Spółka kontra bank o zapłatę. Sąd uchylił wyrok

Wyrokiem z 24 lipca 2024 r. Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto i Wilda

w Poznaniu zasądził od pozwanego Banku S.A. w W. (dalej: „bank”) na rzecz powoda

O. sp. z o.o. sp. k. w P. kwotę 96.811,61 zł wraz z odsetkami ustawowymi za

opóźnienie od 5 września 2023 r. do dnia zapłaty (pkt I) i zasądził od pozwanego na

rzecz powoda koszty procesu (pkt II).

Sąd ten ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 16 lutego 2017 r. bank zawarł z A.A., jako konsumentem, umowę o

kredyt konsolidacyjny. Jako kwotę kredytu, od której bank naliczał odsetki, wskazano

185 669,01 zł, a jako całkowitą kwotę kredytu – 158 747 zł. W pierwszej ze

wskazanych sum, poza kwotą 158 747 zł faktycznie udostępnioną konsumentowi,

mieściła się prowizja w kwocie 26 922,01 zł, która została przelana na rachunek

prowadzony dla kredytu, a następnie zwrócona do banku. Całkowity koszt kredytu

wskazano na kwotę 129 371,47 zł, w tym odsetki umowne 102 449,46 zł i prowizję;

całkowitą kwotę do zapłaty ustalono na 288 118,47 zł, a rzeczywistą roczną stopę

oprocentowania (dalej: „RRSO”) na 14,18%. W prognozowanym harmonogramie

wskazano termin spłat rat, ich wysokość, w tym części kapitałową i odsetkową oraz

saldo kapitału po spłacie. W § 7 ust. 1-3 umowy wskazano, że bank pobiera opłaty i

prowizje zgodnie z umową oraz Taryfą Opłat i Prowizji za czynności związane z

obsługą kredytu oraz zmianą postanowień umowy. W trakcie trwania umowy opłaty i

prowizje mogły ulec zmianie.

Kredytobiorczyni regularnie spłacała kredyt. Saldo jej zadłużenia

na 4 sierpnia 2023 r. wynosiło 88 861,10 zł (88 223,28 zł z tytułu kapitału i 637,82 zł

z tytułu odsetek umownych). Bank nie stwierdził zaległości w spłacie.

Pismem z 17 sierpnia 2023 r. A.A. złożyła bankowi oświadczenie o

skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, dotyczącej powyższej umowy, wskazując

na naruszenie przepisów ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim

(dalej: „u.k.k.”). W tym samym dniu zawarła ona z powodem umowę przelewu (cesji)

wierzytelności pieniężnej, na podstawie której tytułem sprzedaży (za

II CSKP 89/26

3

wynagrodzeniem) przelała na nabywcę wszystkie niezapłacone dotychczas

wierzytelności pieniężne, zarówno obecne, jak i przyszłe, wobec pozwanego oraz

ewentualnych jego następców prawnych, wynikające z umowy kredytu z 16 lutego

2017 r., obejmujące roszczenia mogące wynikać z zastosowania art. 45 u.k.k.

Pismem z 24 sierpnia 2023 r., do którego dołączono złożone przez konsumenta

oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, powód poinformował

pozwanego o zawartej umowie cesji wierzytelności i wezwał bank do zapłaty w

terminie 7 dni kwoty 96 811,61 zł, zgodnie z art. 45 ust. 1 u.k.k.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Rejonowy uznał,

że roszczenie powoda zasługiwało na uwzględnienie, przy zastosowaniu przepisów

ustawy o kredycie konsumenckim. Uchybienia kredytodawcy jej przepisom

skutkowały uznaniem, że oświadczenie o sankcji kredytu darmowego zostało

skutecznie złożone.

Wyrokiem z 3 kwietnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu, na skutek apelacji

pozwanego, zmienił powyższy wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że oddalił

powództwo, a kosztami postępowania za obie instancje obciążył powoda (pkt 1 i 2).

