Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi banku w sprawie kredytu frankowego

1. Wyrokiem z 28 lipca 2022 r. Sąd Okręgowy w Toruniu ustalił nieważność

umowy kredytu zawartej 24 czerwca 2002 r. między powodami R.P. i M.P. a

poprzednikiem prawnym pozwanego Bank1 spółce akcyjnej w W., zasądził od

pozwanego na rzecz powodów 93 285,41 zł i 29 906,53 CHF z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie od 22 marca 2022 r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo

w pozostałej części oraz orzekł o kosztach procesu.

2. Na skutek apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem

z 23 czerwca 2023 r. oddalił apelację oraz orzekł o kosztach procesu.

3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona pozwana.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się

na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.

4. Strona powodowa wniosła o odmowę przyjęcia, ewentualnie o oddalenie

skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od strony pozwanej zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

5. Postanowieniem z 15 czerwca 2026r. (I CSK 3205/24) Sąd Najwyższy

przyjął skargę kasacyjną strony pozwanej do rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

6. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już

wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej

(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,

że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu

publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz

prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń

wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie

zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie

II CSKP 610/26

3

sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji

tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach

której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap

postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania

przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś merytorycznej

ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas usprawiedliwione.

7. Szczegółowa analiza sprawy, z uwzględnienie aktualnego orzecznictwa

Sądu Najwyższego, prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna strony pozwanej nie

zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została

przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie skargi do

rozpoznania.

8. Należy podkreślić, że problemy prawne przedstawione przez skarżącego

nie mają cech nowości wymaganej od istotnego zagadnienia prawnego

uzasadniającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Kwestie te były

przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi Sądu Najwyższego w orzeczeniach

wydanych, często w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych, nie tylko

na etapie wstępnej oceny. Wszystkie te zagadnienia zostały omówione

i rozstrzygnięte w orzecznictwie sądowym, które często zapadało już po wniesieniu

skargi kasacyjnej, ponieważ dotyczą one starszych spraw. W międzyczasie

ukształtowało się orzecznictwo dotyczące tych problemów i w świetle obecnych

orzeczeń, skarga jest nieaktualna, co uniemożliwia jej przyjęcie do rozpoznania.

Podobnie należy ocenić przytoczone we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania argumenty dotyczące oczywistej zasadności skargi.

9. W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości

abuzywny charakter zawartych w umowach kredytu frankowego typowych klauzul

odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote

polskie i odwrotnie. Tego typu klauzule nie wskazują obiektywnych kryteriów

ustalania kursu waluty obcej, który jest jednostronnie ustalany przez bank, co

pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza

kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron

umowy kredytu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22,

wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22, wyrok Sądu

II CSKP 610/26

4

Najwyższego z 14 lutego 2025r., II CSKP 1545/22). Ocena niedozwolonego

charakteru postanowienia, jak i konsekwencje wynikające z jego eliminacji,

wymagają odniesienia do chwili zawarcia umowy (zob. uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,

poz. 2). Co do zasady wyłączona jest też możliwość zastąpienie niedozwolonego

postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty

obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem

określenia kursu waluty obcej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025r.,

II CSKP 1545/22, wyrok Sądu Najwyższego z 28 lutego 2025, II CSKP 1277/24).

Brak jest też jakichkolwiek podstaw do rozdzielenia postanowień dotyczących

przeliczania waluty obcej na złote polskie i dokonywania ich odrębnej oceny prawnej

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, wyrok Sądu

Najwyższego z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22).

10. Należy wskazać, że w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie

budzi wątpliwości możliwość uznania, że kredytobiorcom przysługuje interes prawny

w rozumieniu art. 189 k.p.c. Podkreśla się, że interes prawny w żądaniu ustalenia

istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego powinien być postrzegany elastycznie.

Powyższy interes należy oceniać, uwzględniając cele, którym służy sądowa ochrona

prawna oraz przedmiotowe granice prawomocności materialnej wyroku, wynikające

z art. 365 w zw. z art. 366 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r.,

II CSKP 163/22, wyrok Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22).

Należy wskazać, że umowa kredytu hipotecznego zostaje zawarta na wiele lat,

znaczna część płatności jeszcze nie jest wymagalna w czasie bieżącego sporu.

