Sąd Najwyższy uchylił wyrok o koszty ochrony akustycznej domu przy lotnisku

Małżonkowie I. S. i B. S. wnieśli o zasądzenie solidarnie na swoją rzecz od

pozwanego P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. kwoty 50 000 zł z

II CSKP 671/24

2

ustawowymi odsetkami od 25 czerwca 2013 r. do dnia zapłaty, w tym 35 000 zł

tytułem odszkodowania za spadek wartości nieruchomości i 15 000 zł tytułem

odszkodowania odpowiadającego nakładom koniecznym do zapewnienia

nieruchomości właściwego klimatu akustycznego. W piśmie z 20 września 2016 r.

rozszerzyli powództwo do kwoty 79 105 zł z odsetkami od 16 maja 2013 r. do dnia

zapłaty.

Wyrokiem częściowym z 11 kwietnia 2017 r., Sąd Okręgowy w Poznaniu,

zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 64 105 zł z odsetkami

od 6 września 2013 r. do 31 grudnia 2015 r. oraz z ustawowymi odsetkami

za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty. Apelacja pozwanego

od powyższego wyroku została oddalona przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu

wyrokiem z 9 stycznia 2018 r.

Pismem z 17 marca 2020 r. powodowie rozszerzyli powództwo w ten sposób,

że wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 85 796 zł

z odsetkami od 14 maja 2013 r. do dnia zapłaty.

Wyrokiem z 20 sierpnia 2021 r., Sąd Okręgowy w Poznaniu, zasądził

solidarnie od pozwanego na rzecz powodów kwotę 85 796 zł z ustawowymi

odsetkami za opóźnienie od 3 października 2019 r. do dnia zapłaty (pkt 1),

w pozostałym zakresie powództwo oddalił (pkt 2) i orzekł o kosztach postępowania

(pkt 3).

W zakresie istotnym dla rozpoznania skargi kasacyjnej Sąd Okręgowy

poczynił następujące ustalenia faktyczne:

Sejmik Województwa […] 30 stycznia 2012 r. podjął uchwałę nr […] w sprawie

utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska […] w […]. Uchwała

weszła w życie 28 lutego 2012 r. Na obszarze ograniczonego użytkowania

wyodrębniono dwie strefy: zewnętrzną i wewnętrzną. W uchwale wprowadzono

ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości. Zgodnie z uchwałą w strefie

zewnętrznej: a) zabrania się budowy nowych szpitali, domów opieki społecznej i

budynków związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, b)

dopuszcza się rozbudowę, odbudowę oraz nadbudowę istniejących szpitali, domów

opieki społecznej i budynków związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i

II CSKP 671/24

3

młodzieży, c) zabrania się tworzenia stref ochronnych "A" uzdrowisk. Natomiast w

strefie wewnętrznej: a) zabrania się budowy nowych szpitali, domów opieki

społecznej i budynków związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci

i młodzieży, b) dopuszcza się rozbudowę, odbudowę oraz nadbudowę istniejących

szpitali, domów opieki społecznej i budynków związanych ze stałym lub czasowym

pobytem dzieci i młodzieży, c) zabrania się tworzenia stref ochronnych "A" uzdrowisk,

d) dopuszcza się lokalizowanie zabudowy mieszkaniowej, pod warunkiem

zapewnienia właściwego komfortu akustycznego w pomieszczeniach wymagających

ochrony akustycznej.

W uchwale wprowadzono wymagania techniczne dotyczące budynków

położonych w strefie zewnętrznej w postaci: obowiązku zapewnienia właściwego

klimatu akustycznego w budynkach szpitali, domów opieki społecznej i związanych

ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży poprzez stosowanie przegród

budowlanych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej. Natomiast w strefie

wewnętrznej w postaci: obowiązku zapewnienia właściwego klimatu akustycznego

w budynkach z pomieszczeniami wymagającymi ochrony akustycznej poprzez

stosowanie przegród budowlanych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej.

W uchwale wskazano, że przez odpowiednią izolacyjność akustyczną

przegród budowlanych należy rozumieć izolacyjność akustyczną określoną zgodnie

z Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej z uwzględnieniem poziomu

hałasu powodowanego przez starty, lądowania, przeloty statków powietrznych,

operacje naziemne i inne źródła hałasu związane z funkcjonowaniem lotniska, przy

zapewnieniu wymaganej wymiany powietrza w pomieszczeniu, a także wymaganej

izolacyjności cieplnej. Wskazano również, że przez właściwy klimat akustyczny

w budynkach rozumie się poziom dźwięku zgodny z obowiązującymi Polskimi

Normami w dziedzinie akustyki budowlanej.

