Sąd Najwyższy oddalił skargę banku w sporze o kredyt frankowy klientki

II CSKP 56/24

2

Wyrokiem z dnia 6 października 2021 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie w pkt I

zasądził od pozwanej Bank Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powódki M.D. kwotę

237 286,86 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie: od kwoty 235 039,36 zł od

dnia 11 listopada 2020 r., od kwoty 2247,50 zł od dnia 22 grudnia 2020 r.; w pkt II

oddalił powództwo w pozostałym zakresie; w pkt III orzekł o kosztach postępowania.

Sąd Okręgowy ustalił, że w 2007 r. powódka była zainteresowana kredytem

w związku z zakupem mieszkania. Powódka udała się do Bank.1 S.A. Pracownik

banku przedstawił propozycje i wskazał, że kredyt we frankach szwajcarskich (CHF)

jest korzystniejszy, że powódka zaoszczędzi większą kwotę przy spłacie, a koszty

kredytu będą mniejsze niż kredytu w złotych. Powódka nie została szczegółowo

poinformowana o ryzyku walutowym; zapewniono ją o stabilności CHF. Powódka

miała świadomość zmienności kursu CHF, ale nie była poinformowana o

rzeczywistym ryzyku związanym z kredytem powiązanym z walutą obcą.

Do zawarcia umowy między powódką a Bank.1 S.A. - poprzednikiem prawnym

pozwanej - doszło w dniu 18 grudnia 2007 r. W umowie wskazano, że kredyt

udzielony jest w złotych w kwocie stanowiącej równowartość

59 620,95 CHF z przeznaczeniem na finansowanie części kosztów nabycia

nieruchomości. Okres kredytowania trwał do dnia 14 grudnia 2022 r. Spłata miała

nastąpić w 180 ratach kapitałowo-odsetkowych malejących, zgodnie

z harmonogramem spłat. W § 1 ust. 2 i 3 Części Ogólnej Umowy ustalono, że

w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej kwota kredytu w złotych

zostanie określona przez przeliczenie na złote kwoty wyrażonej w walucie, w której

kredyt jest denominowany, według kursu kupna tej waluty, zgodnie z tabelą kursów

pozwanej w dniu uruchomienia środków, w momencie dokonywania przeliczeń

kursowych. Ryzyko związane ze zmianą kursu waluty miała ponosić powódka. Do

przeliczenia wysokości rat miał mieć zastosowanie kurs sprzedaży według tabeli

kursów w dniu spłaty w momencie dokonywania przeliczeń.

W dniu 19 grudnia 2007 r. powódka złożyła wniosek o wypłatę kredytu,

a w dniu 20 grudnia 2007 r. dokonano wypłaty kwoty 124 000 zł. Łączna kwota rat

uiszczonych przez powódkę do dnia 24 lipca 2020 r. wyniosła 235 039,39 zł. Nadto

powódka uiściła kwotę 2247,50 zł z tytułu prowizji.

II CSKP 56/24

3

Pismem z dnia 30 października 2020 r. powódka wezwała pozwaną do zapłaty

kwoty 235 039,36 zł w terminie 7 dni w związku z zawarciem w umowie klauzul

abuzywnych i nieważnością umowy będącą konsekwencją tych abuzywnych

postanowień.

Dokonując prawnej oceny żądania Sąd Okręgowy podzielił stanowisko

powódki, że zawarte w umowie kredytu postanowienia okazały się abuzywne, a tym

samym nie można uznać ich za wiążące. W realiach sprawy prowadzi to, zdaniem

Sądu, do nieważności umowy kredytu, zgodnie z zapatrywaniem powódki, ponieważ

kwestionowane postanowienia umowne określają główne świadczenia stron i bez

nich nie można mówić o wykonaniu umowy. Bezskuteczność tych postanowień

prowadzi nie tylko do zniesienia mechanizmu denominacji i różnic kursów

walutowych, ale również, pośrednio, do zaniknięcia ryzyka kursowego, stanowiącego

o istocie łączącego strony stosunku prawnego.

