Sąd Najwyższy odmówił rozpoznania skargi banku w sprawie kredytu frankowego

Wyrokiem z 12 stycznia 2023 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu częściowo

zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy z 29 listopada 2021 r. w ten sposób, że

zastrzegł, iż spełnienie świadczenia przez pozwaną jest uzależnione od

zaoferowania przez powodów zwrotu świadczenia w kwocie 344 725,71 zł albo

II CSKP 643/24

2

zabezpieczenia roszczenia o zwrot tej kwoty, a w pozostałym zakresie oddalił

apelację pozwanej i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego. Wyrokiem Sądu

pierwszej instancji zasądzono od pozwanej na rzecz każdego z powodów kwoty po

25 319,34 zł oraz po 70 866,70 CHF, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, a także

orzeczono o kosztach procesu.

Sąd Apelacyjny przyjął za własne zasadnicze ustalenia faktyczne Sądu

Okręgowego. W dniu 18 sierpnia 2008 r. powodowie zawarli z pozwaną umowę

kredytu hipotecznego na kwotę 171 513,86 CHF, na okres 191 miesięcy. Kredyt

został wypłacony w złotych po przeliczeniu kwoty wyrażonej w CHF według kursu

kupna z tabeli kursów banku. Spłata rat następowała zasadniczo w złotych, przez

pobranie środków z rachunku powodów i ich przeliczenie według kursu sprzedaży

CHF z tabeli kursowej banku. W 2012 r. strony zawarły aneks umożliwiający spłatę

bezpośrednio w CHF. Kredyt został całkowicie spłacony 18 sierpnia 2015 r.

W ocenie Sądu drugiej instancji postanowienia dotyczące mechanizmu

denominacji i przeliczeń walutowych nie zostały indywidualnie uzgodnione, określały

główne świadczenia stron i nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Umowa nie wskazywała obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów ustalania kursów

stosowanych przez bank. Sąd Apelacyjny uznał również, że pozwany nie wykazał

należytego wykonania obowiązku informacyjnego dotyczącego mechanizmu

denominacji i skali ryzyka kursowego. Po wyeliminowaniu niedozwolonych

postanowień umowa nie mogła być utrzymana, a brak było podstaw do zastąpienia

mechanizmu tabelowego innym sposobem określenia kursu. Roszczenia

restytucyjne powodów oceniono zgodnie z teorią dwóch kondykcji. Jednocześnie

Sąd Apelacyjny uwzględnił podniesiony przez bank zarzut zatrzymania.

Pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego. Wniosek

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.

i obejmował sześć zagadnień prawnych. Pierwsze dotyczyło znaczenia sposobu

wykonywania umowy, jej całkowitego wykonania oraz rzeczywistych kursów

stosowanych przez bank dla oceny rażącego naruszenia interesów konsumenta.

Drugie odnosiło się do oceny sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego

naruszenia interesów konsumenta w sytuacji, w której konsument miał świadomość

ryzyka walutowego i korzystał z niższego oprocentowania kredytu. Trzecie dotyczyło

II CSKP 643/24

3

znaczenia indywidualnych cech konsumenta, w tym jego wiedzy, doświadczenia

życiowego i zawodowego, dla oceny nieuczciwego charakteru postanowienia.

W kolejnych zagadnieniach skarżący pytał, czy żądanie przez konsumenta

zwrotu wszystkich świadczeń spełnionych na podstawie całkowicie wykonanej

umowy może zostać uznane za nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu

art. 5 k.c., zwłaszcza gdy cel umowy został zrealizowany, konsument odniósł korzyść

ekonomiczną i wystąpił z roszczeniem kilka lat po spłacie kredytu; czy sąd powinien

z urzędu badać takie zachowanie konsumenta w świetle art. 5 k.c.; a także czy po

całkowitym wykonaniu umowy możliwe jest przyjęcie sankcji trwałej bezskuteczności

lub nieważności z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o odmowę jej przyjęcia

do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, a na wypadek

przyjęcia skargi - o jej oddalenie i zasądzenie kosztów.