Powodowie małżonkowie I. S. i B. S. są właścicielami na zasadzie wspólności

ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości położonej na terenie objętym

strefą wewnętrzną obszaru ograniczonego użytkowania Lotniska […] w […]. Na dzień

wejścia w życie powołanej wyżej uchwały Sejmiku Województwa […], przedmiotowa

nieruchomość zabudowana była budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym. Uchwała

II CSKP 671/24

4

tworząca obszar ograniczonego użytkowania lotniska wywiera wpływ na zachowania

uczestników rynku nieruchomości na tym obszarze, uświadamiając im przyczynę

jego utworzenia jaką jest ponadnormatywny hałas na tym terenie, a tym samym

ograniczenia i niedogodności w wykorzystywaniu nieruchomości zgodnie z

przeznaczeniem związane między innymi z hałasem lotniczym. Skutkuje to spadkiem

cen uzyskiwanych za nieruchomości położone na obszarze oddziaływania lotniska

w stosunku do cen uzyskiwanych za podobne nieruchomości położone poza tym

obszarem. W związku z powyższym wartość nieruchomości według jej stanu na

dzień wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania, a cen obecnych, spadła

o 64 105 zł.

Budynek nie spełnia wymagań Polskiej Normy PN-B-02151-3:2015-10

„Akustyka budowlana. Ochrona przed hałasem w budynkach - Części 3: Wymagania

dotyczące izolacyjności akustycznej przegród w budynkach i elementów

budowlanych" z zakresu izolacyjności akustycznej. W celu zapewnienia spełnienia

tych wymagań należy dokonać rewitalizacji akustycznej budynku mieszkalnego.

Łączna wartość nakładów niezbędnych dla zapewnienia prawidłowego klimatu

akustycznego w budynku powodów, według cen aktualnych wynosi: 85 796 zł brutto.

Sąd Okręgowy wskazał, że roszczenie z tytułu spadku wartości nieruchomości

zostało już rozstrzygnięte prawomocnym wyrokiem częściowym, a w związku z tym

przedmiotem postępowania pozostaje rozpoznanie roszczenia z tytułu nakładów

koniecznych do zapewnienia odpowiedniego klimatu akustycznego. Roszczenie to

Sąd Okręgowy uznał za zasadne. Stwierdził, że bezpośrednim uszczerbkiem

powodów, związanym z ustanowieniem strefy ograniczonego użytkowania są

również koszty związane z zapewnieniem w ich budynku mieszkalnym właściwego

klimatu akustycznego. Na konieczność zapewnienia takich warunków wskazują

bowiem wymagania określone w uchwale Sejmiku Województwa […] nr […]. Sąd ten

ocenił, że szkoda w majątku powodów, przejawiająca się w konieczności poniesienia

nakładów rewitalizacyjnych powstała już w dacie wejścia w życie powołanej uchwały.

Wyrokiem z 27 września 2022 r., Sąd Apelacyjny w Poznaniu, oddalił apelację

pozwanego, podzielając ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną Sądu pierwszej

instancji. W szczególności podzielił stanowisko, że bezpośrednim uszczerbkiem

II CSKP 671/24

5

powoda związanym z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania są

również koszty związane z zapewnieniem w jego budynku mieszkalnym właściwego

klimatu akustycznego. Stwierdził, że obowiązek naprawienia szkody przez wypłatę

odpowiedniej sumy pieniężnej nie jest uzależniony od tego, czy poszkodowany

dokonał naprawy rzeczy i czy w ogóle zamierza ją naprawić. Za nieuzasadniony

uznał zarzut pozwanego, zgodnie z którym szkoda z tytułu spadku wartości

nieruchomości pochłania, przynajmniej częściowo, szkodę z tytułu konieczności

rewitalizacji akustycznej.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany

zaskarżając ten wyrok w całości w oparciu o zarzuty naruszenia prawa materialnego,

tj. art. 129 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska

(dalej jako: p.o.ś.), art. 136 ust. 3 p.o.ś. i art. 361 § 2 k.c. Wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do

ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o jej oddalenie w całości

i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania kasacyjnego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadny okazał się zarzut skargi kasacyjnej dotyczący przyjęcia przez Sąd

Apelacyjny dopuszczalności żądania odszkodowania z tytułu kosztów rewitalizacji

akustycznej, niezależnie od tego, czy koszty te zostały faktycznie poniesione.