W ocenie Sądu odwoławczego nie zaistniały przesłanki uprawniające

konsumenta do skorzystania z sankcji kredytu darmowego. Sąd ten uznał,

że zarówno w umowie kredytu, jak i formularzu informacyjnym jasno wskazano,

iż całkowitą kwotę kredytu – sumę wszystkich środków pieniężnych – stanowi kwota

158 747 zł, przy zaznaczeniu, że kwota ta nie obejmuje kredytowanych

przez bank kosztów. Na całkowitą kwotę kredytu składały się środki pieniężne

nieobejmujące kredytowanych kosztów kredytu, co zostało wyrażone w umowie

łączącej strony. W ocenie Sądu Okręgowego błędnie również Sąd Rejonowy

stwierdził, że odsetki mogą być pobierane jedynie od kwoty pozostającej faktycznie

do dyspozycji kredytodawcy, nie należy bowiem utożsamiać kwoty wypłaconej

z kwotą udostępnioną, żaden przepis nie ogranicza sposobu wypłaty kwoty kredytu.

W związku z tym, według Sądu odwoławczego, nie ma przeszkód do naliczania

odsetek od kredytowanych kosztów kredytu konsumenckiego. Z treści umowy jasno

wynika także, że prowizja była traktowana jako część kapitałowa każdej

raty, jak i klarownie określono przypadki zmiany wysokości opłat i prowizji.

II CSKP 89/26

4

Od wyroku Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wniósł powód, zaskarżając

go w całości. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego:

1/ art. 45 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 1 u.k.k. przez błędną wykładnię i błędne

uznanie, że jeżeli kredytobiorca przeczytał umowę kredytu i nie miał poczucia

niedoinformowania, bądź nie był świadomy niewypełnienia przez bank

poszczególnych obowiązków informacyjnych, to nie jest to naruszenie będące

podstawą do zastosowania sankcji kredytu darmowego, którą stosuje

się niezależnie od świadomości kredytobiorcy co do tych naruszeń, ich wpływu

na decyzję co do związania się umową kredytu, czy poczucia pokrzywdzenia,

gdyż jedynym wymogiem jest złożenie w terminie oświadczenia o skorzystaniu

z tej sankcji;

2/ art. 45 ust. 1 w zw. art. 30 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 5 pkt 7 u.k.k. przez błędne

wykładnię i przyjęcie, że całkowita kwota kredytu nie jest kwotą (udzielonego)

kredytu, podczas gdy jest ona jedyną kwotą definiującą kwotę kredytu (najważniejszą

wartością) i niedopuszczalne jest wskazywanie dwóch różnych kwot kredytu

(całkowitej kwoty kredytu i kwoty udzielonego kredytu), a więc bank nie wypełnił

obowiązku informacyjnego w postaci jasnego i niewprowadzającego

w błąd przedstawienia całkowitej kwoty kredytu;

3/ art. 45 ust. 1 w zw. art. 30 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 5 pkt 7 i pkt 10 u.k.k.

przez błędne wykładnię i uznanie, że dopuszczalne jest stosowanie oprocentowania

także do kosztów kredytu, a więc że RRSO i całkowita kwota do zapłaty zostały

wskazane w umowie w prawidłowy sposób, podczas gdy oprocentowanie stosuje

się jedynie do wypłaconej kwoty, której górną granicą jest całkowita kwota kredytu,

a w konsekwencji wskazanie w umowie wartości RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty

wyliczonych w oparciu o całkowity koszt kredytu uwzględniający odsetki naliczone

od kwot innych niż wypłacona kwota;

4/ art. 45 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 37 w zw. z art. 5 pkt 7

u.k.k. przez błędną wykładnię i błędne przyjęcie, że bank może ograniczyć

się do podziału raty na kapitał i odsetki, bowiem „kredytując" prowizję, staje

się ona jednocześnie kapitałem, podczas gdy prowizja jest kosztem kredytu, a kapitał

odpowiada jedynie całkowitej kwocie kredytu, zatem podział raty na kapitał i odsetki