Skarga kasacyjna pozwanej została przyjęta do rozpoznania postanowieniem

Sądu Najwyższego z 29 maja 2024 r. (I CSK 2014/23).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie zastosowanie znajduje art. 20 ustawy z 29 maja 2026 r.

o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących

zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do

franka szwajcarskiego (Dz.U. z 2026 r. poz. 985), obowiązującej od 7 sierpnia

2026 r. Zgodnie z art. 20 ust. 1 tej ustawy Sąd Najwyższy może zmienić

postanowienie o przyjęciu skargi kasacyjnej kredytodawcy do rozpoznania, jeżeli nie

występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości albo wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie, a zarazem nie zachodzą okoliczności określone

w art. 3989 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.

Mając na uwadze rozwój orzecznictwa po wydaniu postanowienia

z 29 maja 2024 r., należy uznać, że przedstawione przez skarżącego problemy nie

uzasadniają już rozpoznania skargi kasacyjnej. Wszystkie sześć pytań odnosi się do

kwestii, które zostały wyjaśnione w judykaturze albo mają charakter kazuistyczny

i zmierzają w istocie do ponownej oceny ustalonego stanu faktycznego.

II CSKP 643/24

4

Pierwsze zagadnienie zostało rozstrzygnięte w utrwalonym orzecznictwie

jeszcze przed wniesieniem skargi, a następnie wielokrotnie potwierdzone.

W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r.,

III CZP 29/17 (OSNC 2019, Nr 1, poz. 2), przyjęto, że oceny czy postanowienie

umowne jest niedozwolone, dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.

Zdarzenia następcze, w tym sposób wykonywania umowy, poziom faktycznie

stosowanych kursów oraz późniejsze wykonanie umowy, nie usuwają abuzywnego

charakteru postanowienia ustalanego na moment zawarcia kontraktu. To stanowisko

zostało przypomniane między innymi w postanowieniu Sądu Najwyższego

z 28 lipca 2023 r. I CSK 757/23 (LEX nr 3621618).

Po przyjęciu niniejszej skargi problem całkowitego wykonania umowy został

dodatkowo wyjaśniony w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W postanowieniu

z 5 grudnia 2025 r., I CSK 1609/25 (LEX nr 3954317), wskazano wprost, że

wykonanie umowy przez konsumentów wskutek uregulowania całego zadłużenia nie

wyklucza badania jej pod kątem niedozwolonych postanowień i ich wpływu na byt

prawny umowy, a w konsekwencji na ocenę roszczenia o zwrot spełnionych

świadczeń. Podkreślono, że z dyrektywy 93/13 nie wynika zróżnicowanie ochrony

konsumentów w zależności od tego, czy umowa została już wykonana, czy jest nadal

wykonywana. Analogiczny kierunek wynika z postanowienia Sądu Najwyższego

z 26 marca 2026 r. I CSK 1710/25 (LEX nr 4039539), w którym odmówiono przyjęcia

skargi opartej między innymi na pytaniu o dopuszczalność kontroli umowy po

całkowitej spłacie kredytu.

Drugie i trzecie zagadnienie nie przedstawiają obecnie problemu

wymagającego rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. Ocena sprzeczności

postanowienia z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta

następuje na podstawie treści i konstrukcji stosunku umownego oraz okoliczności

istniejących w chwili zawarcia umowy. W wyroku z 14 lutego 2025 r., II CSKP 935/23

(LEX nr 3829106), Sąd Najwyższy wskazał, że mechanizm ustalania przez bank

kursów waluty, który pozostawia mu swobodę decyzyjną bez przejrzystych kryteriów,

jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumenta. Sama

okoliczność, że konsument znał ogólną możliwość zmiany kursu waluty lub korzystał

z niższego oprocentowania, nie odpowiada na pytanie, czy bank zapewnił

II CSKP 643/24

5

transparentność mechanizmu oraz przekazał informacje pozwalające ocenić jego

potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne.

Także odwołanie się do indywidualnej wiedzy, doświadczenia

i wykonywanego zawodu konsumenta nie tworzy w tej sprawie istotnego zagadnienia

prawnego. Zaskarżony wyrok opiera się na ustaleniu, że bank nie wykazał

należytego wykonania obowiązków informacyjnych oraz że wzorzec nie pozwalał na

weryfikację sposobu ustalania kursu. Skarżący, formułując pytanie w sposób

odmienny, zmierza do nadania rozstrzygającego znaczenia okolicznościom

faktycznym, których ocena nie może zostać ponownie przeprowadzona

w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy jest związany podstawą faktyczną

zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.), a art. 3983 § 3 k.p.c. wyłącza

możliwość oparcia skargi na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny

dowodów.