W uchwale z 28 października 2022 r., III CZP 100/22 (OSNC 2023 nr 6, poz. 58) Sąd

Najwyższy rozstrzygnął, że „Właścicielowi nieruchomości położonej w strefie

ograniczonego użytkowania, o której mowa w art. 135 Prawa ochrony środowiska,

nie przysługuje odszkodowanie w wysokości odpowiadającej kosztom zapewnienia

w budynku znajdującym się na tej nieruchomości odpowiedniego klimatu

akustycznego, jeżeli koszty te nie zostały poniesione.” W uzasadnieniu wskazał,

w szczególności, że na podstawie art. 322 p.o.ś. do odpowiedzialności za szkody

spowodowane oddziaływaniem na środowisko stosuje się przepisy Kodeksu

II CSKP 671/24

6

cywilnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Ogólne reguły odnoszące się do

sposobów naprawienia szkody wyznacza art. 363 § 1 k.c., zgodnie z którym powinno

ono nastąpić według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu

poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Przywrócenia

stanu poprzedniego żądać nie można, jeżeli byłoby to niemożliwe albo gdyby

pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty. Wysokość

szkody ustala się na podstawie tzw. metody różnicy, polegającej na porównaniu

stanu majątku poszkodowanego, który zaistniał w wyniku zdarzenia szkodzącego

z hipotetycznym stanem, który istniałby, gdyby zdarzenie to nie wystąpiło. Z kolei

przywrócenie stanu poprzedniego polega na stworzeniu takiej sytuacji faktycznej,

która z gospodarczego punktu widzenia byłaby najbardziej zbliżona do stanu

istniejącego w razie braku zdarzenia szkodzącego.

W uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd Najwyższy stwierdził ponadto, że

zapłata nieponiesionych kosztów zabezpieczenia budynków przed hałasem nie

mieści się w żadnym z wymienionych sposobów naprawienia szkody.

W szczególności nie stanowi zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej, gdyż koszty te

nie wynikają z metody różnicy opisanej powyżej. Dopóki wydatek nie został

poniesiony, szkoda nie dotyka jeszcze aktywów poszkodowanego. Odmienny

wniosek można by przyjąć w razie ustalenia, że na poszkodowanym ciążył

skonkretyzowany prawny obowiązek dostosowania budynku pod względem

technicznym. W takiej sytuacji nie byłoby wykluczone uznanie nieponiesionych

jeszcze kosztów za element szeroko rozumianych pasywów poszkodowanego,

uwzględnianych przy szacowaniu wielkości odszkodowania metodą różnicy.

Odnosząc powyższe wywody do okoliczności leżących u podstaw wyroku

zaskarżonego rozpoznawaną skargą kasacyjną należy zauważyć, że Sąd Apelacyjny

podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, zgodnie z którym w uchwale o ustanowieniu

obszaru ograniczonego użytkowania przewidziano obowiązek zapewnienia

właściwego klimatu akustycznego. Wywody uzasadnienia zaskarżonego wyroku, jak

również podzielone przez Sąd Apelacyjny motywy wyroku pierwszej instancji nie

pozwalają na jednoznaczne ustalenie, czy - w ocenie Sądu - powodów obciążał na

tej podstawie prawny, skonkretyzowany obowiązek przeprowadzenia prac mających

na celu zapewnienie odpowiedniego klimatu akustycznego w ich nieruchomości,

II CSKP 671/24

7

pozwalający na ocenę, że nieponiesione koszty tych prac stanowią obciążające ich

pasywa.

W uzasadnieniu powołanej uchwały III CZP 100/22 Sąd Najwyższy odrzucił

także możliwość ustalenia odszkodowania pieniężnego w wysokości hipotetycznych

kosztów naprawy rzeczy, nazywanego metodą kosztorysową albo restytucją

pieniężną. Na akceptację zasługuje stanowisko, że metody takiej nie przewidziano

w przepisach kodeksu cywilnego. W szczególności nie odpowiada ono żadnemu

z przedstawionych wyżej sposobów naprawienia szkody w postaci zapłaty kwoty

pieniężnej, obliczonej metodą różnicy, ani przywróceniu stanu poprzedniego.

Ewentualne wyjątki, w których przewidziano możliwość żądania nieponiesionych

kosztów przywrócenia stanu poprzedniego, mogą wynikać z przepisów

szczególnych, jak np. art. 444 § 1 k.c., w którym przewidziano żądanie wyłożenia

z góry sumy potrzebnej na koszty leczenia. W razie przyjęcia ogólnej

dopuszczalności restytucji pieniężnej przepisy szczególne powyższego rodzaju

byłyby zbędne.

Odstępstwa od powyższych reguł ogólnych dotyczących odpowiedzialności

odszkodowawczej nie przewidziano również w przepisach Prawa ochrony

środowiska. W art. 136 ust. 3 p.o.ś. mowa jest bowiem o „kosztach poniesionych”,

zaś w art. 129 ust. 2 p.o.ś. o „poniesionej szkodzie.” Wykładnia językowa powołanych

przepisów wskazuje, że zamiarem ustawodawcy nie było dopuszczenie

rekompensaty kosztów, które poniesione jeszcze nie zostały.

