Uczestnik trzymał matkę za ręce. SN utrzymał przyjęcie go do szpitala bez zgody

Sąd Rejonowy w Olsztynie postanowieniem z 24 września 2024 r. stwierdził,

że przyjęcie M.G. do szpitala psychiatrycznego w dniu 16 września 2024 r., w trybie

art. 23 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, było zasadne (punkt 1) oraz

II CSKP 668/25

2

przyznał adwokatowi wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną uczestnikowi z

urzędu (punkt 2).

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w sprawie zaistniały

wszystkie przesłanki określone w art. 23 ust.1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r.

o ochronie zdrowia psychicznego. U uczestnika postępowania stwierdzono chorobę

psychiczną pod postacią schizofrenii paranoidalnej. Z okoliczności faktycznych

wynika, że w chwili przyjęcia go do szpitala był pod wpływem alkoholu i przejawiał

zachowania agresywne wobec matki. Sąd Rejonowy podkreślił, iż z opinii

sporządzonej przez biegłego psychiatrę wynika, że z powodu zaburzeń

psychicznych uczestnik zagraża bezpośrednio życiu i zdrowiu innych osób, co

wskazuje, że przyjęcie go 16 września 2024 r. do szpitala bez jego zgody było

zasadne.

Postanowieniem z 23 stycznia 2025 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił

apelację uczestnika.

Sąd Okręgowy podzielił ustalenia dokonane przez Sąd Rejonowy. Zdaniem

Sądu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie bezsporne jest wystąpienie

przesłanki medycznej przyjęcia uczestnika do szpitala psychiatrycznego. Z opinii

sądowo-psychiatrycznej z 23 września 2024 r. sporządzonej przez lekarza

psychiatrę wynika, że uczestnik choruje na schizofrenię paranoidalną. Z tego

powodu wielokrotnie był hospitalizowany. Biegła psychiatra jednoznacznie

potwierdziła, że zachowanie uczestnika w dniu przyjęcia do szpitala było

motywowane psychotycznie, a jego stan powodował, iż nie był zdolny do oceny

swoich działań oraz zrozumienia konieczności leczenia. Uczestnik dysymuluje

objawy swojej choroby, nie przyjmuje przepisanych leków, co pogarsza stan jego

zdrowia, a także wpływa na nasilenie jego zachowań agresywnych. Podkreślić

należy, że biegła stanowczo stwierdziła, iż w dniu, w którym uczestnik został bez

swojej zgody przyjęty do szpitala psychiatrycznego, istniało realne zagrożenie dla

życia i zdrowia innych osób (jego matki), a hospitalizacja była konieczna dla

zapewnienia bezpieczeństwa zarówno jemu, jak i jego otoczeniu.

Zdaniem Sądu drugiej instancji, nie sposób zgodzić się z zarzutem apelacji,

jakoby w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka behawioralna

II CSKP 668/25

3

przepisu art. 23 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. W dniu przyjęcia

do szpitala uczestnik znajdował się pod znacznym wpływem alkoholu (2,6 promila),

był agresywny w stosunku do swojej rodziny. Trzymał matkę za ręce przez

kilkanaście minut, uniemożliwiając jej ruch. Nadto wyrażał przekonanie, że jest ona

opętana, co było wyrazem jego przekonań religijnych. Okoliczność ta, zdaniem

Sądu Okręgowego, w sposób niebudzący wątpliwości świadczy o tym, że uczestnik

swoim zachowaniem zagraża bezpośrednio życiu lub zdrowiu innych osób. Nadto

w powołanej opinii sądowo-psychiatrycznej biegły lekarz psychiatra wskazał,

że czynna agresja uczestnika do otoczenia wynika z pobudek psychotycznych oraz,

że przyjęcie go do szpitala psychiatrycznego 16 września 2024 r., bez jego zgody,

było zasadne. W tych okolicznościach zarzuty podniesione przez uczestnika

w apelacji zostały uznane za niezasadne.

