Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku w sprawie kredytu, bank zapłaci 2700 zł

Pozwana Bank wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Warszawie z 22 marca 2022 r., w sprawie z powództwa P.M. o ustalenie, ewentualnie

o zapłatę, zaskarżając ten wyrok w całości.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżąca wskazała na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych

miałyby dotyczyć zastosowania art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 2 ustawy

- Prawo bankowe, przy wykładni umów kredytów denominowanych do waluty obcej,

stanowiących podtyp umowy kredytu, obecnie wymieniony w art. 69 ust. 2 pkt 4a

ustawy - Prawo bankowe, i wskazania istoty kredytów denominowanych,

w szczególności waluty kredytu, obowiązku spełniania świadczenia w złotych

polskich i stosowania w umowie klauzul przeliczeniowych, zwanych

denominacyjnymi (ewentualnie indeksacyjnymi lub waloryzacyjnymi).

Dalej zagadnienie dotyczyło skutków uznania klauzul przeliczeniowych za abuzywne

i konsekwencji prawnych związanych z ich wyeliminowaniem oraz obowiązku

informacyjnego o ryzyku kursowym.

Postanowieniem z 6 lipca 2023 r., I CSK 5834/22, Sąd Najwyższy przyjął

skargę kasacyjną do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 2026 r., o szczególnych

rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych

z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka

szwajcarskiego (Dz. U. z 2026, poz. 985, dalej: „ustawa frankowa” lub „u.f.”)

w sprawach wskazanych w art. 1 ust. 1 lub 2, w których przed dniem wejścia w życie

niniejszej ustawy przyjęto do rozpoznania skargę kasacyjną kredytodawcy, Sąd

II CSKP 504/23

3

Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi

kasacyjnej i odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje już

istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, a zarazem nie zachodzą okoliczności określone w art. 3989 § 1 pkt 3

lub 4 Kodeksu postępowania cywilnego

Przepis ten pozwala na zmianę postanowienia o przyjęciu skargi

do rozpoznania, jeżeli w trakcie oczekiwania na rozpoznanie skargi, po jej przyjęciu

przez Sąd Najwyższy, podniesione w niej istotne zagadnienia prawne, potrzeba

wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub rozbieżności

w orzecznictwie sądów doczekały się rozwiązania, wykładni lub ujednolicenia

orzecznictwa, a więc ze względu na publiczne cele skargi kasacyjnej, zrealizowano

już funkcję nadzoru judykacyjnego Sądu Najwyższego. Zarazem nie ma miejsce

nieważność postępowania, jak również nie zachodzi przypadek oczywistej

zasadności skargi.

Podniesione w skardze zagadnienia zostały dostatecznie wyjaśnione

w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Po pierwsze, jeżeli chodzi o instytucję kredytu denominowanego, to przyjmuje

się, że w polskim systemie prawnym można wyróżnić trzy rodzaje kredytów,

w których występuje (w różnych rolach) waluta obca: indeksowany, denominowany

i walutowy. W kredycie denominowanym kwota kredytu jest wyrażona w walucie

obcej np. w franku szwajcarskim, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według

klauzuli umownej opartej na kursie kupna waluty obcej obowiązującym w dniu

uruchomienia kredytu, zaś spłata kredytu następuje także w walucie krajowej

(zob. z wielu wyrok SN z 7 maja 2026 r., II CSKP 1023/25).

Kredytami walutowymi nie są więc kredyty, o których mowa w art. 69 ust. 2 pkt

4a i ust. 3 pr. bank., czyli kredyty denominowane lub indeksowane do walut obcych.

Elementem odróżniającym kredyt denominowany lub indeksowany do waluty obcej

od klasycznego kredytu złotowego jest to, że wysokość zobowiązania kredytobiorcy

uzależniona jest od kursu waluty, do której kredyt jest denominowany

lub indeksowany. Kurs jest więc wskaźnikiem waloryzacji zobowiązania

kredytobiorcy. Uzasadnione jest zatem traktowanie kredytów denominowanych

lub indeksowanych do walut obcych, które spłacane są w tej walucie, jako kategorii

II CSKP 504/23

4

odrębnej od kredytów złotowych i kredytów walutowych (zob. wyrok SN z 3 lutego

2026 r., II CSKP 203/23). W kredytach denominowanych waluta obca jest punktem

odniesienia (miernikiem) wartości ekonomicznej świadczeń stron, które są

wykonywane w walucie krajowej.

