Wierzycielka wygrała spór o hipotekę przymusową, SN oddalił skargę K.S.

Wnioskodawczyni O. sp. z o.o. w W. wniosła o wpisanie w bliżej określonej

księdze wieczystej hipoteki przymusowej do kwoty 350 000 zł na nieruchomości, do

której prawo własności przysługuje K.S., na podstawie tytułu wykonawczego

w postaci nakazu zapłaty. Do wniosku dołączono kserokopię tytułu wykonawczego

nr […], jako wydanego w celu dokonania wpisu hipotek przymusowych: w księdze

wieczystej prowadzonej dla nieruchomości objętej wnioskiem w niniejszej sprawie

oraz w księdze wieczystej innej (drugiej) nieruchomości (dalej: „druga księga

wieczysta”).

Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Piasecznie dokonał wpisu

zgodnie z wnioskiem. Następnie, wskutek skargi uczestnika na orzeczenie

referendarza, Sąd Rejonowy w Piasecznie uchylił wpis i oddalił wniosek.

Kolejno, na skutek apelacji wnioskodawczyni, Sąd Okręgowy w Warszawie

zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że nakazał Sądowi Rejonowemu

w Piasecznie dokonanie wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 350 000 zł

w księdze wieczystej objętej wnioskiem na podstawie tytułu wykonawczego

znajdującego się na karcie 130 akt drugiej księgi wieczystej.

W sprawie ustalono, że oryginał tytułu wykonawczego uprawniającego

wnioskodawcę do żądania wpisania hipotek przymusowych na obu

nieruchomościach należących do uczestnika znajduje się w aktach prowadzonych

dla drugiej księgi wieczystej. Okoliczność tę wskazano w treści wniosku

inicjującego niniejszą sprawę, w rubryce 84 formularza KW-WPIS.

Sąd drugiej instancji uznał, w zakresie istotnym z perspektywy oceny

zasadności skargi kasacyjnej, że podstawą wpisu hipoteki przymusowej może być

wyłącznie oryginał tytułu wykonawczego, pierwszy lub dalszy, który wskazuje cel

ustanowienia hipoteki przymusowej na danej nieruchomości. Ocenił przy tym, że

zachodziły podstawy do dokonania wnioskowanego w sprawie wpisu, gdyż

dokument taki istnieje – znajduje się na karcie 130 akt drugiej księgi wieczystej,

a na przeszkodzie dokonaniu wpisu nie stoi to, że wnioskodawczyni dołączyła do

II CSKP 58/24

3

wniosku kserokopię tego aktu. Podstawą dokonania wpisu jest bowiem

wspomniany oryginał, w którym wskazano, że uprawnia on do dokonania wpisu

hipotek przymusowych na dwóch konkretnych nieruchomościach należących do

uczestnika.

Uczestnik wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu drugiej instancji,

zarzucając naruszenie art. 109 ust. 1 w zw. z art. 1111 ust. 1 u.k.w.h. przez „błędną

wykładnię tych przepisów polegającą na przyjęciu, że podstawą wpisania w księdze

wieczystej hipoteki przymusowej (niebędącej hipoteką łączną) może być kopia

tytułu wykonawczego, którego oryginał znajduje się aktach innej księgi wieczystej”,

a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tych przepisów polegające na

nakazaniu Sądowi Rejonowemu dokonania wpisu hipoteki przymusowej „na

podstawie tytułu wykonawczego znajdującego się w aktach innej księgi wieczystej”.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawczyni wniosła o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.

Współcześnie nie budzi kontrowersji stanowisko, że podstawą wpisu hipoteki

przymusowej do księgi wieczystej może być tylko oryginał tytułu wykonawczego

(zob. uchwałę SN z 8 grudnia 2005 r., III CZP 101/05, OSNC 2006, nr 11, poz.