Sąd Okręgowy podkreślił również, że pełnomocnik uczestnika w toku

postępowania przed Sądem Rejonowym nie kwestionował spełnienia przesłanki

behawioralnej przyjęcia uczestnika do szpitala psychiatrycznego, nie złożył też

żadnych wniosków dowodowych w tym zakresie, a zarzuty dotyczące spełnienia tej

przesłanki sformułował dopiero w apelacji od zaskarżonego postanowienia. Nadto

Sąd odwoławczy zauważył, że pełnomocnik uczestnika nie zgłosił również żadnych

zarzutów do opinii sporządzonej przez biegłego psychiatrę.

Reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika uczestnik

postępowania wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył postanowienie Sądu

Okręgowego w części dotyczącej jego punktu pierwszego. Zarzucił naruszenie:

art. 286 w zw. z art. 382 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 42 w zw. z art. 46 ust.

2 u.o.z.p. oraz w zw. z art. 5 ust.1 lit e Konwencji o ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r., art.3271 § 1 pkt 1 k.p.c., art. 23

ust. 1 u.o.z.p. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie i zmianę zaskarżonego

postanowienia poprzez stwierdzenie, że przyjęcie M.G. do szpitala

psychiatrycznego 16 września 2024 r., w trybie art. 23 ust. 1 ustawy o ochronie

zdrowia psychicznego, nie było zasadne; ewentualnie o uchylenie postanowienia

w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu

do ponownego rozpoznania.

II CSKP 668/25

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.o.z.p., osoba chora psychicznie może być przyjęta

do szpitala psychiatrycznego bez zgody wymaganej w art. 22 ustawy. Może to

jednak nastąpić tylko wtedy, gdy dotychczasowe zachowanie tej osoby wskazuje na

to, że z powodu choroby zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub

zdrowiu innych osób. O przyjęciu do szpitala takiej osoby postanawia lekarz

wyznaczony do tej czynności, po osobistym jej zbadaniu i zasięgnięciu w miarę

możliwości opinii drugiego lekarza psychiatry albo psychologa (art. 23 ust. 2

u.o.z.p.). Tego rodzaju przyjęcie do szpitala wymaga zatwierdzenia przez

ordynatora (lekarza kierującego oddziałem) w ciągu 48 godzin od chwili przyjęcia

(art. 23 ust. 4 zd. 1 u.o.z.p.). Pojęcie „dotychczasowe zachowanie" w rozumieniu

art. 23 ust. 1 u.o.z.p. należy identyfikować przede wszystkim z zachowaniem osoby

chorej psychicznie z chwili podjęcia decyzji o przyjęciu jej do szpitala

psychiatrycznego bez jej zgody.

Uwzględnienie wniosku o przyjęcie do szpitala psychiatrycznego, na

podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia

psychicznego, jest rozwiązaniem stanowiącym istotną ingerencję, a zatem

ograniczenie konstytucyjnie zagwarantowanej wolności osobistej człowieka (art. 41

ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto art. 5 ust. 1 lit. e Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r., gwarantuje każdemu

prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego, zaś pozbawienie wolności może

nastąpić w trybie ustalonym przez prawo, które - jak podkreśla w swych

orzeczeniach Europejski Trybunał Praw Człowieka - musi być

przewidywalne. Z tego względu kontrola sądu w przedmiocie wystąpienia w stanie

faktycznym sprawy przesłanek ustawowych, uzasadniających uwzględnienie

wniosku, powinna być zawsze szczególnie rozważna i wnikliwa, zwłaszcza

wówczas, gdy osoba dotknięta tą ingerencją odczuwa pokrzywdzenie i żąda

wyjaśnienia, czy jej zachowanie uzasadnia przymusową hospitalizację w świetle

obowiązującego prawa (zob. postanowienie SN z 23 listopada 2023 r., II CSKP

236/23).

II CSKP 668/25

5

Przeprowadzenie prawidłowej subsumpcji wymaga skonkretyzowanych

ustaleń faktycznych, pozwalających na przeprowadzenie pełnej oceny stanu

uczestnika w chwili jego przyjęcia, nie może natomiast opierać się na uogólnieniach

i wywiedzionych z nich niejednoznacznych domniemaniach o wystąpieniu

zagrożenia jego życia. Hospitalizacja psychiatryczna dokonana wbrew woli

pacjenta stanowi pozbawienie go wolności, a więc prawa chronionego przez art.