II CSKP 89/26

5

wiąże się z ukryciem kosztu kredytu w racie kapitałowej, a zatem

bank nie poinformował właściwie kredytobiorcy, w jaki sposób zalicza jego wpłaty

na poczet poszczególnych należności;

5/ art. 45 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. przez niewłaściwe

zastosowanie i błędne uznanie, że przedstawione przez bank warunki zmian opłat

i prowizji są weryfikowalne i nie pozostawiają bankowi dowolności w ich stosowaniu,

podczas gdy są one nieobiektywne i pozbawiają kredytobiorcę możliwości oceny

zakresu ciążącego na nim zobowiązania i jego ewolucji, na co wskazał już Trybunał

Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 13 lutego 2025 r., C-472/23, uznając,

że jest to podstawa do zastosowania sankcji kredytu darmowego;

6/ art. 45 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 15 w zw. z art. 53 ust. 1 i 2

w zw. z art. 54 ust. 1 i 2 u.k.k. przez błędną wykładnię i błędne uznanie,

że bank nie musi wskazywać w umowie o kredyt konsumencki obu zdarzeń

warunkujących rozpoczęcie biegu terminu na odstąpienie od umowy, a kwota

odsetek dziennych w przypadku odstąpienia od umowy liczona jest od całkowitej

kwoty kredytu powiększonej o prowizję, podczas gdy tylko przedstawienie pełnych

informacji o prawie odstąpienia od umowy (terminie) i prawidłowej wartości odsetek

dziennych w przypadku odstąpienia od umowy (liczonej od całkowitej kwoty kredytu)

stanowi o wypełnieniu tego obowiązku.

Powołując się na powyższe zarzuty, powód wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie apelacji

pozwanego oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu, ewentualnie

o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o jej oddalenie

oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sankcja kredytu darmowego, której dotyczy sprawa, stanowi przejaw ochrony

praw konsumenta i w istocie możliwość zastosowania tejże sankcji jest uzależniona

od naruszenia przez kredytodawcę poszczególnych przepisów ustawy o kredycie

konsumenckim, a więc kredycie w wysokości nie większej niż 255 550 zł

II CSKP 89/26

6

albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca

w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia

konsumentowi. Zagrożenie sankcją ma również pełnić funkcję prewencyjną,

gdyż ma na celu mobilizację kredytodawcy do przestrzegania postanowień ustawy.

Dla oceny skuteczności skorzystania z sankcji kredytu darmowego wystarczające

jest wykazanie jednego z naruszeń, o których mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k.

Nie jest zatem obowiązkowe spełnienie wszystkich przesłanek.

Dwa kluczowe pojęcia to całkowita kwota kredytu i całkowity koszt kredytu.

Całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych

nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia

konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których

nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich środków pieniężnych

nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia

konsumentowi na podstawie umowy o kredyt (art. 5 pkt 7 u.k.k.). Całkowity koszt

kredytu to natomiast wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść

w związku z umową o kredyt, w szczególności: odsetki, opłaty, prowizje, podatki

i marże, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz koszty usług dodatkowych,

w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne

do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach, z wyjątkiem

kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta (art. 5 pkt 6 u.k.k.).

Analiza powyższych pojęć stanowiła przedmiot rozważań Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który wyjaśnił, że pojęcie „całkowitej kwoty

do zapłaty przez konsumenta” zostało zdefiniowane w art. 3 lit. h) dyrektywy

2008/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie

umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG

(dalej: „dyrektywa 2008/48”) jako suma kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu

ponoszonego przez konsumenta. Wynika z tego, że całkowita kwota kredytu

i całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta są pojęciami odrębnymi

i że całkowita kwota kredytu nie może obejmować żadnych kwot należących

do całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta. Całkowita kwota

kredytu w rozumieniu art. 3 lit. l) i art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48 nie obejmuje

żadnych kwot, których przeznaczeniem jest wywiązanie się ze zobowiązań podjętych

II CSKP 89/26

7

w ramach odnośnej umowy kredytu, takich jak koszty administracyjne, odsetki, opłata

za udzielenie kredytu czy wszelkie inne typy kosztów, które musi ponieść konsument.