Stanowisko przyjęte w powołanej uchwale zostało podzielone w wielu

orzeczeniach Sądu Najwyższego (m.in. wyroki SN: z 20 kwietnia 2021 r.,

II CSKP 5/21, OSNC 2022 nr 2, poz. 17; z 23 marca 2022 r., II CSKP 286/22;

z 13 listopada 2024 r., II CSKP 678/22; z 4 lutego 2025 r., II CSKP 755/23;

z 5 marca 2025 r., II CSKP 2094/22; II CSKP 767/24; postanowienia SN:

z 27 października 2023 r., I CSK 2000/23; z 12 stycznia 2024 r, I CSK 2862/23;

z 11 czerwca 2024 r., I CSK 1971/23; z 14 czerwca 2024 r., I CSK 1218/22;

z 20 listopada 2024 r., I CSK 2921/23; z 21 lutego 2025 r., I CSK 4497/23;

z 27 marca 2025 r., I CSK 1128/24; z 3 kwietnia 2025 r., I CSK 4073/23; z 26 czerwca

2025 r., I CSK 4018/24). Licznie reprezentowany jest jednak także pogląd odmienny

II CSKP 671/24

8

(m.in. wyroki SN: z 3 grudnia 2024 r., II CSKP 555/23; z 7 lutego 2025 r.,

II CSKP 289/23; z 7 lutego 2025 r., II CSKP 373/23; z 28 lutego 2025 r.,

II CSKP 2251/22; z 5 marca 2025 r., II CSKP 268/23; postanowienia SN:

z 23 stycznia 2025 r., I CSK 198/24; z 27 lutego 2025 r., I CSK 3092/25; z 25 kwietnia

2025 r., I CSK 572/24; z 22 października 2025 r., I CSK 3005/24; z 30 grudnia

2025 r., I CSK 803/24).

Stanowisko, zgodnie z którym powstanie roszczenia odszkodowawczego

z tytułu kosztów rewitalizacji akustycznej nie zależy od ich poniesienia uzasadniane

jest argumentami na rzecz ogólnej dopuszczalności naprawienia szkody poprzez

restytucję pieniężną, a także koniecznością przyjęcia interpretacji zgodnej

z konstytucyjną ochroną własności. Wskazuje się też, że uzależnienie

odszkodowania od obowiązku poniesienia z góry kosztów na ten cel mogłoby

faktycznie pozbawić prawa do odszkodowania tych właścicieli, którzy ze względu na

swój status majątkowy nie byliby w stanie kosztów tych ponieść. Opowiadając się

za koncepcją przyjętą w uchwale III CZP 100/22 należy zauważyć, że w jej

uzasadnieniu Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, iż zgodnie z art. 480 § 1 k.c. w razie

zwłoki dłużnika wierzyciel-poszkodowany może żądać upoważnienia przez sąd do

wykonania czynności na koszt dłużnika. Artykuł 1049 § 1 k.p.c. w zdaniu drugim

stanowi natomiast, że na żądanie wierzyciela sąd może przyznać mu sumę

potrzebną do wykonania czynności na koszt dłużnika. Możliwość rzeczywistego

dostosowania technicznego budynku jest więc w każdej sytuacji zapewniona.

W ramach pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej skarżący podnosi, że

zasądzone odszkodowanie z tytułu spadku wartości nieruchomości obejmuje

również nieponiesione koszty rewitalizacji akustycznej, co prowadzić ma do zjawiska

podwójnego naprawienia tej samej szkody (tzw. rekurencji). W orzecznictwie

wskazano, że ciężar udowodnienia, iż doszło w jakimkolwiek zakresie do

zdublowania szkody z tytułu spadku wartości nieruchomości i kosztów rewitalizacji

akustycznej spoczywa na tym, kto tak twierdzi (m.in. wyroki SN: z 3 grudnia 2024,

II CSKP 555/23; z 5 marca 2025 r., II CSKP 268/23). Twierdzenie skarżącego,

zgodnie z którym odszkodowanie przyznane powodom z tytułu spadku wartości

nieruchomości w przedmiotowej sprawie obejmuje również koszty rewitalizacji

II CSKP 671/24

9

akustycznej nie znajduje jednak potwierdzenia w treści uzasadnienia zaskarżonego

wyroku.

Wobec powyższego, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł,

jak w sentencji.

[a.ł]

Ewa Stefańska

Dariusz Pawłyszcze

Piotr Telusiewicz