Ojczym chciał przysposobić córki żony wbrew jej sprzeciwowi. SN uchylił postanowienie

Postanowieniem z 7 grudnia 2022 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa - Krowodrzy

w Krakowie orzekł przysposobienie małoletnich E.C. i L.C. przez wnioskodawcę

Ł.L.

Sąd ten ustalił, że Ł.L. złożył wniosek o przysposobienie pełne małoletnich

córek swojej żony A.L.: E.C. urodzonej […] 2007 r. i L.C. urodzonej […] 2005 r.

Na rozprawie w dniu 27 października 2021 r. uczestniczka A.L. oświadczyła,

że nie wyraża zgody na przysposobienie.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że rozpoznawana przezeń sprawa nie jest

sprawą, w której pozostająca w związku małżeńskim osoba chciałaby przysposobić

obce dla małżonków dziecko, wprowadzając przez to nową osobę do rodziny - przy

sprzeciwie współmałżonka. LC. i E.C. są biologicznymi córkami A.L., stąd należało

ocenić sprzeciw uczestniczki jako opiekuna prawnego dziewczynek w świetle art.

120 k.r.o. Sąd ten uznał, że zachodzą szczególne okoliczności przemawiające za

orzeczeniem przysposobienia mimo braku zgody matki dzieci, a to z uwagi na

dobro dzieci. Ł.L. jest bowiem od kilkunastu lat faktycznym opiekunem małoletnich.

L. i E. wychowują się razem z przyrodnią siostrą M., są ze sobą zżyte, wszystkie

dziewczynki uczęszczają do tej samej szkoły, razem zamieszkują. Małoletnie są

związane uczuciowo z ojczymem i jego traktują jako swojego opiekuna, który się o

nich troszczy. A.L. na co dzień nie dba o dzieci, nie interesuje się nimi, praktycznie

nawet z nimi nie zamieszkuje, prowadzi styl życia destabilizujący poczucie

bezpieczeństwa dziewczynek. Brak zgody A.L. na przysposobienie nie odpowiada

dobru małoletnich, a co za tym idzie wniosek o przysposobienie podlegał

uwzględnieniu.

Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z 10 listopada 2023 r., na skutek

apelacji uczestniczki A.L., zmienił powyższe postanowienie w ten sposób, że

wniosek oddalił. Sąd ten uznał, że ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji są

prawidłowe i przyjął je za własne.

II CSKP 687/25

3

Sąd II instancji wskazał, że Sąd Rejonowy nieprawidłowo analizował

przesłanki dopuszczalności przysposobienia na podstawie art. 120 k.r.o. Przepis

ten odnosi się wyłącznie do sytuacji, gdy oboje rodzice małoletniego są pozbawieni

władzy rodzicielskiej i został dla niego ustanowiony opiekun prawny. Taka sytuacja

w niniejszej sprawie w sposób oczywisty nie zachodziła - matka małoletnich nie

została pozbawiona władzy rodzicielskiej. W rezultacie zastosowanie powyższego

przepisu było niedopuszczalne, a podstawą orzekania winien być art. 119 k.r.o.

Jednoznacznie przesądza on, że orzeczenie przysposobienia jest możliwe tylko,

jeśli rodzic małoletniego, który ma być przysposobiony, wyrazi na to zgodę – o ile

rodzic ten nie jest pozbawiony władzy rodzicielskiej. Taka sytuacja w niniejszej

sprawie nie ma miejsca - uczestniczka nie jest pozbawiona władzy rodzicielskiej

nad małoletnimi i nie tylko nie wyraziła zgody na przysposobienie, ale wprost, na

rozprawie, wyraziła swój sprzeciw. W sprawie nie zachodzą też inne okoliczności,

o których mowa w art. 119 § 1 k.r.o., to jest rodzic jest nieznany lub porozumienie

się z nim napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Matka małoletnich jest

znana, nie ma też trudności w porozumieniu się z nią. Stawiła się na rozprawie,

wyraziła swój sprzeciw wobec przysposobienia. Okoliczność, że nie stawiała się na

rozprawy (poza pierwszą) nie ma znaczenia i nie oznacza, że porozumienie się

z nią napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. W sposób oczywisty nie

zachodzą też przesłanki z § 2 wskazanego wyżej artykułu. Dotyczy on bowiem tylko

sytuacji, gdy rodzic jest ograniczony w zdolności do czynności prawnych,

uczestniczka zaś nie ma żadnego ograniczenia w tym zakresie.

Sąd Okręgowy zaznaczył, że art. 119 k.r.o. - stanowiący podstawę orzekania

o przysposobieniu w istniejącym w sprawie stanie faktycznym - nie przewiduje

możliwości wyłączenia zawartego w nim warunku zgody z uwagi na dobro dzieci,

inaczej niż ma to miejsce w przypadku opiekuna prawnego. Oznacza to

w szczególności, że wzgląd na „dobro dziecka” nie może być podstawą do

wyłączenia wymogu zgody - gdyby tak bowiem miało być, to ustawodawca

zawarłby taką możliwość w art. 119 k.r.o., tak jak uczynił to w art. 120 k.r.o. „Dobro

dziecka” jest tylko wyznacznikiem kierunku interpretacji, nie zaś swoistą „super

przesłanką” umożliwiającą orzekanie wbrew jednoznacznej treści przepisów.

