Zasądzenie 300 tys. zł dla kredytobiorców bez ustaleń o wpłatach uchylone przez SN

Wyrokiem z 23 lipca 2021 r. wydanym w sprawie z powództwa J.N. i J.N.1

przeciwko Bank S.A. z siedzibą w W. (dalej Bank) o zapłatę, Sąd Okręgowy w

Bydgoszczy oddalił powództwo i obciążył powodów kosztami postępowania.

Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 29 września 2006 r strony zawarły bliżej

opisaną umowę o kredyt mieszkaniowy […], której przedmiotem było udzielenie

powodom kredytu hipotecznego w złotych polskich denominowanego do franka

szwajcarskiego (CHF), stanowiącego równowartość 533 279,29 CHF w celu

sfinansowania budowy budynku mieszkalnego. Kredyt został wypłacony

kredytobiorcom w złotych i w złotych był przez nich spłacany, zaś do rozliczenia były

stosowane kursy kupna i sprzedaży CHF ustalane przez pozwanego

w obowiązującej w Banku Tabeli kursów walut obcych. W uzasadnieniu wyroku Sąd

Okręgowy opisał treść wniosku o udzielenie kredytu oraz postanowienia umowy. Nie

poczynił natomiast ustaleń faktycznych co do tego, jakie kwoty i kiedy zostały przez

powodów zapłacone na rzecz pozwanego w wykonaniu tej umowy.

Dokonując oceny powództwa, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że

umowa kredytu jest ważna, nie zawiera niedozwolonych postanowień umownych,

powodowie zostali prawidłowo pouczeni o wszystkich związanych z jej zawarciem

kwestiach, w tym o ryzyku kursowym. Przyjęty za podstawę rozliczeń kurs CHF był

kursem rynkowym, poza tym powodowie mogli spłacać kredyt zarówno w złotych, jak

i w CHF. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że spłacając kredyt na podstawie

ważnej umowy, powodowie świadczyli nienależnie na rzecz pozwanego Banku, co

prowadziło do oddalenia zgłoszonego przez nich roszczenia o zasądzenie od

pozwanego na ich rzecz kwot 300.000 zł oraz 1.172.038,44 zł , obu kwot z odsetkami

ustawowymi za opóźnienie w ich zapłacie.

Po rozpoznaniu apelacji powodów od tego orzeczenia, Sąd Apelacyjny

w Gdańsku, wyrokiem z 25 marca 2022 r. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1

w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwotę

300.000 zł z odsetkami ustawowymi od 31 maja 2017 r. do 31 grudnia 2015 r.

II CSKP 808/23

3

i z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty oraz

kwotę 1.172.038.44 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 18 grudnia 2019 r.

do dnia zapłaty, a także rozstrzygnął o kosztach postępowania za obie instancje.

Odmiennie niż Sąd Okręgowy, Sąd drugiej instancji uznał, że umowa kredytu

zawiera niedozwolone postanowienia umowne, które, jako bezskuteczne wobec

powodów na podstawie art. 3851 k.c., podlegają eliminacji z umowy. Powstałej w ten

sposób luki nie da się uzupełnić, co prowadzi do upadku przedmiotowej umowy

i uzasadnia roszczenie powodów o zwrot nienależnego świadczenia.

W skardze kasacyjnej wniesionej od tego wyroku, pozwany Bank zarzucił

naruszenie ort. 386 § 1 k.p.c. w zw. z ort. 382 k.p.c. polegające na wydaniu wyroku

reformatoryjnego, opartego na istotnej zmianie ustaleń i oceny prawnej Sądu

pierwszej instancji, w sytuacji braku dokonania przez Sąd Apelacyjny własnych co

do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przy braku takich ustaleń także ze

strony Sądu Okręgowego odnoszących się do wysokości dochodzonego roszczenia

i jego wymagalności. Skarżący zarzucił także naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. przez

nieuchylenie zaskarżonego apelacją wyroku i nieprzekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania, w sytuacji , w której Sąd odwoławczy,

dokonał zmiany oceny prawnej spornej umowy kredytu, skutkującej uznaniem

roszczenia powodów o zapłatę za zasadne. Sąd drugiej instancji uchybił także,

w ocenie skarżącego, art. 227 k.p.c. w zw. z art. 2352 § 1 pkt 3 w zw. z art. 391 § 1

i art. 382 k.p.c. przez pominięcie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu

pierwszo-i drugoinstancyjnym.