Trybunał zaznaczył także, że do sądu krajowego należy zweryfikowanie, czy kwota

została niezgodnie z prawem włączona do całkowitej kwoty kredytu w rozumieniu

art. 3 lit. l) dyrektywy 2008/48, która to okoliczność może mieć wpływ na obliczenie

RRSO i w konsekwencji może wpłynąć na prawidłowość informacji, które

kredytodawca powinien, zgodnie z art. 10 ust. 2 tej dyrektywy, wskazać w danej

umowie kredytu. Niezgodne z prawem włączenie do całkowitej kwoty kredytu

kwot należących do całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta

spowoduje w nieunikniony sposób zaniżenie RRSO, ponieważ wysokość tej stopy

zależy od całkowitej kwoty kredytu (zob. wyroki z 21 kwietnia 2016 r., C-377/14,

Radlinger i Radlingerová, EU:C:2016:283, pkt 85-89, i z 16 lipca 2020 r., Soho Group,

C-686/19, EU:C:2020:582, pkt 42).

Całkowita kwota kredytu odpowiada zatem pożyczonemu kapitałowi, który

otrzymuje kredytobiorca na określony cel. Jest to kwota, która została faktycznie

oddana kredytobiorcy do dyspozycji. Całkowity koszt kredytu nie jest kwotą tożsamą

z całkowitą kwotą kredytu, gdyż zawiera wszelkie dodatkowe koszty, które

kredytobiorca musi ponieść w związku z zaciągnięciem kredytu (pożyczki).

Zgodnie z art. 3 lit. I) dyrektywy 2008/48 całkowita kwota kredytu oznacza

maksymalną kwotę lub łączne kwoty udostępnione na podstawie umowy kredytu.

Stosownie natomiast do art. 10 ust. 2 pkt d) tej dyrektywy w umowie kredytu w sposób

jasny i zwięzły określa się całkowitą kwotę kredytu oraz warunki dokonywania wypłat,

jak również – zgodnie z punktem g) – RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty

przez konsumenta, obliczone w chwili zawierania umowy; podawane są wszystkie

założenia przyjęte do obliczenia tej stopy. Całkowita kwota kredytu nie zawiera zatem

w sobie dodatkowych kosztów, w tym m.in. odsetek, opłat za udzielenie kredytu

czy pozostałych kosztów. Należy również odróżnić całkowitą kwotę do zapłaty

przez konsumenta, którą stanowi suma całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty

kredytu.

Całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, zgodnie z wytycznymi

dyrektywy 2008/48, powinien natomiast obejmować wszystkie koszty, łącznie

II CSKP 89/26

8

z odsetkami, prowizjami, podatkami, opłatami dla pośredników kredytowych

i wszelkimi innymi opłatami, jakie konsument musi ponieść w związku z umową

kredytu, z wyjątkiem kosztów notarialnych. Faktyczna wiedza kredytodawcy na temat

tych kosztów powinna być oceniana obiektywnie, z uwzględnieniem wymogów

staranności zawodowej. Jak wynika z definicji zawartych w art. 3 dyrektywy 2008/48,

pojęcie „całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta” jest związane

z pojęciem „całkowitej kwoty kredytu” i z pojęciem „całkowitej kwoty do zapłaty

przez konsumenta” do celów obliczenia RRSO (wyrok TSUE z 16 lipca 2020 r.,

C-686/19, pkt 38). Co się tyczy „stopy oprocentowania kredytu”, która została

zdefiniowana w art. 3 lit. j) dyrektywy 2008/48, należy zauważyć, że całkowita kwota

kredytu i kwota wypłat określają całość kwot udostępnianych konsumentowi,

co wyklucza kwoty powiązane przez kredytodawcę z pokryciem kosztów związanych

z udzieleniem odnośnego kredytu, które to kwoty nie są w rzeczywistości wypłacane

konsumentowi (wyrok TSUE z 21 kwietnia 2016 r., C-377/14, pkt 91).