Ponadto, zgodnie z art. 365§1 k.p.c. wynikający z wyroku stan związania

ograniczony jest, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji

orzeczenia i nie obejmuje jego motywów. Stąd też, nawet w przypadku zasądzenia

na rzecz strony powodowej dochodzonej przez nią kwoty, bez umieszczenia

w sentencji stosownej wzmianki odnośnie do ustalenia nieważności umowy, wiązać

ją dalej będzie sporna umowa kredytu. Samo rozstrzygnięcie w kwestii żądania

zapłaty nie wiąże w kwestii oceny nieważności umowy w kolejnych sprawach między

stronami, zatem nie usuwa niepewności prawnej w związku z zawarciem wadliwej

umowy. W konsekwencji, wyrok odnoszący się jedynie do roszczenia dotyczącego

zapłaty nie kończy w definitywny sposób powstałego między stronami sporu. Nie

budzi wątpliwości, że kredytobiorca może mieć interes prawny w żądaniu ustalenia

II CSKP 610/26

5

nieistnienia stosunku prawnego nawet jeśli przysługuje roszczenie o zapłatę (zob.

wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2022r., II CSKP 163/22, wyrok Sądu

Najwyższego z 20 czerwca 2022r., II CSKP 701/22, wyrok Sądu Najwyższego z 23

czerwca 2022r., II CSKP 616/22). To stanowisko zostało potwierdzone w wyroku

TSUE z 23 listopada 2023 r., C-321/22, ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska S.A.,

Dz.U.UE.C.2024/609, w którym Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

stwierdził, że dyrektywa 93/13 sprzeciwia się takiej wykładni przepisów krajowych,

która negowałaby interes prawny jako przesłankę powództwa zmierzającego do

stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku umownego z tego tylko

powodu, że konsumentowi może przysługiwać powództwo o zwrot nienależnego

świadczenia, lub gdy może się on powołać na tę bezskuteczność podejmując obronę

przed powództwem zmierzającym do zasądzenia świadczenia opartego na takim

warunku umownym.

11. Dodatkowo należy wskazać, że w najnowszym orzecznictwie Sądu

Najwyższego nie budzi również wątpliwości, że w razie stwierdzenia nieważności

umowy kredytowej zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem, konsument jest

uprawniony do domagania się od przedsiębiorcy zwrotu świadczeń spełnionych

przez konsumenta w wykonaniu tej umowy oraz odsetek za opóźnienie od momentu

upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania tego

zobowiązania, po tym jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu tego

świadczenia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025, II CSKP 1996/22).

Takie stanowisko wynika z jednolitego orzecznictwa TSUE (zob. wyrok TSUE z 15

czerwca 2023 r., C-520/21, Arkadiusz Szcześniak p. Bankowi M. SA, Dz.U. C 64

z 7.2.2022, wyrok TSUE z 14 grudnia 2023 r., C- 28/22, TL i WE p. Syndykowi masy

upadłości Getin Noble Bank S.A., dawniej Getin Noble Bank S.A.,

Dz.U.UE.C.2024/1069).

12. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że

przedsiębiorca może być konsumentem, jeśli zawiera umowę w celach

niezwiązanych z działalnością gospodarczą (wyrok TSUE z 3 września 2015 r.,

C-110/14, wyrok SN z 18 kwietnia 2023 r. II CSKP 914/22, wyrok SN z 13 marca

2024 r. II CSKP 218/24). Również zarejestrowanie działalności w lokalu nie wyłącza

statusu konsumenta, taka praktyka jest powszechna (wyrok SN z dnia 20 sierpnia

2025 r., II CSKP 177/24, wyrok SN z dnia 15 stycznia 2025 r., II CSKP 220/23, wyrok

II CSKP 610/26

6

SN z dnia 28 marca 2025 r., II CSKP 2082/22, wyrok SN z dnia 13 czerwca 2025 r.,

II CSKP 1075/23, wyrok SN z dnia 22 października 2025 r., II CSKP 479/24, wyrok

SN z dnia 9 kwietnia 2025 r., II CSKP 315/24)

13. Sąd Apelacyjny przyjął, że pozwany nie wykazał, iż wzywał powodów do

spełnienia świadczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, co oznacza, iż jego

wierzytelność nie była wymagalna w dacie złożenia oświadczenia o potrąceniu. Nic

też nie wskazuje na to, by wezwanie takie w ogóle zostało złożone, o czym świadczy

dodatkowo stanowcze stanowisko pozwanego, iż umowa kredytu jest ważna.

Tymczasem dla skuteczności potrącenia musi nastąpić uprzednie wezwanie

rozumiane jako stanowcze oświadczenie o tym, że wierzycielowi przysługuje

określona wierzytelność a wolą wierzyciela, aby dłużnik zrealizował obowiązek

niezwłocznego spełnienia świadczenia (wyrok SN z 30 kwietnia 2024r., II CSKP

1451/22, wyrok SN z dnia 20 marca 2025 r., II CSKP 270/23, wyrok SN z dnia 18

czerwca 2025 r., II CSKP 580/23, wyrok SN z dnia 28 maja 2025 r., II CSKP 2170/22,

wyrok SN z dnia 4 grudnia 2025 r., II CSKP 768/24, wyrok SN z dnia 5 czerwca

2025 r., II CSKP 221/24, wyrok SN z dnia 19 listopada 2025 r., II CSKP 386/23).

14. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn

uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności

nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).

15. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia

29 maja 2026 r. „o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw

dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub

indeksowanego do franka szwajcarskiego” (Dz. U. z 2026r., poz. 985) zmienił

wcześniejsze postanowienie i odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

(art. 3989 § 2 k.p.c.).

16. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108

§ 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

(Ł.W.)

[SOP]