Wykreślenie ostrzeżenia z księgi wieczystej nie otwiera drogi do skargi kasacyjnej

Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z 7 kwietnia 2022 r. (sygn. akt II

Ca 3145/21), w punkcie trzecim oddalił apelację wnioskodawców S.B. i S.P. od

postanowienia Sądu Rejonowego w Wadowicach z 3 listopada 2021 r. (sygn. akt

DzKw […]), którym oddalono ich wniosek o wykreślenie z działu III księgi wieczystej

[...] ostrzeżenia o niezgodności księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

W skardze kasacyjnej od tego postanowienia wnioskodawcy wnieśli o jego

uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej

II CSKP 798/23

2

instancji, ewentualnie też o zmianę orzeczenia Sądu pierwszej instancji poprzez

wykreślenie wskazanego ostrzeżenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

I. W każdej sprawie Sąd ma obowiązek zweryfikować prawidłowość składu

wyznaczonego do jej rozpoznania w celu zapobieżenia ewentualnej nieważności

postępowania spowodowanej niewłaściwą jego obsadą. Z akt sprawy wynika, że

zarządzeniem z 26 sierpnia 2025 r. SSN Marcin Krajewski wz. Prezesa Sądu

Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej wydał zarządzenie (k. 27), zgodnie

z którym uwzględniając, że na podstawie § 80 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 lipca 2022 r. - Regulamin Sądu Najwyższego

sprawa II CSKP 798/23 została przydzielona SSN Dariuszowi Dończykowi: 1. na

podstawie § 16 ust. 2 pkt 5 i § 80 ust. 7 Regulaminu Sądu Najwyższego a.

wyznaczył jako pozostałych członków składu następujących sędziów: SSN

Dariusza Zawistowskiego i SSN Monikę Kobę, a. funkcję przewodniczącego

powierzył SSN Dariuszowi Dończykowi; 2. na podstawie art. 29 § 8 ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym oraz § 83 ust. 2 Regulaminu Sądu

Najwyższego zarządził zawiadomienie o składzie rozpoznającym środek

zaskarżenia oraz o osobach sędziów zastępców wyznaczonych w planie

posiedzeń. Sędzia sprawozdawca zarządzeniem z 8 września 2025 r. (k. 29)

wyznaczył termin posiedzenia niejawnego na 22 grudnia 2025 r. w celu

rozpoznania skargi kasacyjnej, wskazując w punkcie drugim tego zarządzenia

imiona i nazwiska sędziów składu orzekającego: SSN Dariusza Dończyka – jako

przewodniczącego i sędziego sprawozdawcę – oraz SSN Monikę Kobę i Dariusza

Zawistowskiego jako członków składu orzekającego. Następnie, 9 września 2025 r.

SSN Joanna Misztal-Konecka jako Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby

Cywilnej wydała zarządzenie (k. 30) o treści: „Uwzględniając, że zgodnie z § 16 pkt

5 i § 80 ust. 7 Regulaminu Sądu Najwyższego kompetencja do wyznaczania

członków składu orzekającego przysługuje wyłącznie Prezesowi Sądu

Najwyższego kierującemu pracą Izby, a równocześnie 1. zarządzeniem z 26

sierpnia 2025 r. Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Cywilnej wyznaczył

skład orzekający w sprawie niniejszej oraz polecił zawiadomić o składzie

rozpoznającym środek zaskarżenia oraz o osobach sędziów zastępców

II CSKP 798/23

3

wyznaczonych w planie posiedzeń; 2. w zarządzeniu z 8 września 2025 r. sędzia

sprawozdawca wskazał członków składu orzekającego; stwierdzam, że wskazane

w pkt 2 elementy zarządzenia o wyznaczeniu posiedzenia niejawnego są

bezskuteczne i nie podlegają wykonaniu.”. Pełnomocnik wnioskodawców, po

doręczeniu mu zawiadomienia o sędziach Sądu Najwyższego wyznaczonych do

rozpoznania sprawy, nie wniósł o ich wyłączenie, w szczególności przez złożenie

wniosku, o którym mowa w art. 29 § 5 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 622), spełnienia przez sędziego Sądu

Najwyższego wymogów niezawisłości i bezstronności.

W związku z wyżej przedstawioną sekwencją czynności związanych

z wyznaczeniem składu orzekającego Sądu Najwyższego do rozpoznania skargi

kasacyjnej powstała wątpliwość – spowodowana wadliwą obsadą stanowiska

Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej – czy skład ten został

prawidłowo wyznaczony, a w konsekwencji czy możliwe jest rozpoznanie skargi

kasacyjnej przez tak sformowany skład Sądu Najwyższego. Co do okoliczności

uzasadniających stanowisko o wadliwym obsadzeniu funkcji Prezesa Sądu

Najwyższego przez sędzię Sądu Najwyższego Joannę Misztal-Konecką –

powołaną z dniem 1 października 2024 r. na kolejną kadencję na stanowisku

Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej – jak również co do

skutków wynikających z wyznaczania przez nieprawidłowo powołanego Prezesa

Sądu Najwyższego składów Sądu Najwyższego do rozpoznania poszczególnych

spraw należy w pełni odwołać się do argumentacji przedstawionej m.in.

