SN odrzucił skargę banku, bo sąd nie orzekł o jego żądaniu ewentualnym

Bank spółka akcyjna w W. wniosła o zasądzenie od M.S. i B.S. kwoty

58 140,03 CHF, na którą składały się: należność główna (kapitał kredytu) w

wysokości 52 752,17 CHF i odsetki umowne liczone od 10 kwietnia 2015 r. do 9

czerwca 2017 r. w wysokości 5387,66 CHF. Powódka domagała się także dalszych

II CSKP 906/23

2

bliżej określonych odsetek umownych naliczanych od należności głównej od 20

kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty, oraz kosztów procesu.

Pismem z 30 września 2020 r. powód zmodyfikował powództwo w ten

sposób, że ewentualnie wniósł o zasądzenie od pozwanych kwoty 224 222,84 zł

z dalszymi odsetkami umownymi od należności głównej w wysokości

czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP, jednak nie większej niż

w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od kwoty 203 444,02 zł od

10 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty.

Wyrokiem z 16 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowy w Opolu oddalił powództwo

w stosunku do każdego z pozwanych (pkt I) i rozstrzygnął o kosztach procesu

(pkt II).

Wyrokiem z 30 maja 2022 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił

zaskarżony wyrok w pkt II w ten sposób, że kwotę kosztów należnych od strony

powodowej na rzecz pozwanych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

pozwanym z urzędu określił na 10 800 zł (pkt 1); oddalił apelację w pozostałym

zakresie (pkt II); oddalił zażalenie (pkt 3) oraz rozstrzygnął o kosztach

postępowania odwoławczego (pkt 4).

Sąd Apelacyjny ustalił, że strony zawarły umowę kredytu denominowanego,

gdyż kwota zobowiązania była wyrażona w walucie obcej (CHF), natomiast spłata

następowała w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kredytu lub

raty w walucie wymienialnej, w której kredyt jest udzielony, według obowiązującego

w Banku kursu w dniu wymagalności kursu sprzedaży dla dewiz.

Kredytu udzielono w walucie obcej.

Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska Sądu Okręgowego o nieważności

umowy kredytu, z uwagi na abuzywność części jej uregulowań, jednak ostatecznie

uznał rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji za prawidłowe - z racji na to, że

strona powodowa zażądała spłaty kredytu w CHF a art. 358 k.c. wyklucza

możliwość domagania się w realiach sprawy spełnienia zobowiązania przez

pozwanych w walucie obcej, mając na uwadze to, iż kredyt (jako denominowany)

udzielony został w walucie polskiej. Sąd drugiej instancji nie znalazł podstaw do

uwzględnienia żądania pozwu, w którym powodowy bank domagał się od

II CSKP 906/23

3

pozwanych zapłaty we frankach szwajcarskich. W ocenie Sądu Apelacyjnego

uznanie nieważności całej umowy, w związku z wyszczególnionymi bliżej

umownymi klauzulami abuzywnymi prowadziłoby do niczym nie usprawiedliwionego

zwolnienia dłużnika z zobowiązania. że Sąd Apelacyjny nie podzielił też oceny

Sądu Okręgowego co do niezachowania wymogów formalnych przy wypowiedzeniu

przez bank umowy kredytu.

Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska Sądu Okręgowego o nieważności

umowy kredytu, z uwagi na abuzywność części jej uregulowań, jednak ostatecznie

uznał rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji za prawidłowe - z racji na to, że

strona powodowa zażądała spłaty kredytu w CHF a art. 358 k.c. wyklucza

możliwość domagania się w realiach sprawy spełnienia zobowiązania przez

pozwanych w walucie obcej, mając na uwadze to, iż kredyt (jako denominowany)

udzielony został w walucie polskiej. Sąd drugiej instancji nie znalazł podstaw do

uwzględnienia żądania pozwu, w którym powodowy bank domagał się od

pozwanych zapłaty we frankach szwajcarskich. W ocenie Sądu Apelacyjnego

uznanie nieważności całej umowy, w związku z wyszczególnionymi bliżej

umownymi klauzulami abuzywnymi prowadziłoby do niczym nie usprawiedliwionego

zwolnienia dłużnika z zobowiązania. że Sąd Apelacyjny nie podzielił też oceny

Sądu Okręgowego co do niezachowania wymogów formalnych przy wypowiedzeniu

przez bank umowy kredytu.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona

powodowa, zaskarżając go w części, tj. w zakresie pkt 1, 2 i 4 i zarzucając mu

naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: art. 378 § 1 k.p.c., art 382 i art. 386

§ 4 w zw. z art. 191 w zw. art. 3271 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 9 ust. 2 ustawy

z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego

oraz niektórych innych ustaw; art. 386 § 4 w zw. z art. 380 w zw. z art. 227 k.p.c.,

art. 278 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 4 lipca

2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych

ustaw.