W konsekwencji, skoro umowa kredytu okazała się nieważna, Sąd Okręgowy

uznał za zasadne żądanie zwrotu spełnionych przez powódkę świadczeń jako

nienależnych.

Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2022 r., na skutek apelacji pozwanej, Sąd

Apelacyjny w Szczecinie, w pkt I oddalił apelację i w pkt II orzekł o kosztach

postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Okręgowy,

jak również ich ocenę prawną.

W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy zasadnie zakwalifikował

roszczenie objęte pozwem, słusznie przyjmując, że zawarte w umowie klauzule

waloryzacyjne kształtowały prawa i obowiązki powódki, jako konsumenta, w sposób

rażąco sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały jej interesy, co

powodowało konieczność uznania ich za niedozwolone. Zauważył, że zasadnicza

część argumentacji pozwanej nie uwzględnia w ogóle wzorca oceny tego rodzaju

klauzul umownych ukształtowanego w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej i Sądu Najwyższego na podstawie art. 3851 i n. k.c. w kontekście

normatywnym tworzonym przez dyrektywę Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia

1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE

II CSKP 56/24

4

L 95, s. 29, dalej - „dyrektywa 93/13”). Sąd Apelacyjny doszedł również do

przekonania, że Sąd Okręgowy trafnie określił materialnoprawne skutki abuzywności

postanowień umownych. Za bezzasadne uznał tym samym zarzuty związane

z naruszeniem art. 3851 k.c., powiązane z naruszeniem innych przepisów prawa

materialnego, które miałyby przemawiać za utrzymaniem w mocy umowy kredytu

pozbawionej niedozwolonych klauzul.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła pozwana, zaskarżając orzeczenie

w całości, zarzucając naruszenie art. 227 w związku z art. 233 § 1 w związku

z art. 391 § 1 i art. 382 k.p.c.; art. 380 w związku z art. 227 w związku z art. 2352 § 1

pkt 2 i 5 i art. 278 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.; art. 3851 § 2 k.c.; art. 358 § 1

i 2 w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 stycznia 2009 r.; art. 3851 § 1

oraz art. 3852 k.c.; art. 3851 § 2 oraz art. 3852 k.c.; art. 3851 § 2 w związku

z art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. –

Prawo bankowe (jedn. tekst: Dz. U. z 2026, poz. 38, dalej - „pr. bank.”), art. 354 § 1

i 2 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr. bank., art. 4 i art. 6 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r.

o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r.,

poz. 984) w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13; art. 3851 § 1 w związku

z art. 3852 k.c.; art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 189 k.p.c. w związku z art. 5 k.c.

oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP, jak

również art. 2 i art. 3 TUE; art. 3851 § 1 k.c. w związku z art. 111 ust. 1 pkt 4 pr. bank.

oraz art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13 i ust. 2 lit. c załącznika do dyrektywy 93/13, a także

art. 3851 § 1 i 2 w związku z art. 65 § 1 i 2 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Formułując zarzuty naruszenia prawa procesowego skarżąca zmierzała do

wykazania, że Sąd Apelacyjny bezpodstawnie pominął część materiału

dowodowego, dotyczącą twierdzeń faktycznych pozwanej w zakresie udzielenia

powódce wymaganych informacji dotyczących ryzyka walutowego. Wywodziła

również, że bezpodstawnie pominięto złożony przez nią wniosek o przeprowadzenie

dowodu z opinii biegłego.