Nie uzasadniają rozpoznania skargi także czwarte i piąte zagadnienie,

dotyczące art. 5 k.c. i rzekomego nadużycia prawa przez konsumenta domagającego

się zwrotu świadczeń po całkowitym wykonaniu umowy. Pytania zostały

skonstruowane na podstawie szeregu ocen faktycznych korzystnych dla skarżącego

- że powodowie osiągnęli lepszy rezultat ekonomiczny niż przy kredycie złotowym,

ryzyko walutowe zrealizowało się w niewielkim stopniu, a wystąpienie z roszczeniem

po kilku latach ma świadczyć o nielojalności. Takie założenia nie stanowią

abstrakcyjnego problemu wykładni prawa, lecz prowadzą do oceny konkretnego

zachowania stron.

Niezależnie od tego w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie przyjmuje się, aby

sam fakt uzyskania przez konsumenta korzyści z niższego oprocentowania,

późniejszego całkowitego wykonania umowy albo dochodzenia restytucji po

wykonaniu umowy eliminował ochronę wynikającą z art. 385¹ k.c. i dyrektywy 93/13.

W wyroku z 14 lutego 2025 r., II CSKP 935/23 (LEX nr 3829106), Sąd Najwyższy

rozpoznał zarzuty banku obejmujące art. 5 k.c., twierdzenie o „darmowym kredycie”

oraz potrzebę zastosowania łagodniejszej sankcji, nie uznając ich za podstawę do

odmowy konsumentom skutków wynikających z niedozwolonego charakteru

postanowień. Z kolei w postanowieniu z 5 grudnia 2025 r., I CSK 1609/25

(LEX nr 3954317), za niebudzące wątpliwości uznano, że całkowite wykonanie

II CSKP 643/24

6

umowy nie zamyka drogi do restytucji świadczeń spełnionych na podstawie umowy,

która okazała się niewiążąca.

Szóste zagadnienie, dotyczące możliwości wyciągnięcia skutków

z niedozwolonego charakteru postanowień po całkowitym wykonaniu umowy, zostało

zatem wyjaśnione wprost w postanowieniu z 5 grudnia 2025 r. I CSK 1609/25 oraz

w cytowanych tam orzeczeniach. Nie ma podstaw do różnicowania ochrony

konsumenckiej tylko dlatego, że stosunek umowny został wykonany przed

wszczęciem postępowania. Wykonanie zobowiązania nie konwaliduje postanowienia

niedozwolonego i nie pozbawia konsumenta roszczenia o zwrot nienależnego

świadczenia, z uwzględnieniem właściwych reguł przedawnienia.

Niezależnie od powyższego skutki wyeliminowania niedozwolonych klauzul

przeliczeniowych zostały jednolicie określone w uchwale pełnego składu Izby

Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, Nr 12,

poz. 118). Przyjęto w niej, że jeżeli postanowienie umowy kredytu indeksowanego

lub denominowanego dotyczące sposobu określenia kursu waluty obcej jest

niedozwolone i nie wiąże konsumenta, jego miejsca nie może zająć inny sposób

określenia kursu wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów, a w razie

niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu umowa nie wiąże również

w pozostałym zakresie. W tej samej uchwale potwierdzono samodzielność roszczeń

restytucyjnych banku i kredytobiorcy.

W tym stanie rzeczy żadnego z przedstawionych przez skarżącego pytań nie

można obecnie uznać za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c. Istotne zagadnienie powinno być nowe, nierozwiązane

w dotychczasowym orzecznictwie, pozostawać w związku z podstawą faktyczną

zaskarżonego orzeczenia i mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia nie tylko konkretnej

sprawy, ale także innych podobnych spraw (por. postanowienia Sądu Najwyższego

z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571; z 15 października 2002 r.,

III CZP 66/02, LEX nr 57240; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179;

z 26 marca 2026 r., I CSK 1710/25, LEX nr 4039539). Wniosek pozwanej służy

obecnie przede wszystkim podjęciu polemiki z oceną prawną oraz ustaleniami sądu

meriti.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. w związku

z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie

II CSKP 643/24

7

rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu

denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego, zmienił

postanowienie Sądu Najwyższego z 29 maja 2024 r., I CSK 2014/23, i odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,

§ 11 i § 3 k.p.c.

[r.g.]