w uzasadnieniach wyroków Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2025 r., II CSKP

172/24 i II CSKP 2111/22. W uzasadnieniach obu tych orzeczeń wyjaśniono także

przyczyny, z powodu których pomimo wad w prawidłowym wyznaczeniu składów

orzekających Sądu Najwyższego w tych sprawach mogły one rozpoznać skargi

kasacyjne. W szczególności wskazano na konieczność zapewnienia przez Państwo

stronom postępowań sądowych rozpoznania sprawy zarówno przez sąd powołany

na podstawie przepisów ustawy, bezstronny i niezawisły – a więc spełniający

kryteria określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu

o Unii Europejskiej w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

II CSKP 798/23

4

sporządzonej w Rzymie, dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284)

– jak również na obowiązek zapewnienia przez Państwo rozpoznania sprawy

w rozsądnym terminie. Powołano się także na konieczność wykonywania przez Sąd

Najwyższy powierzonych mu mocą przepisów Konstytucji RP zadań. Dodać należy,

że do chwili wydania przez Sąd Najwyższy orzeczenia kończącego postępowanie

kasacyjne wnioskodawcy nie podnieśli zarzutu wadliwej jego obsady z wyżej

wskazanych przyczyn.

II. Skarga kasacyjna wnioskodawców jest niedopuszczalna. Zgodnie z art.

5191 § 1 k.p.c., w postępowaniu nieprocesowym skarga kasacyjna przysługuje od

postanowień co do istoty sprawy oraz wymienionych w tym przepisie innych

postanowień kończących postępowanie w sprawie. Przepis ten ma zastosowanie

również w postępowaniu wieczystoksięgowym. O przedmiocie wniosku złożonego

w postępowaniu nieprocesowym rozstrzyga jego treść. W orzecznictwie podkreśla

się, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wpisu lub wykreślenia ostrzeżenia kończy

postępowanie w zakresie tego wniosku, jednak nie stanowi postanowienia

kończącego postępowanie co do istoty sprawy w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c.

i nie podlega zaskarżeniu skargą kasacyjną. Wpis ostrzeżenia – zarówno jego

dokonanie, jak i wykreślenie – pełni funkcję zabezpieczającą, nie dotyczy prawa

podmiotowego ujawnionego w księdze wieczystej i ma charakter wpadkowy. Nie

prowadzi do zmiany treści ujawnionych praw, lecz służy ochronie rękojmi wiary

publicznej ksiąg wieczystych. Wykreślenie ostrzeżenia oznacza jedynie uchylenie

zabezpieczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 18 kwietnia 2007 r.,

V CZ 27/07, z 15 października 2010 r., V CZ 65/10, z 9 maja 2013 r., II CZ 7/13,

z 29 września 2017 r., III CZK 118/17, z 26 listopada 2019 r., V CSK 169/19 i z 21

kwietnia 2022 r., I CSK 1391/22). Z tego względu orzeczenia dotyczące wpisu lub

wykreślenia ostrzeżenia, nie stanowią postanowień kończących postępowanie co

do istoty sprawy z zakresu prawa rzeczowego. Stanowisko to zostało wielokrotnie

potwierdzone w postanowieniach (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego:

z 18 listopada 1997 r., I CKN 155/97, z 18 kwietnia 2007 r., V CZ 27/07, z 20

grudnia 2012 r., IV CSK 207/12, z 9 maja 2013 r., II CZ 7/13, z 23 października

2013 r., IV CZ 67/13, z 24 kwietnia 2015 r., V CSK 579/14, z 12 maja 2015 r., V

CSK 606/14, V CSK 607/14 i V CSK 610/14, z 29 kwietnia 2017 r., III CSK 118/17,

II CSKP 798/23

5

z 5 lipca 2019 r., II CSK 15/19, z 30 kwietnia 2021 r., III CSK 35/21 i z 21 kwietnia

2022 r., I CSK 1391/22). W wyżej powołanym postanowieniu z 5 lipca 2019 r., II

CSK 15/19 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że „istotę sprawy” w postępowaniu

wieczystoksięgowym określają przesłanki materialnoprawne wniosku o wpis, taka

bowiem postać orzeczeń jest właściwa rozstrzyganiu o zasadności żądania

wnioskodawcy domagającego się udzielenia ochrony prawnej przez potwierdzenie

jego praw rzeczowych (wpisy w dziale II), ukonstytuowania ich, jeżeli przepis

takiego wpisu wymaga (wpisy w dziale II albo IV) lub wzmocnienia skuteczności

praw osobistych i roszczeń (wpisy w dziale III, wymienione w art. 16 u.k.w.h.

i w innych ustawach). Tożsame stanowisko zostało wyrażone wcześniej także

w postanowieniu Sądu Najwyższego z 7 listopada 2013 r., V CZ 59/13.

Skarga kasacyjna jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu przez sąd

drugiej instancji na podstawie art. 3986 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. k.p.c. Ponieważ

jednak Sąd Okręgowy nie zastosował tego przepisu, skarga kasacyjna podlegała

odrzuceniu przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. w zw. z art. 13 §

2 k.p.c.

Monika Koba

Dariusz Dończyk

Dariusz Zawistowski

(A.G.)

[a.ł]