W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie

art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c., art. 69 ust. 1 i 2 prawa bankowego

zw. art. 58 § 1 k.c. , naruszenie art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c.,

art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 353 § 2 k.c., art. 3851 § 2 k.c.

w zw. z art. 5 k.c. oraz art. 189 k.p.c., art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG

z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich

(Dz.Urz.UE.L 1993 Nr 95, str. 29, dalej: „Dyrektywa 93/13") w zw. z art. 2 oraz

art. 32 Konstytucji RP oraz art. 2 i art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, a także

naruszenie art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c.

II CSKP 808/23

4

Formułując te podstawy kasacyjne, pozwany Bank wniósł o uchylenie wyroku

Sądu drugiej instancji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W aktualnym modelu postępowania, wskutek wniesienia apelacji, sąd drugiej

instancji rozpoznaje sprawę na nowo w jej w granicach, co oznacza, iż sąd ten

rozpoznaje sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia, dokonuje własnych

ustaleń faktycznych, prowadząc własne uzupełniające postępowanie dowodowe lub

poprzestając na materiale zebranym w pierwszej instancji (art. 381 k.p.c. i 382 k.p.c.),

ustala podstawę materialnoprawną orzeczenia niezależnie od zarzutów

podniesionych w apelacji, stosuje przepisy regulujące postępowanie apelacyjne oraz,

gdy brak takich przepisów, przepisy dotyczące postępowania przed sądem pierwszej

instancji. Orzeka co do istoty sprawy stosownie do wyników postępowania, nie

wykraczając poza wniosek zawarty w apelacji i nie naruszając zakazu reformationis

in peius. W świetle art. 3983 § 3 k.c. oraz art. 39813 § 2 k.c., Sąd Najwyższy jest

związany podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku, zaś zarzuty dotyczące oceny

dowodów i ustaleń faktycznych nie mogą być podstawą skargi kasacyjnej. Zakaz

oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny

dowodów oraz związanie Sądu Najwyższego ustaleniami sądu drugiej instancji

będącymi podstawą faktyczną zaskarżonego odrzeczenia nie wyłączają kontroli

zgodności z prawem postępowania przed sądem drugiej instancji, w przeciwnym

razie bowiem wyłączona byłaby druga podstawa skargi kasacyjnej, zawierająca tylko

ograniczenie w postaci wpływu naruszenia przepisów postępowania na treść

rozstrzygnięcia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2008 r., I CSK 500/07).

Niezależnie od trafności lub nietrafności sformułowanych w skardze

kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego (których większość została już,

notabene, rozstrzygnięta w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej), skarga kasacyjna Banku podlega uwzględnieniu

ze względu na naruszenie przez Sąd Apelacyjny przepisów postępowania w stopniu

II CSKP 808/23

5

mającym wpływ na wynik sprawy. Trafnie zarzucono bowiem w skardze, że wbrew

opisanym wyżej zasadom, Sąd Apelacyjny nie poczynił w tej sprawie, w ramach

przysługujących mu kompetencji rozpoznawczych, żadnych własnych ustaleń

faktycznych, dotyczących wysokości uiszczonych przez powodów kwot,

przysługujących im jako zwrot świadczenia nienależnego w oparciu o przyjętą przez

ten Sąd koncepcję upadku umowy kredytu, ani też wymagalności roszczenia

powodów, a mimo to zasądził to roszczenie w ramach orzeczenia reformatoryjnego.

Jak to już akcentowano, Sąd Najwyższy pozbawiony jest możliwości dokonania

oceny zebranego w sprawie materiału oraz nie jest władny czynić żadnych ustaleń

faktycznych, stąd orzeczono, jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.).

Grzegorz Misiurek Marta Romańska Agnieszka Piotrowska

(A.D.)

[SOP]