Skarżący bank wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

II CSKP 906/23

4

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwani wnieśli o jej odrzucenie z uwagi

na brak substratu zaskarżenia, ewentualnie oddalenie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skargę kasacyjną należało odrzucić.

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a zarazem

kwalifikowanym pismem procesowym o ściśle określonej przez ustawę treści.

Zgodnie z art. 3981 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna przysługuje od wydanego przez sąd

drugiej instancji prawomocnego wyroku lub postanowienia w przedmiocie

odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie

w sprawie.

Z tym, że w okolicznościach sprawy, dla oceny dopuszczalności skargi

kasacyjnej kluczowe okazało się zarzucane przez skarżącą nierozstrzygnięcie

przez Sąd Okręgowy o całości zgłoszonych w sprawie roszczeń. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego wyjaśniono bowiem, że nie można wnieść środka zaskarżenia

od orzeczenia, które w sensie prawnoprocesowym w ogóle nie istnieje, jak również

od orzeczenia, w którym nie ma rozstrzygnięcia o całości przedstawionego pod

osąd roszczenia procesowego. Pominięcie w sentencji orzeczenia kończącego

sprawę w instancji rozstrzygnięcia o całości żądania objętego pozwem nie daje

podstawy do zaskarżenia orzeczenia z powodu braku substratu zaskarżenia.

Skarga kasacyjna wniesiona od orzeczenia nieistniejącego podlega odrzuceniu

(zob. np. postanowienia SN: z 4 lipca 2008 r., I CZ 44/08; z 14 grudnia 2011 r.,

I CSK 138/11, OSNC 2012, nr 7-8, poz. 89; z 13 sierpnia 2015 r., I CZ 58/15;

z 31 października 2025 r., III CZ 59/25).

Bez wątpienia w sprawie Sąd Apelacyjny nie orzekł o roszczeniu

ewentualnym. Na marginesie należy wskazać, że w świetle uchwały składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 3 lipca 2024 r., III CZP 61/23, (OSNC 2025, nr 4,

poz. 40), kompetencji do orzekania o żądaniu ewentualnym – bezpośrednio po

oddaleniu żądania głównego w postępowaniu apelacyjnym –sąd odwoławczy nie

ma. Po pierwsze, sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach apelacji,

w której nie można zaskarżyć więcej niż zostało orzeczone w wyroku. Po drugie,

nawet obowiązujący w polskim postępowaniu cywilnym model apelacji pełnej nie

II CSKP 906/23

5

może prowadzić do tego, że pełny zakres merytorycznego rozpoznania żądania

ewentualnego zostanie ograniczony do rozpoznania żądania i rozstrzygnięcia

o jego zasadności wyłącznie na etapie postępowania odwoławczego. Wreszcie po

trzecie, konieczność pozostawienia rozpoznania żądania ewentualnego sądowi

pierwszej instancji wynika z prokonstytucyjnej wykładni przepisów postępowania

cywilnego. Chodzi o konieczność uwzględnienia konstytucyjnego prawa do

zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji) oraz

zachowania konstytucyjnego standardu dwuinstancyjności postępowania sądowego

(art. 176 ust. 1 Konstytucji). Sąd drugiej instancji nie może samodzielnie, po raz

pierwszy, rozstrzygnąć o żądaniu zgłoszonym jako ewentualne, ponieważ jego

orzeczenie o tym żądaniu zapadłoby jako jedyne w sprawie.

Skoro w sprawie Sąd Apelacyjny nie orzekł o roszczeniu ewentualnym, to

w konsekwencji skarżący nie mógł zaskarżyć żądania, o którym nie orzeczono

w drugiej instancji.

Brak substratu zaskarżenia, tj. w realiach sprawy – brak orzeczenia

w zakresie roszczenia ewentualnego, którego zakwestionowanie jest celem

wnoszonej skargi kasacyjnej – oznacza w konsekwencji, że skarga jest

niedopuszczalna i podlegała odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11

i 3 w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych.

Adam Doliwa

Marcin Łochowski

Agnieszka Jurkowska-Chocyk

(P.H.)

[SOP]