Aby zapewnić konsumentom obszerną ochronę, prawodawca Unii przyjął

w art. 3 lit. g) tej dyrektywy szeroką definicję pojęcia „całkowitego kosztu kredytu

ponoszonego przez konsumenta” (zob. wyrok TSUE z 26 marca 2020 r., Mikrokasa

i Revenue Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty,

C-779/18, EU:C:2020:236, pkt 39). Sąd Najwyższy zwrócił uwagę,

że w orzecznictwie sądów powszechnych prezentowane jest stanowisko, iż odsetki

powinny być przez kredytodawcę pobierane od kwoty udostępnionej kredytobiorcy,

a nie zaś od kwoty stanowiącej sumę kwoty rzeczywiście udzielonej kredytobiorcy

oraz kwoty przeznaczanej na skredytowanie prowizji i składki ubezpieczeniowej,

ale również prezentowany jest pogląd przeciwny. Całkowita kwota kredytu i całkowity

koszt kredytu ponoszony przez konsumenta są pojęciami odrębnymi, w związku

z czym całkowita kwota kredytu nie może obejmować żadnych kwot należących

do całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta

(zob. wyrok SN z 3 czerwca 2025 r., II CSKP 1953/22).

W tym kontekście należy zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej z 23 kwietnia 2026 r. (C-744/24, Bank PKO S.A.,

ECLI:EU:C:2026:337), w którym wskazano, że ani całkowita kwota kredytu

w rozumieniu art. 3 lit. l) i art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48, ani wypłacona kwota

II CSKP 89/26

9

kredytu w rozumieniu art. 3) lit. j) tej dyrektywy nie obejmuje żadnych kwot, których

przeznaczeniem jest wywiązanie się ze zobowiązań podjętych w ramach odnośnej

umowy kredytu, takich jak koszty administracyjne, odsetki, prowizje czy wszelkie

inne typy kosztów, które musi ponieść konsument. Artykuł 3 lit. g) i j)

w zw. z art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób,

że stoi on na przeszkodzie włączeniu do umów o kredyt konsumencki warunków

przewidujących stosowanie stopy oprocentowania nie tylko do całkowitej kwoty

kredytu, lecz również do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych

z tym kredytem i wchodzących w związku z tym w skład całkowitego kosztu kredytu

ponoszonego przez konsumenta (pkt 57, 65). Jest to konsekwencją

m.in. tego, że dyrektywa 2008/48 została przyjęta w podwójnym celu związanym

z zapewnieniem wszystkim konsumentom w Unii wysokiego i równoważnego

poziomu ochrony ich interesów oraz z ułatwieniem powstawania dobrze

funkcjonującego wewnętrznego rynku kredytów konsumenckich. Zmierza

ona w szczególności do zagwarantowania, by przed zawarciem umowy konsument

otrzymał odpowiednie informacje, dotyczące w szczególności RRSO w całej Unii,

tak aby miał on możliwość porównania praktykowanych stóp oprocentowania. Takie

poinformowanie konsumenta o całkowitym koszcie kredytu w postaci stopy

oprocentowania obliczanej za pomocą swoistej formuły matematycznej

jest niezmiernie istotne, gdyż informacja ta przyczynia się do przejrzystości rynku,

umożliwiając konsumentowi porównanie ofert kredytowych, a ponadto umożliwia

konsumentowi dokonanie oceny zakresu podejmowanego zobowiązania.

Taka przejrzystość rynku byłaby zagrożona, gdyby można było dokonać rozróżnienia

między kilkoma stopami oprocentowania, a w szczególności między stopą

oprocentowania kredytu, która ma zastosowanie do wypłaconej kwoty kredytu,

a innymi stopami oprocentowania stosowanymi w państwach członkowskich

do kwot kredytowanych, które nie wchodzą w zakres tej definicji wypłaconej kwoty

kredytu (pkt 62-64).