31 i art. 41 Konstytucji RP oraz art. 5 Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności. Przyjęcie, że zachodziły podstawy do zastosowania

ustawowego zezwolenia na naruszenie tego prawa dla dobra pacjenta, wymaga

bezwzględnie ścisłej wykładani i stosowania przepisów ustawy o ochronie zdrowia

psychicznego (zob. postanowienia SN: z 12 października 2018 r., V CSK 166/18;

z 13 lipca 2022 r., II CSKP 1383/22).

Należy podkreślić, że stan faktyczny w zakresie zachowania powoda został

ustalony przez Sąd pierwszej instancji w sposób bardzo szczegółowy, zaś Sąd

drugiej instancji przyjął za własne ustalenia Sądu Rejonowego. W odniesieniu

do przesłanki medycznej biegły stwierdził, że uczestnik choruje na schizofrenię

paranoidalną. Z kolei w odniesieniu do tzw. przesłanki behawioralnej biegły

stwierdził, że uczestnik z powodu choroby psychicznej zagrażał bezpośrednio

zdrowiu i życiu innych osób (jego matki). W doktrynie wskazuje się, że

bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia innych osób obejmuje m.in. ostre

stany psychotyczne przebiegające z gwałtownym pobudzeniem ruchowym

(np. majaczenie), które ze swojej istoty mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie

dla innych osób (zob. M. Balicki, A. Fiutak, T. Gardocka, Ustawa o ochronie

zdrowia psychicznego. Komentarz, Legalis 2024, komentarz do art. 23, teza 18).

Nietrafny okazał się również zarzut naruszenia art. 286 w zw. z art. 382

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 42 w zw. z art. 46 ust. 2 u.o.z.p oraz w zw.

z art. 5 ust. 1 lit. e Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności, poprzez zaniechanie przesłuchania biegłego psychiatry na rozprawie

bądź zarządzenia uzupełnienia opinii lub wyjaśnienia na piśmie, bądź też

zasięgnięcia opinii innego biegłego, w sytuacji gdy przesłuchanie biegłego na

rozprawie w sprawie o przyjęcie do szpitala psychiatrycznego powinno być

podstawowym standardem, skoro dowód ten ma charakter obligatoryjny.

II CSKP 668/25

6

Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie została sporządzona opinia

biegłego psychiatry, z której jednoznacznie wynika, że uczestnik postępowania

choruje na schizofrenię paranoidalną i z tego powodu był już wielokrotnie

hospitalizowany. Biegła psychiatra jednoznacznie potwierdziła, że zachowanie

uczestnika w dniu przyjęcia do szpitala było motywowane psychotycznie, a jego stan

zdrowia powodował, że nie był zdolny do oceny swoich działań oraz zrozumienia

konieczności leczenia. Uczestnik dysymuluje objawy swojej choroby, nie przyjmuje

przepisanych leków, co pogarsza stan jego zdrowia, a także wpływa na nasilenie

jego zachowań agresywnych. Ponadto biegła stwierdziła, że w dniu, w którym

uczestnik został bez swojej zgody przyjęty do szpitala psychiatrycznego, istniało

realne zagrożenie dla życia i zdrowia innych osób (jego matki), a hospitalizacja była

konieczna dla zapewnienia bezpieczeństwa zarówno jemu, jak i jego otoczeniu.

Samo kwestionowanie prawidłowości ustaleń i wniosków nie uzasadnia

przeprowadzenia dowodu z opinii kolejnego biegłego, w szczególności wówczas,

gdy opinia odpowiada na postawione tezy dowodowe, nie jest niejasna, czy też

nienależycie uzasadniona. W niniejszej sprawie biegły po przeprowadzeniu badania

złożył opinię pisemną, w której ocenił stan zdrowia psychicznego skarżącego

i wskazał na konieczność leczenia go w zakładzie psychiatrycznym.