Po drugie, w kredytach denominowanych mogą występować klauzule

denominacyjne (indeksacyjne lub waloryzacyjne), których funkcją jest przeliczenie

świadczenia wykonywanego w złotych polskich do waluty obcej. Postanowienia

umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego

kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą,

pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter

niedozwolonych postanowień umownych. Stanowisko o niedozwolonym charakterze

postanowień, w których możliwość ustalania kursu (a zatem również wysokości

świadczeń) zależy od arbitralnej decyzji jednej ze stron, jest już ugruntowane

w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m.in. następujące wyroki z: 22 stycznia

2016 r., I CSK 1049/14; 8 września 2016 r., II CSK 750/15; 1 marca 2017 r.,

IV CSK 285/16; 24 października 2018 r., II CSK 632/17; 13 grudnia 2018 r.,

V CSK 559/17; 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17;

9 maja 2019 r., I CSK 242/18; 29 października 2019 r., IV CSK 309/18; 7 listopada

2019 r., IV CSK 13/19; 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; 30 września 2020 r.,

I CSK 556/18; 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; 28 września 2021 r., I CSKP 74/21,

7 lutego 2023, II CSKP 1541/22; czy postanowienia SN z 29 marca 2023r.,

I CSK 3031/22 i z 27 kwietnia 2023r., I CSK 3374/22). Także zagadnienie prawne

dotyczące możliwości zastępowania przepisami dyspozytywnymi klauzul uznanych

za abuzywne, tak by osiągnąć efekt w postaci zastąpienia niewiążących postanowień

przeliczeniowych średnim kursem NBP, było przedmiotem rozstrzygnięć Sądu

Najwyższego. Jak wskazano w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia

23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22 i z 29 grudnia 2022, I CSK 3699, w razie eliminacji

klauzul spreadowych, zniesiony zostaje nie tylko mechanizm indeksacji oraz różnic

kursów walutowych, ale również - pośrednio - zanika ryzyko kursowe, przez

co dochodzi do zmiany charakteru głównego przedmiotu umowy i jej upadku.

Brak jest podstaw do zastąpienia abuzywnych postanowień umowy

jakimikolwiek innymi postanowieniami mogącymi wynikać z przepisów o charakterze

dyspozytywnym, bowiem na dzień umowy, brak było w przepisach prawa polskiego

II CSKP 504/23

5

przepisów mogących wypełnić lukę powstałą w wyniku stwierdzenia bezskuteczności

postanowień odnoszących się do kursów waluty (zob. wyroki SN z 13 grudnia

2018 r., V CSK 559/17 i z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18).

Po trzecie, Jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego

doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej

jej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć,

iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy. W takiej sytuacji sąd

ma podstawy do stwierdzenia nieważności umowy (zob. wyroki SN z 3 luty 2026 r.,

II CSKP 203/23 i z 7 maja 2026 r., II CSKP 1023/25 oraz postanowienie SN

z 21 maja 2026, I CSK 1479/25). Stanowisko sądów polskich, w tym Sądu

Najwyższego oraz dorobku judykacyjnego Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej (zob. np.: wyrok z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18; wyrok SN

z 29 października 2019 r., IV CSK 308/18; wyrok SN z 27 listopada 2019 r.,

II CSK 483/18), że w razie sporu o ważność umowy kredytu bankowego

denominowanego (indeksowanego) do obcej waluty, w której treści znajduje się

niedozwolona klauzula konsumencka dotycząca sposobu tej indeksacji, można

zastosować sankcję nieważności umowy, która bez klauzuli niedozwolonej nie może

dalej funkcjonować w obrocie prawnym, zwłaszcza ze względu na brak (odpadnięcie)

któregoś z koniecznych składników (essentialia negotii) umowy nazwanej kredytu

bankowego wyrażono w licznych nowszych orzeczeniach. (zob. m.in uchwałę Sądu

Najwyższego z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, uchwałę składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, wyroki Sądu Najwyższego z:

30 maja 2014 r., III CSK 204/13; 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; 24 października

2018 r., II CSK 632/17, 7 lutego 2023, II CSKP 1541/22).

Zagadnienia prawnego dotyczącego obowiązku informacyjnego wobec

konsumenta dotyczącego ryzyka kursowego i praktyki doręczania informacji w formie

ulotek, głębiej nie uzasadniono, nie wskazano na możliwe warianty interpretacyjne

tej kwestii. Jak wskazał TSUE w wyroku z 21 września 2023 r., C‑139/22, artykuł

4 ust. 2 dyrektywy 93/13 w związku z jej art. 2 lit. b) należy interpretować w ten

sposób, że przedsiębiorca ma obowiązek poinformowania zainteresowanego

konsumenta o istotnych cechach zawartej z nim umowy oraz o ryzyku związanym

z tą umową, i to nawet wówczas, gdy ów konsument jest jego pracownikiem i posiada

odpowiednią wiedzę w dziedzinie wspomnianej umowy. Sposób informowania

II CSKP 504/23

6

powinien być komunikatywny, jasny, wyjaśniający pułap mogącego się wiązać ryzyka

związanego ze zmianą kursów walut.

Jednocześnie w sprawie nie stwierdzono przesłanek do uznania nieważności

postępowania oraz oczywistej zasadności skargi.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 20 ustawy frankowej

w zw. z. art. 3989 § 1 i § 2 k.p.c. zmienił postanowienie i odmówił przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania oraz stosownie do art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i art. 99 k.p.c.

w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. rozstrzygnął o kosztach postępowania

kasacyjnego.

(E.C.)

[a.ł]