Jednocześnie Trybunał podkreślił (co jest istotne w kontekście stanowiska

banku, że kwota prowizji została przekazana na rachunek kredytobiorcy, a dopiero

wówczas pobrana przez kredytodawcę), iż przewidziana w art. 3 lit. g) dyrektywy

2008/48 kwalifikacja – jako całkowitego kosztu kredytu ponoszonego

II CSKP 89/26

10

przez konsumenta” – kwoty, która powinna obciążać kredytobiorcę zgodnie z umową

o kredyt, nie zależy od tego, czy kwota ta została wpłacona na rachunek bankowy

kredytobiorcy, czy też nie. W rzeczywistości okoliczność, że pożyczone kwoty

są najpierw wpłacane na rachunek bankowy kredytobiorcy, zanim zostaną

wykorzystane do opłacenia zakupu towarów lub usług lub do pokrycia pewnych

kosztów, lub że kredytodawca dokonuje ich bezpośrednio na rzecz wierzycieli

kredytobiorcy, ma bowiem charakter przypadkowy i jako taka nie może mieć wpływu

na ich kwalifikację jako kosztów kredytu (pkt 42-43).

Reasumując, składniki kosztów kredytu nie mogą być naliczane od siebie,

np. odsetki od prowizji, a zatem praktyka naliczania odsetek od całkowitego kosztu

kredytu (lub jego poszczególnych elementów) jest niezgodna z ustawą i z dyrektywą

2008/48, gdyż wówczas w istocie dochodzi do sytuacji opisanej powyżej,

a mianowicie odsetki są naliczane także od prowizji jako składowej całkowitego

kosztu kredytu.

Powyższe powodowało, że skarga kasacyjna była zasadna. Zgodnie bowiem

z art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. umowa o kredyt konsumencki powinna określać

informację o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku

z umową o kredyt konsumencki, w szczególności wymienionych w tym przepisie,

jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki, na jakich koszty te mogą ulec zmianie.

Poza tym, analizując § 7 umowy z 16 lutego 2017 r., który określał przypadki zmiany

opłat i prowizji, nie sposób nie dojść do wniosku, że sytuacje w nim wskazane

nie zostały dostatecznie skonkretyzowane, wskazują na okoliczności, których

kredytobiorca nie jest w stanie w żaden sposób zweryfikować, jak również które

zależą wyłącznie od woli banku (np. zmiany zakresu lub formy usług świadczonych

przez pozwanego). Konsument nie był w stanie oszacować rzeczywistej wartości

zobowiązania. jakie zaciągał. Nie zostały także wskazane w konkretny sposób

odesłania do innych dokumentów, które precyzowałyby dalsze wskaźniki. Pozwany

zatem zaniechał przedstawienia przypadków w sposób, który umożliwiałby

ich weryfikację w kontekście możliwych zmian kryteriów opłat i prowizji.

Jeżeli chodzi o obowiązek wskazany w art. 30 ust. 1 pkt 8 u.k.k.,

to nie ma on drugorzędnego znaczenia. Przeciwnie, stanowi wyraz funkcji ochronnej

II CSKP 89/26

11

tej ustawy oraz wyrównującej nierównowagę informacyjną po obu stronach umowy.

Ma to również znaczenie w kontekście przedterminowej spłaty kredytu i uprawnień

konsumenta z tym związanych, wynikających z art. 49 u.k.k. Oczywiste

jest, że nie jest właściwą praktyką „ukrycie” kosztu w postaci prowizji w kapitale

kredytu, w szczególności, iż – o czym była mowa powyżej – nie ma możliwości

naliczania odsetek od prowizji. Harmonogram spłaty kredytu powinien zatem

zawierać nie tylko określenie terminu, wysokości raty kredytu, z wyodrębnieniem

jej części kapitałowej i odsetkowej, ale również wszelkich innych kosztów kredytu,

które konsument jest zobowiązany ponieść, w tym właśnie prowizji.