180), a nie kserokopia tytułu wykonawczego. Zgodnie bowiem z art. 109 ust. 1

u.k.w.h. wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym,

określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego

tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika (hipoteka

przymusowa). Tymczasem w świetle Kodeksu postępowania cywilnego tytułem

wykonawczym jest tylko tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności

(art. 776 k.p.c.). Na dalszym tytule wykonawczym oznaczyć należy cel, któremu ma

on służyć (art. 793 k.p.c.). Przyczyny, dla których konieczne jest rygorystyczne

rozumienie pojęcia tytułu wykonawczego, zostały obszernie wyjaśnione

w cytowanej uchwale.

Sąd Okręgowy nie zajął jednak odmiennego stanowiska, a przypisywanie mu

przez skarżącego innego zapatrywania nie jest konsekwentne. Uczestnik z jednej

strony zarzuca bowiem temu Sądowi przyjęcie, że podstawą wpisu hipoteki

II CSKP 58/24

4

przymusowej może być kopia tytułu wykonawczego, a z drugiej – twierdzi, że

skutkiem takiego stanowiska było dokonanie wpisu hipoteki na podstawie oryginału

tytułu wykonawczego znajdującego się w aktach innej księgi wieczystej.

Tymczasem „kopia tytułu wykonawczego” oraz „tytuł wykonawczy (oryginał)

znajdujący się w aktach innej księgi wieczystej” to odrębne kategorie, które

charakteryzują się dalece różną naturą prawną.

Porządkując zatem materię sprawy, należy podkreślić, że Sąd Okręgowy

wyraźnie odrzucił możliwość ustanowienia hipoteki przymusowej na podstawie

dołączonej do wniosku kserokopii nakazu zapłaty. Pogląd swój wyraził przy tym

zarówno wprost w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, jak i w adekwatnym

do tego stanowiska sposobie ujęcia sentencji orzeczenia, w której wyraźnie

zaznaczono, że wpis ma zostać dokonany na podstawie tytułu wykonawczego

znajdującego się na karcie 130 akt drugiej księgi wieczystej. Podstawą wpisu miał

być zatem oryginał tytułu wykonawczego (nakazu zapłaty zaopatrzonego

w klauzulę wykonalności), tyle że znajdujący się nie w aktach księgi wieczystej,

której dotyczył wniosek, lecz w aktach drugiej księgi. Księga ta również została

wskazana w treści tytułu wykonawczego, jako jedna z dwóch ksiąg wieczystych,

w której należy ujawnić hipotekę przymusową.

Pierwsza część zarzutu skarżącego jest zatem oczywiście niezasadna, gdyż

odnosi się do stanowiska niezajętego w sprawie. Sąd Okręgowy wyraził bowiem

pogląd odmienny od przypisywanego mu obecnie w skardze kasacyjnej, a zarazem

nie podjął opisanych przez skarżącego działań, zmierzających do dokonania wpisu

na podstawie kserokopii tytułu wykonawczego.

Zarazem trafna jest obserwacja uczestnika, że Sąd drugiej instancji nakazał

dokonanie wpisu hipoteki przymusowej na podstawie tytułu wykonawczego

znajdującego się w aktach innej księgi wieczystej. Rzecz jednak w tym, że

wspomniany tytuł upoważniał wnioskodawczynię do żądania dokonania wpisu

hipotek przymusowych na obu nieruchomościach skarżącego. Kwestią techniczną,

pozbawioną znaczenia prawnego, jest to, że oryginał tego tytułu znajduje się

w aktach drugiej księgi wieczystej, skoro nie ulega wątpliwości, że dokument ten

II CSKP 58/24

5

istnieje, a Sąd Okręgowy wydał orzeczenie na podstawie tego dokumentu, a nie

jego kserokopii.