II CSKP 56/24

5

Zgodnie z art. 382 k.p.c. sąd drugiej instancji orzeka nie tylko na podstawie

materiału zebranego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, lecz także

w postępowaniu apelacyjnym. Przepis ten przesądza, że sąd drugiej instancji,

podobnie jak sąd pierwszej instancji, dysponuje kompetencjami w zakresie

gromadzenia materiału procesowego i dokonywania własnych ustaleń faktycznych

(por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego (zasada prawna) z dnia

31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz. 55). Mając na względzie

ogólny, kierunkowy charakter tego przepisu, kasacyjny zarzut jego naruszenia może

okazać się skuteczny tylko wtedy, gdy zostanie powiązany z zarzutem naruszenia

przepisu prawa procesowego dotyczącego konkretnych reguł postępowania

apelacyjnego, z wyłączeniem jednak przepisów objętych zakazem wynikającym

z art. 3983 § 3 k.p.c. Odstępstwo od tej zasady przyjęto w orzecznictwie tylko

wówczas, gdyby skarżący wykazał, że sąd drugiej instancji w istocie pominął część

„zebranego materiału”. Pominięcie takie nie może być jednak utożsamiane z błędną

w ocenie skarżącego oceną dowodów, a w konsekwencji niepoczynieniem przez sąd

na ich podstawie ustaleń oczekiwanych przez skarżącego (por. np. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 31 sierpnia 2018 r., I CSK 556/17 i z dnia 19 stycznia 2024 r.,

II CSKP 865/22, OSNC-ZD 2024, nr C, poz. 32 oraz powołana tam judykatura).

W okolicznościach sprawy pozwana zarzucała nie tyle pominięcie

określonego fragmentu materiału dowodowego, lecz zmierzała do podważenia oceny

określonych dowodów, w tym dowodów osobowych i zakwestionowania

poczynionych na ich podstawie ustaleń faktycznych, co w postępowaniu kasacyjnym

jest wykluczone (art. 3983 § 3 w związku z art. 39813 § 2 k.p.c.). Analiza uzasadnienia

zaskarżonego wyroku nie uprawniała do przyjęcia, jakoby Sąd Apelacyjny pominął

wskazywane w skardze dowody; nie uznał ich natomiast za dostateczne do

poczynienia oczekiwanych przez pozwaną ustaleń co do treści i zakresu udzielonych

powódce informacji, co pozwana usiłowała zakwestionować w skardze kasacyjnej.

O takim ukierunkowaniu rozważanych zarzutów świadczyły m.in. wywody skargi,

w których pozwana wytykała, że ze złożonych do akt dokumentów należało

wyciągnąć wnioski przeciwne dokonanym ustaleniom faktycznym, względnie, że

brak racjonalnego uzasadnienia dla odmowy przyznania mocy dowodowej

II CSKP 56/24

6

przeprowadzonemu w sprawie dowodowi z zeznań świadka. Polemika taka – na

etapie postępowania kasacyjnego – nie mogła jednak okazać się skuteczna.

Na uwzględnienie nie zasługiwały również zarzuty dotyczące oddalenia

wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, który miał zmierzać do

udzielenia Sądowi informacji specjalnych w zakresie – jak podnosiła pozwana –

oceny rynkowego charakteru kursów kupna i sprzedaży CHF, w tym odpowiedzi na

pytanie, czy kursy stosowane przez pozwaną odbiegały w rażącym stopniu od

publikowanych przez inne banki komercyjne. Jak wielokrotnie wskazywano

w judykaturze, o abuzywności postanowienia umownego decydują bowiem

okoliczności z chwili zawarcia umowy, a zdarzenia po jej zawarciu, w tym faktyczny

sposób wykonywania przez przedsiębiorcę abuzywnego postanowienia, nie mają

w tej mierze znaczenia (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019 nr 1, poz. 2).

Dodać również trzeba, że to, iż rzeczywistą swobodę pozwanej w zakresie

kształtowania kursu CHF faktycznie ograniczały uwarunkowania rynkowe nie

oznacza, iż postanowienia przeliczeniowe odsyłające do kursu tabelarycznego

banku należy uznać za dozwolone. O ile bowiem uwarunkowania te pozwalały

zapobiegać drastycznym odstępstwom od kursów stosowanych w praktyce

bankowej, względnie kursu średniego NBP, o tyle pozwalały kredytodawcy na

wieloletnie czerpanie korzyści, które w istocie nie miały żadnego uzasadnienia

w świetle waloryzacyjnego charakteru postanowień umownych wiążących saldo

kredytu i wysokość rat z CHF, a których rozmiar zależał od decyzji i polityki

finansowej pozwanej (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2024 r.,

II CSKP 1560/22 i powołane tam orzecznictwo). Twierdzenia, do których zmierzał

rozważany wniosek dowodowy, nie mogły mieć zatem znaczenia dla wyniku

postępowania, jego oddalenie należało tym samym uznać za zasadne.