II CSKP 687/25

4

W sytuacji gdy matka, niepozbawiona władzy rodzicielskiej, wyraźnie

sprzeciwiła się przed sądem przysposobieniu, to orzeczenie o przysposobieniu było

niedopuszczalne. Stąd Sąd odwoławczy zmienił zaskarżone postanowienie i oddalił

wniosek o przysposobienie.

Od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie skargę kasacyjną wywiódł

wnioskodawca. Zarzucił naruszenie:

1. art. 111 § 1 zd. 1 k.r.o. poprzez jego niezastosowanie, skutkujące

oddaleniem wniosku o przysposobienie z powodu sprzeciwu matki mającej władzę

rodzicielską nad osobami, których dotyczył wniosek o przysposobienie, pomimo że

sprzeciw ten podyktowany był egoistycznym nastawieniem, nie liczącym się

z dobrem dzieci, w sytuacji gdy sprzeciwiająca się porzuciła córki, co nakazywało

w pierwszej kolejności rozstrzygnąć o pozbawieniu władzy rodzicielskiej,

a następnie dopiero procedować sprawę przysposobienia E. i L. przez

wnioskodawcę,

2. art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez jego

niezastosowanie i procedowanie wniosku o przysposobienie bez uprzedniego

zwrócenia się do Sądu Rejonowego dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie

w związku z toczącą się przed nim sprawą do sygn. III Nsm 179/21/K

w przedmiocie władzy rodzicielskiej o rozstrzygnięcie w przedmiocie władzy

rodzicielskiej A.L. nad córkami E. i L.L. oraz bez zawieszenia postępowania do

czasu prawomocnego rozstrzygnięcia o tejże władzy rodzicielskiej, co skutkowało

oddaleniem wniosku o przysposobienie wobec sprzeciwu matki małoletnich w

sytuacji, gdy przy prawidłowym procedowaniu sprawy A.L. nie byłaby uprawniona

do wyrażenia sprzeciwu wobec przysposobienia.

Skarżący wskazał, że - w jego ocenie - uchyleniu orzeczenia także

w zakresie dotyczącym L.C. (ur. […] 2005 roku) nie stoi na przeszkodzie

okoliczność, że z dniem 14 grudnia 2023 roku stała się ona pełnoletnia, a to wobec

treści art. 114 § 1 w zw. z § 2 k.r.o.

Wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz o przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Krakowie oraz o zasądzenie od

uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania kasacyjnego.

II CSKP 687/25

5

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. sąd może zawiesić postępowanie

z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie zależy od wyniku innego toczącego się

postępowania cywilnego.

Rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się

postępowania cywilnego wówczas, gdy treść orzeczenia sądu rozpoznającego inną

sprawę cywilną stanowić będzie konieczny element podstawy rozstrzygnięcia

merytorycznego lub formalnego danej sprawy cywilnej. Wydanie postanowienia

o zawieszeniu powinno nastąpić nie tylko wówczas, gdy przemawiają za tym

względy celowości i interes strony, ale i występuje stosunek prejudycjalności co

oznacza, że orzeczenie, które ma zapaść w innej sprawie rozstrzygnie zagadnienie

istotne dla rozpoznawanej sprawy, a jego treść bezpośrednio lub pośrednio,

poprzez powagę rzeczy osądzonej, będzie mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Artykuł 177 § 1 pkt 1 k.p.c., dający sądowi możność zawieszenia w określonej

sytuacji postępowania nie oznacza pozostawienia kwestii zawieszenia do

dowolnego uznania sądu, lecz nakłada na sąd obowiązek rozważenia wszystkich

okoliczności i wydania decyzji celowej w danej sytuacji (zob. wyroki SN: z 10 lipca

2002 r., II CKN 826/0;, z 18 stycznia 2012 r., II CSK 231/11; z 16 listopada 2012 r.,

III CSK 42/12; z 17 maja 2017 r., V CSK 494/16).

Sąd zobligowany jest do zawieszenia postępowania na podstawie art. 177 §

1 pkt 1 k.p.c. z uwagi na inne toczące się postępowanie cywilne, jeżeli orzeczenie

wydane w tym innym postępowaniu może mieć wpływ na treść orzeczenia lub

stanowić prejudykat dla rozpoznawanej sprawy.

Dla oceny wpływu orzeczenia, które może zostać wydane w innym

postępowaniu cywilnym, nie bez znaczenia pozostaje przedmiot toczącego się

postępowania. W sprawie o przysposobienie ocena konieczności zawieszenia

postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. powinna być dokonana również

przy uwzględnieniu dobra dziecka. Zgodnie bowiem z art. 114 § 1 k.r.o.

przysposobić można osobę małoletnią tylko dla jej dobra. Trafnie Sąd Okręgowy

II CSKP 687/25

6

zauważył, że wynikająca z tego przepisu zasada nie oznacza, iż odwołaniem do

tego dobra można pominąć inne przesłanki przysposobienia, będące wyrazem woli

ustawodawcy. Tym niemniej w sytuacji, gdy uczestniczka nie wyraziła zgody na

przysposobienie małoletnich córek, należało rozważyć zawieszenia postępowania

z uwagi na toczące się postępowanie o rozstrzygnięcie w przedmiocie władzy

rodzicielskiej A.L. nad córkami E i L. Jeżeli natomiast tego rodzaju postępowanie

nie zostałoby wszczęte należało rozważyć zainicjowanie jego wszczęcia z urzędu.