Ustawodawca wprost przewidział możliwość dokonywania wpisów na

podstawie dokumentów znajdujących się w aktach innej księgi wieczystej, co

wynika z treści formularza KW-WPIS stanowiącego załącznik nr 8 do

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 kwietnia 2012 r. w sprawie

określenia wzorów i sposobu udostępniania urzędowych formularzy pism

procesowych w postępowaniu cywilnym. Wskazano w nim bowiem, że „[j]eżeli

dokument niezbędny do rozpoznania wniosku znajduje się przy innym wniosku,

w danych identyfikujących dokument należy dodatkowo wskazać numer takiego

wniosku lub numer księgi wieczystej, do której akt dokument został dołączony”.

W świetle powyższego praktyka, którą zaobserwować można w niniejszej

sprawie, jest niewątpliwie dopuszczalna. Podstawą dokonania wpisu hipoteki

przymusowej był bowiem oryginał tytułu wykonawczego wydanego właśnie w celu

ustanowienia tego prawa. Wnioskodawca prawidłowo oznaczył przy tym, gdzie

znajduje się wspomniany dokument; jego dołączenie do akt księgi wieczystej

prowadzonej dla aktualnie obciążonej nieruchomości nie jest natomiast konieczne.

Nadmiernym formalizmem – nieuzasadnionym treścią przepisów prawa – byłoby

przy tym wymaganie, by wnioskodawca wystąpił o wydanie dalszego (trzeciego)

tytułu wykonawczego w celu ustanowienia hipoteki przymusowej na spornej

nieruchomości. Wniosek taki podlegałby zresztą oddaleniu, skoro wnioskodawca

uzyskał już tytuł wykonawczy wydany w tym właśnie celu, a zarazem tytuł ten nie

został utracony w rozumieniu art. 794 zd. 1 k.p.c. Za „utratę” tytułu nie można

bowiem uznać złożenia go do akt księgi wieczystej w celu określonym

w art. 109 ust. 1 u.k.w.h. Nakaz zapłaty złożony wraz z wnioskiem o dokonanie

wpisu hipoteki przymusowej w drugiej księdze wieczystej nadal bowiem istnieje,

a orzekające w sprawie sądy mogły się z nim zapoznać i dokonać na jego

podstawie wnioskowanego wpisu.

Zagadnieniem odrębnym jest to, że z praktycznego punktu widzenia

wierzyciel zainteresowany ustanowieniem hipoteki przymusowej na dwóch

nieruchomościach dłużnika (lub większej ich liczbie) powinien – we własnym

II CSKP 58/24

6

interesie – wnioskować o wydanie dalszych tytułów wykonawczych w odpowiedniej

liczbie, każdego w celu ustanowienia hipoteki na jednej, konkretnej nieruchomości.

Działanie takie, umożliwiające sprawne rozpatrywanie wniosków o wpis, ma istotne

znaczenie zwłaszcza w sytuacji, gdy księgi wieczyste poszczególnych

nieruchomości prowadzone są przez różne sądy. Uwaga ta ma jednak wymiar

wyłącznie praktyczny. W razie wydania dalszego tytułu wykonawczego w celu

ustanowienia hipotek na kilku różnych nieruchomościach możliwe jest bowiem

dokonanie wpisu w księgach wieczystych tylu nieruchomości, ile wskazane zostało

w treści tytułu – tyle że wierzyciel musi liczyć się z tym, że rozpoznanie wniosku

o wpis, do którego nie dołączono oryginału tytułu wykonawczego, stanie się

możliwe dopiero wówczas, gdy sąd wieczystoksięgowy będzie mógł zapoznać się

z tym dokumentem w drodze analizy akt innej księgi wieczystej.

Tym samym skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie

art. 39814 w zw. z art. § 13 § 2 k.p.c. O kosztach orzeczono zgodnie z zasadą

odpowiedzialności za wynik sprawy, ich wysokość ustalając na podstawie § 5 pkt 5

w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22

października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Beata Janiszewska

Tomasz Szanciło

Kamil Zaradkiewicz

[J.T.]

[SOP]