Sformułowane w skardze liczne zarzuty naruszenia prawa materialnego

koncentrowały się na dwóch zagadnieniach – po pierwsze, abuzywności zawartych

w spornej umowie kredytu postanowień wyrażających ryzyko walutowe

i odsyłających do kursu tabelarycznego określonego przez bank – kredytodawcę,

w tym dochowaniu przez pozwaną obowiązku informacyjnego wobec powódki jako

II CSKP 56/24

7

konsumenta, po drugie zaś – konsekwencjach tego stanu rzeczy, jeżeli przyjąć, że

kwestionowane przez powódkę postanowienia umowy są niedozwolone.

Materia ta była wielokrotnie i wszechstronnie rozważana w dotychczasowym

orzecznictwie Sądu Najwyższego w kontekście zbliżonych stanów faktycznych

związanych ze stosowaniem przez banki w umowach kredytu zawieranych

z konsumentami i powiązanych z CHF postanowień umownych wyrażających ryzyko

walutowe i odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na

złote polskie i odwrotnie. Analiza ta, uwzględniająca szeroki dorobek judykatury

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, doprowadziła do utrwalenia się

jednolitych kierunków orzeczniczych, w których przesądzono że: po pierwsze,

określenie wysokości należności obciążającej kredytobiorcę w umowie kredytu

powiązanej z walutą obcą z odwołaniem do kursu waluty obcej ustalanego

jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów jego oznaczania,

jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten

sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza

równorzędność stron umowy kredytu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego dnia

24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22,

z dnia 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, z dnia 25 października 2023 r.,

II CSKP 820/23, z dnia 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22, z dnia 29 listopada

2023 r., II CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z dnia 24 maja

2024 r., II CSKP 1560/22, z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22,

z dnia 11 marca 2025 r., II CSKP 2021/22 i z dnia 6 czerwca 2025 r., II CSKP 2296/22

oraz powołane tam dalsze orzecznictwo; w orzecznictwie unijnym zob. zwłaszcza

wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18 listopada 2021 r.,

C-212/20, M.P. i B.P. przeciwko A, ECLI:EU:C:2021:934), po drugie – po

wyeliminowaniu z umowy kredytu powiązanej z CHF niedozwolonych postanowień

określających wysokość należności obciążającej kredytobiorcę z odwołaniem do

kursu waluty obcej ustalanego jednostronnie przez bank, utrzymanie umowy w mocy

w pozostałym zakresie nie jest możliwe, zarówno w przypadku umów

indeksowanych, jak i denominowanych w walucie obcej (por. np. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z dnia 13 kwietnia 2022 r.,

II CSKP 15/22, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z 13 maja

II CSKP 56/24

8

2022 r., II CSKP 293/22, z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, z dnia 8 listopada

2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 dnia stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z dnia 20 lutego

2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z dnia 29 listopada

2023 r., II CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, z dnia 24 maja

2024 r., II CSKP 1560/22, z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22

i z dnia 11 marca 2025 r., II CSKP 2021/22 oraz powołana tam dalsza judykatura).

Ocena prawna spornej umowy kredytu dokonana in casu przez Sąd

Apelacyjny wpisywała się we wskazane kierunki orzecznicze, a w skardze kasacyjnej

nie powołano nowych, nierozważanych dotychczas argumentów, które mogłyby ją

podważać, zarówno in genere, jak i z uwzględnieniem ustalonych okoliczności

sprawy, w której wydano zaskarżony wyrok.