Ilekroć bowiem sąd opiekuńczy dowie się o okolicznościach uzasadniających jego

ingerencję lub działanie, to ta ingerencja i działanie musi,

a nie tylko może mieć miejsce (zob. uchwała SN z 22 listopada 1977 r., III CZP

91/77). Odmowa zgody na przysposobienie podyktowana wyłącznie egoistycznymi

pobudkami może, w powiązaniu z innymi okolicznościami, uzasadniać pozbawienie

rodzica władzy rodzicielskiej. Celem przysposobienia powinno być bowiem

zapewnienie dziecku normalnych optymalnych warunków wychowania i rozwoju,

zbliżonych do tych, jakby dziecko wychowywało się w rodzinie naturalnej

i ukształtowania się więzi natury osobistej i uczuciowej między przysposobionych

i przysposabiającym, takiej jaka normalnie istnieje między rodzicami i dziećmi.

W art. 8 ust. 2 Europejskiej Konwencji o przysposobieniu dzieci sporządzonej

w Strasburgu dnia 24 kwietnia 1967 r. (Dz.U. z 1999 r. Nr 99, poz. 1157) mowa jest,

że w każdym przypadku właściwy organ powinien zwrócić szczególną uwagę na

zapewnienie dziecku, poprzez przysposobienie, stabilnego i harmonijnego

środowiska rodzinnego (zob. postanowienie SN z 18 czerwca 2021 r., II CSKP

231/21).

O ile w okolicznościach danej sprawy przysposobienie małoletniego

pozostaje w zgodzie z jego dobrem, a sprzeciw rodzica mającego władzę

rodzicielską nad małoletnim, którego dotyczy wniosek o przysposobienie, jest

sprzeczny z jego dobrem, oddalenie wniosku o przysposobienie bez oczekiwania

na wynik postępowania w przedmiocie władzy rodzicielskiej rodzica narusza art.

177 § 1 k.p.c.

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów prawa

procesowego, tj. art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., okazał się

zatem skuteczną podstawę kasacyjną, ponieważ postępowanie toczące się przed

II CSKP 687/25

7

Sądem Rejonowym dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie mogło zakończyć się

wydaniem orzeczenia pozbawiającego uczestniczkę władzy rodzicielskiej nad

małoletnimi córkami. Prowadzone przed tym Sądem postępowanie uzasadniało

zawieszenie podstępowania w sprawie na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.

Prowadzenie sprawy o przysposobienie, bez oczekiwania na prawomocne

zakończenie postępowania przed Sądem Rejonowym dla Krakowa - Krowodrzy

w Krakowie o rozstrzygnięcie w przedmiocie władzy rodzicielskiej nie było

prawidłowe.

Po wydaniu orzeczenia zaskarżonego skargą kasacyjną uczestniczka

postępowania A.L. zmarła w dniu […] 2024 r. (odpis skrócony aktu zgonu k 252). W

aktualnym stanie sprawy uzyskanie jej zgody na przysposobienie jest

bezprzedmiotowe.

Niezależnie od powyższego L.C., urodzona […] 2005 r., stała się pełnoletnia

po wydaniu przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowienia z 10 listopada 2023 r.,

a przed wniesieniem skargi kasacyjnej, z dniem 14 grudnia 2023 r. Natomiast E.C.,

urodzona […] 2007 r., stała się pełnoletnia po wniesieniu skargi kasacyjnej, a przed

jej rozpoznaniem, z dniem 27 lutego 2025 r. Zgodnie z art. 114 § 1 k.r.o.

przysposobić można osobę małoletnią, przy czym § 2. tego przepisu stanowi, że

wymaganie małoletności powinno być spełnione w dniu złożenia wniosku o

przysposobienie. Uzyskanie przez L. i E.C. pełnoletniości nie uzasadniało zatem

umorzenia postępowania wobec złożenia wniosku w dniu 26 maja 2021 r. tj. gdy

były one małoletnie. W aktualnym stanie sprawy sąd de facto orzekał będzie

o przysposobieniu osób już pełnoletnich. Przy rozpoznawaniu wniosku

o przysposobienie osoby pełnoletniej, która była małoletnia w dniu wpływu do sądu

wniosku o jej przysposobienie, przepisy normujące wyłącznie przysposobienie

osoby małoletniej, pozostającej pod władzą rodzicielską, będą miały zatem jedynie

odpowiednie zastosowanie.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art.

39815 § 1 oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821k.p.c.).

II CSKP 687/25

8

Maciej Kowalski

Piotr Telusiewicz

Dariusz Pawłyszcze

(M.M.)