Trzeba podkreślić, że celem art. 30 u.k.k. jest zapewnienie konsumentowi

łatwego dostępu do informacji na temat warunków udzielonego mu kredytu

oraz jego sytuacji prawnej w związku z kredytem. Dokument umowy, który otrzymuje

konsument, ma stanowić zwięzłe kompendium informacji prawnej dla konsumenta,

tak aby nie musiał on ponosić kosztów transakcyjnych (wysiłku, wydatków)

w celu uzyskania potrzebnych mu wiadomości. Dokument ten ma być instrumentem

redukującym asymetrię informacyjną między kredytodawcą a konsumentem

na temat sytuacji prawnej stron. Jeżeli umowa jest ważna (tzn. uzgodniono

minimalne warunki tej umowy), a w dokumencie umowy nie zamieszczono

elementów wymaganych przez art. 30 ust. 1 u.k.k. i elementów tych nie przekazano

konsumentowi w inny sposób, kredytodawcę mogą spotkać sankcje,

w tym przewidziana w ustawie o kredycie konsumenckim.

Kolejna kwestia to art. 53 ust. 1 i 2 u.k.k., zgodnie z którymi konsument

ma prawo, bez podania przyczyny, do odstąpienia od umowy o kredyt konsumencki

w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy, a jeżeli taka umowa nie zawiera

elementów określonych w art. 30, konsument może odstąpić od niej w terminie

14 dni od dnia dostarczenia wszystkich elementów wymienionych

w art. 30. Ten przepis należy interpretować łącznie z postanowieniami dyrektywy

2008/48, a w szczególności z jej art. 14 ust. 1, zgodnie z którym konsumentowi

przysługuje prawo do odstąpienia od umowy o kredyt bez podania przyczyny

w terminie 14 dni kalendarzowych, a okres ten rozpoczyna się: (a) w dniu zawarcia

umowy o kredyt; lub (b) w dniu, w którym konsument otrzymał warunki umowy

oraz informacje zgodnie z art. 10, jeżeli dzień ten przypada po dniu, o którym

II CSKP 89/26

12

mowa w lit. a). Każda z tych przesłanek jest istotna i powinna znaleźć

odzwierciedlenie w umowie łączącej strony.

Stosownie natomiast do art. 54 ust. 1 i 2 u.k.k. konsument nie ponosi kosztów

związanych z odstąpieniem od umowy o kredyt konsumencki, z wyjątkiem odsetek

za okres od dnia wypłaty kredytu do dnia spłaty kredytu; konsument zwraca

niezwłocznie kredytodawcy kwotę udostępnionego kredytu wraz z tymi odsetkami,

nie później niż w terminie 30 dni od dnia złożenia oświadczenia o odstąpieniu

od umowy.

Z treści § 8 ust. 2 umowy kredytu wynika, że w przypadku odstąpienia

od umowy kredytobiorca zwraca bankowi niezwłocznie, nie później jednak

niż w terminie 30 dni od dnia złożenia takiego oświadczenia, kwotę udzielonego

kredytu wraz z odsetkami liczonymi za okres od dnia wypłaty kredytu do dnia spłaty

kredytu. Dniem spłaty kredytu jest dzień wpłaty na rachunek kredytu wyżej

wymienionych środków. Takie postanowienie o zwrocie kwoty udzielonego kredytu,

w kontekście jego wykładni na podstawie treści całej umowy, w tym w szczególności

jej § 1, daje podstawy do uznania, że konsument byłby zobowiązany do zwrotu całej

kwoty „udzielonego kredytu”, a zatem łącznie z prowizją, co jest niedopuszczalne

w świetle ustawy o kredycie konsumenckim.

Problematyka ta była również przedmiotem analizy Sądu Najwyższego.