Zgodnie z art. 286 k.p.c., sąd może, a więc nie musi, zażądać ustnego

lub pisemnego uzupełnienia opinii lub jej wyjaśnienia, a także dodatkowej opinii

od tych samych lub innych biegłych. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje

się, że sąd ma obowiązek dopuszczenia dowodu z opinii dalszych biegłych, jeżeli

zachodzi taka potrzeba, a więc w szczególności wtedy, gdy przeprowadzona już

opinia zawiera istotne luki, jest nieprzekonująca, niekompletna, pomija lub wadliwie

przedstawia istotne okoliczności, nie odpowiada na postawione tezy dowodowe,

jest niejasna, nienależycie uzasadniona lub nieweryfikowalna. Sąd nie ma zaś

obowiązku dopuszczenia dowodu z opinii kolejnego biegłego czy też opinii instytutu

tylko z tej przyczyny, że dotychczasowa opinia była dla strony (uczestnika)

niekorzystna (zob. np. wyroki SN: z 13 stycznia 2016 r., V CSK 262/15, i z 10 lipca

2020 r. II CSK 558/18).

II CSKP 668/25

7

Powołany w skardze pogląd Sądu Najwyższego wskazujący na standardowy

charakter przesłuchania biegłego na rozprawie (zob. postanowienie SN z 13

kwietnia 2023 r., II CSKP 8/23) został wyrażony w kontekście, w którym opinia

biegłego miała lakoniczny charakter, ujawniała sprzeczności i nie odpowiadała

w pełni na pytania sądu. Stanowiska tego nie można zatem rozumieć w ten sposób,

aby zaniechanie zażądania ustnego uzupełnienia lub wyjaśnienia opinii biegłego

miało w każdym - bez wyjątku - przypadku skutkować oczywistą wadliwością

wydanego orzeczenia. Ustawodawca nieprzypadkowo użył w art. 286 k.p.c. słowa

„może”, pozostawiając sądowi określoną swobodę przy podejmowaniu decyzji

o potrzebie uzupełnienia opinii biegłego lub zwrócenia się o sporządzenie

dodatkowej opinii. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ani

też na wcześniejszym etapie postępowania, nie podniesiono natomiast żadnych

skonkretyzowanych zarzutów wobec opinii biegłego, które przekonywałyby o tym,

że zaniechanie przesłuchania biegłego na rozprawie skutkowało oczywistą

wadliwością zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 3271 k.p.c. Naruszenie przez

sąd drugiej instancji przepisów odnoszących się do sposobu sporządzania

uzasadnienia może jedynie wyjątkowo stanowić usprawiedliwioną podstawę

kasacyjną. Dzieje się tak wtedy, gdy wskutek uchybienia wymaganiom stawianym

uzasadnieniu, zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej.

Uzasadnienie wyroku wydanego w niniejszej sprawie nie jest dotknięte takimi

wadami, zawiera ono wszystkie te elementy, o których stanowi art. 3271 § 1 pkt 1 i 2

k.p.c., a przy tym pozwala na odtworzenie sposobu rozumowania, który

doprowadził Sąd odwoławczy do wniosków, których wyrazem jest sentencja

postanowienia. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia orzeczenia nie oznacza

konieczności szczegółowego i odrębnego odniesienia się przez sąd drugiej instancji

do każdego argumentu podniesionego w apelacji. Wystarczające jest, aby z treści

uzasadnienia wynikało, iż Sąd ten rozważył istotę zarzutów apelacyjnych i odniósł

się do nich w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c.,

oddalił skargę kasacyjną.

II CSKP 668/25

8

Sąd Najwyższy przyznał pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie

na podstawie art. § 14 ust. 1 pkt 3 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 i § 4 ust. 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów

pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. W ocenie Sądu Najwyższego

w niniejszej sprawie nie występowały szczególne okoliczności przemawiające za

ustaleniem wyższej stawki wynagrodzenia. Wskazać należy, że pełnomocnik

z urzędu, nie wykazał, że jego nakład pracy wymaga podwyższenia wynagrodzenia.

Ponadto w przeważającej części skarga kasacyjna stanowi przytoczenie przepisów

i orzecznictwa.

Ewa Stefańska

Adam Doliwa

Marcin Trzebiatowski

(M.T.)

[a.ł]