwierdził też Sąd Najwyższy w wyroku z 24 października 2018 r., II CSK 632/17.

Mechanizm ochrony konsumentów przewidziany w dyrektywie 93/13 oraz przepisach

kodeksu cywilnego stanowiących ich transpozycję do polskiego systemu prawa służy

więc nie tylko ochronie konkretnego konsumenta pozostającego w sporze prawnym

z przedsiębiorcą, lecz szerzej także ochronie innych konsumentów. Pozwany jako

przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą o znacznej skali, w tym

w formie czynności prawnych zawieranych z udziałem konsumentów, z uwagi na

różnicę potencjału ekonomicznego i posiadanych zasobów ludzkich i materialnych

nie może skutecznie przeciwstawić własnego interesu majątkowego dla

zastosowania określonej sankcji wynikającej z bezwzględnie obowiązujących

przepisów o ochronie konsumentów, jeżeli sankcja ta wynika z obiektywnej oceny

prawnej stosunku prawnego łączącego przedsiębiorcę z konsumentem.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił skargę

kasacyjną jako bezzasadną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na

podstawie art. 98 § 1, 11, 3-4 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. oraz w zw.

z przepisami § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 215) przy uwzględnieniu wartości

przedmiotu zaskarżenia ustalonej postanowieniem Sądu Najwyższego

z 7 czerwca 2023 r. na kwotę 354 084 zł.

Dariusz Dończyk

Paweł Grzegorczyk

Grzegorz Misiurek

II CSKP 501/23

45

(A.G.)

[SOP]