Sąd ten wyjaśnił, że stosownie do art. 14 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2008/48, jeżeli

konsument korzysta z prawa do odstąpienia od umowy, to bez nieuzasadnionej

zwłoki, a najpóźniej w ciągu 30 dni kalendarzowych od wysłania kredytodawcy

powiadomienia o odstąpieniu, spłaca on kredytodawcy kapitał oraz odsetki

od kapitału należne od dnia wypłaty kredytu do dnia spłaty kapitału. Odsetki wylicza

się na podstawie uzgodnionej stopy oprocentowania kredytu. W przypadku

odstąpienia od umowy kredytodawcy nie przysługuje od konsumenta żadna

inna rekompensata, z wyjątkiem rekompensaty bezzwrotnych opłat wniesionych

przez kredytodawcę na rzecz organów administracji publicznej. Pojęcie kredytu użyte

w art. 54 ust. 1 u.k.k. nie może być interpretowane w oderwaniu od „całkowitej kwoty

kredytu”. Skoro na tle art. 5 pkt 7 u.k.k. kwota ta oznacza środki faktycznie

udostępnione konsumentowi [art. 3 lit. I) dyrektywy 2008/48], to w wypadku

II CSKP 89/26

13

odstąpienia od umowy konsument jest zobowiązany do uiszczenia odsetek

naliczanych tylko od środków faktycznie mu udostępnionych, czyli od „całkowitej

kwoty kredytu”. Nie ma więc podstaw do obciążania konsumenta odsetkami

od kosztów kredytu, nawet w wypadku udzielenia kredytu w celu sfinansowania

tych kosztów. Zgodnie bowiem z art. 54 ust. 2 u.k.k. konsument zwraca kredytodawcy

kwotę „udostępnionego kredytu”, czyli – w rozumieniu art. 3 lit. I) dyrektywy 2008/48

– całkowitą kwotę kredytu, która nie obejmuje kwot powiązanych przez kredytodawcę

z pokryciem kosztów związanych przez kredytodawcę z udzieleniem odnośnego

kredytu, które to kwoty nie są w rzeczywistości wypłacane konsumentowi. Inaczej

rzecz ujmując, konsument w razie odstąpienia od umowy nie zwraca kredytodawcy

nieudostępnionych mu środków (opłaty przygotowawczej, prowizji, ubezpieczenia

itp.), na które kredytodawca również udzielił kredytu. Nie zwraca ich nie tylko dlatego,

że nie mieszczą się w pojęciu „udostępniony kredyt”, ale także dlatego,

iż są one kredytodawcy nienależne. Według art. 54 ust. 4 u.k.k. w przypadku

odstąpienia od umowy, o którym mowa w art. 53 u.k.k., kredytodawcy nie przysługują

żadne inne opłaty, z wyjątkiem bezzwrotnych kosztów poniesionych przez niego

na rzecz organów administracji publicznej, co oznacza, że brak w takim wypadku

należnych kredytobiorcy „kosztów kredytu”. Skoro w razie odstąpienia od umowy

konsument ma obowiązek spłacić kredyt, a więc, jak ujmuje

to art. 54 ust. 2 u.k.k., zwrócić udostępnione mu środki (całkowitą kwotę kredytu

w rozumieniu art. 5 pkt 7 u.k.k.), to zasadne jest naliczanie odsetek na podstawie

art. 54 ust. 1 u.k.k. wyłącznie od tej kwoty. W szczególności, dlatego że konsument

nie ma żadnego wpływu na działania kredytodawcy związane z rozliczeniem kosztów

kredytu (opłaty przygotowawczej, prowizji, ubezpieczenia itp.), co powoduje,

że termin „spłaty” tych środków pozostaje całkowicie niezależny od woli kredytobiorcy

(zob. wyrok z 30 stycznia 2019 r., I NSK 9/18).

Mając powyższe na względzie, ponieważ skarga kasacyjna powoda

była uzasadniona, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., orzeczono jak w sentencji

wyroku, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego

w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie (art. 108 § 2 w zw. z art. 391 § 1

w zw. z art. 39821 k.p.c.).

II CSKP 89/26

14

Jacek Grela

Tomasz Szanciło

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

Na mocy art. 330 § 1 k.p.c.

stwierdzam niemożność podpisania

uzasadnienia wyroku przez

sędziego SN Jacka Grelę z powodu

długotrwałej nieobecności

Tomasz Szanciło

[r.g.]

(E.M.)