Uzupełniająco jedynie – w zakresie konsekwencji abuzywności

zakwestionowanych postanowień umownych – należało zaznaczyć, że utrwalone

w judykaturze stanowisko wskazujące na upadek umowy jako konsekwencję

stwierdzenia abuzywności zawartych w umowie kredytu klauzul przeliczeniowych

odnosi się także do umów, w których zobowiązanie opiewało na walutę obcą,

a wypłata kredytu, zgodnie z ustaleniami stron, mogła nastąpić i nastąpiła w złotych

polskich. Utrzymanie tego rodzaju umowy w mocy przy założeniu jej dalszego

wykonywania wyłącznie w walucie obcej zniekształcałoby wolę stron

ukierunkowaną od początku na wypłatę kredytu w walucie krajowej i jego opcjonalną

obsługę w tej walucie. Odpowiadałoby tym samym uzupełnieniu umowy treścią

nieuzgodnioną przez strony (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r.,

II CSKP 694/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22, z dnia 15 września

2023 r., II CSKP 1356/22 i z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1461/22, a także

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2022 r., I CSK 2237/22 i z dnia

30 czerwca 2023 r., I CSK 3468/22 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo).

Akcentowana w skardze okoliczność, że powódka od chwili wypłaty kredytu mogła

dokonywać spłat bezpośrednio w CHF nie stwarzała natomiast dostatecznej

podstawy do uznania, że klauzule przeliczeniowe odsyłające do kursu

tabelarycznego określanego przez kredytodawcę nie mają niedozwolonego

charakteru (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia

21 września 2023 r., C139/22, AM i PM przeciwko mBank S.A., ECLI:EU:C:2023:692

II CSKP 56/24

9

i wyroki Sądu Najwyższego np. z dnia 21 października 2023 r., II CSKP 820/23

i z dnia 6 czerwca 2025 r., II CSKP 570/23).

W sprawie nie wykazano również, aby spełnione zostały warunki

umożliwiające substytucję niedozwolonych klauzul umownych, co zgodnie

z ugruntowaną judykaturą wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdyby brak zastąpienia

niedozwolonego postanowienia narażał konsumenta, przez upadek umowy

w całości, na szczególnie niekorzystne skutki, przy czym za decydujące w tej materii

uznaje się zdanie konsumenta. Podejście to opiera się na założeniu, że substytucja

abuzywnego postanowienia umownego jest dopuszczalna wtedy, gdy służy ochronie

interesów konsumenta, a nie przedsiębiorcy, a zarazem, że konsument, po

udzieleniu mu koniecznych informacji o konsekwencjach abuzywności klauzuli

i ewentualnego upadku umowy (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), jest

w największym stopniu powołany do tego, aby ocenić, czy upadek umowy jest dla

niego niekorzystny, czy też nie, a jego wola w tej materii powinna być respektowana

i nie powinna być zastępowana decyzją sądu (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 20 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 i z dnia 6 września 2024 r.,

II CSKP 1644/22 oraz powołane tam orzecznictwo). Jest przy tym oczywiste, że jako

zgody na zastąpienie abuzywnego postanowienia umownego nie można traktować

zawartego w umowie ogólnego odesłania do przepisów kodeksu cywilnego

w zakresie w niej nieuregulowanym.

Utrzymaniu spornej umowy w mocy nie mógł służyć również art. 69 ust. 3

pr. bank. dodany ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe

oraz niektórych innych ustaw, gdyż przepis ten, podobnie jak inne przepisy

wprowadzane powołaną ustawą, nie zmierzał do zastąpienia abuzywnych klauzul

przeliczeniowych zawartych w umowach kredytu powiązanych z walutą obcą

zawartych przed wejściem w życie tej ustawy, względnie sanowania wadliwości

takich klauzul i skutków tej wadliwości od chwili zawarcia umowy (ex tunc) (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2025 r., II CSKP 570/23 i powołane tam dalsze

orzecznictwo).

II CSKP 56/24

10

Z tych względów, na podstawie art. 39814, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,

art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

Grzegorz Misiurek

Paweł Grzegorczyk

Karol Weitz

(K.G.)

[SOP]