SN uchylił część wyroku oddalającego roszczenia kredytobiorców z banku

Wyrokiem z 13 września 2023 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił wyrok

Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 9 grudnia 2022 r. w ten sposób, że ustalił

nieważność umowy kredytu z 8 maja 2008 r. zawartej przez powodów

– J.Ł. i J.N. (obecnie Ł.1) z Bank 1 S.A. w W. (obecnie: Bank S.A.); oddalił powództwo

główne w pozostałej części, oddalił apelację powodów w pozostałej części i apelację

strony pozwanej w całości oraz orzekł o kosztach postępowania za obie instancje.

Sąd Apelacyjny oparł wyrok na następujących ustaleniach faktycznych

i rozważaniach prawnych, istotnych dla rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej:

W dniu 8 maja 2008 r. powodowie zawarli z pozwanym bankiem umowę

kredytu na cele mieszkaniowe, na podstawie której uzyskali kredyt w kwocie

500 000 zł, indeksowanej kursem franka szwajcarskiego (CHF). Umowa zawierała

mechanizm przeliczeń między walutą polską a walutą obcą oparty na tabeli kursów

ustalanej przez bank. Kredyt został uruchomiony 21 maja 2008 r. w kwocie

500 000 zł, która po przeliczeniu stanowiła równowartość 243 190,66 CHF.

Dnia 5 lutego 2014 r. strony zwarły aneks nr […] do umowy kredytu, zgodnie

z którym powodowie mogli dokonywać spłaty kredytu bezpośrednio w CHF. Raty

kapitałowo-odsetkowe oraz wszelkie inne płatności związane z umową do

podpisania aneksu nr […] powodowie regulowali w złotych.

Pismem z 13 kwietnia 2018 r., doręczonym stronie pozwanej 19 kwietnia

2018 r., pełnomocnik powodów wezwał bank do zapłaty, w terminie 7 dni od

otrzymania pisma, kwoty 321 136,58 zł, podnosząc zarzut nieważności łączącej

strony umowy kredytu, ewentualnie kwoty 113 050,65 zł z tytułu nienależnie

pobranych rat kredytu w zawyżonej wysokości. wskazując, że umowa zawiera

nieuczciwe postanowienia umowne bezskuteczne wobec powodów.

Sąd Apelacyjny wskazał, że zaskarżonym wyrokiem Sąd pierwszej instancji

oddalił powództwo główne (o ustalenie, że umowa jest nieważna i zasądzenie kwot

II CSKP 961/24

3

185 981,26 zł i 35 624,91 CHF), a uwzględnił w części powództwo ewentualne

(o ustalenie, że bliżej określone postanowienia umowy kredytu są bezskuteczne

wobec powodów i zasądzenie 113 050,65 zł z bliżej określonymi odsetkami).

Zdaniem Sądu drugiej instancji wyrok Sądu Okręgowego prowadzi do

nieakceptowalnego skutku – obowiązywania umowy w złotych oprocentowanej

stawką LIBOR. Postanowienia umowy stron odsyłające do tabel kursowych banku

należało, zdaniem Sądu drugiej instancji, ocenić w kontekście wyroku Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 8 września 2022 r., C-80/21, D.B.P. (Crédit

hypothécaire libellé en devises étrangères) jako warunki, których usunięcie

sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku, który ma wpływ na jego istotę.

W konsekwencji ocena prawna ważności umowy, jakiej dokonał Sąd pierwszej

instancji, była nieuprawniona i naruszała art. 7 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG

z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach

konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”).

Bezzasadne, według Sądu Apelacyjnego, pozostawało natomiast żądanie

w zakresie zwrotu całości świadczenia powodów spełnionego na rzecz strony

pozwanej. Sąd drugiej instancji wskazał, że podstawą oddalenia żądania zapłaty są

art. 405 i 410 k.c. O świadczeniu nienależnym może być mowa jedynie w sytuacji,

gdy spełniane jest bez ważnej i skutecznej podstawy prawnej. Tymczasem

powodowie spełniali świadczenia polegające na zwrocie pozwanemu bankowi

środków, które wcześniej od niego otrzymali. Jeżeli zatem powodowie otrzymali

świadczenie (środki pieniężne) od pozwanego banku, to są zobowiązani do

świadczenia w postaci zwrotu tych środków. Za nietrafnie Sąd drugiej instancji uznał

wyrażane w orzecznictwie stanowisko, że sam fakt spełnienia nienależnego

świadczenia uzasadnia roszczenie kondykcyjne.

Skoro powodowie na podstawie umowy uzyskali od strony pozwanej

świadczenie w kwocie 500 000 zł, a wskazywali na spłatę 185 981,26 zł

i 35 624,91 CHF, to Sąd Apelacyjny uznał, że nie są zubożeni.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wnieśli powodowie

zaskarżając go w części, w jakiej oddalono powództwo główne oraz apelację

powodów. Skarżący wnieśli o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i orzeczenie co

II CSKP 961/24

4

do istoty sprawy przez uwzględnienie powództwa i apelacji co do roszczenia

o zapłatę, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucili naruszenie

art. 405 w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Strony zawarły umowę kredytu indeksowanego kursem waluty obcej.

Według Sądu Apelacyjnego postanowienia dotyczące przeliczenia kwoty kredytu

i spłat na CHF są abuzywne, a bez nich umowa nie może funkcjonować, co prowadzi

do wniosku o jej upadku (nieważności). Powodowie kwestionują jednak przyjęty

przez Sąd drugiej instancji sposób rozliczenia stron. Kwestia ta doczekała się już

jednoznacznego rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu całej Izby Cywilnej

z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), jeżeli w wykonaniu

umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej

postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu,

a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot

nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron (pkt 3. uchwały). Sąd Najwyższy,

kontynuując wcześniejszą linię orzeczniczą (zob. m.in. uchwałę z 16 lutego 2021 r.,

III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40, oraz uchwałę składu siedmiu sędziów

z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56) odrzucił więc definitywnie

teorię salda, wskazując, że do rozliczenia stron nieważnej umowy w takim przypadku

ma zastosowanie teoria dwóch kondykcji.

Sąd Apelacyjny przyjął założenie, że nawet w przypadku nieważności zawartej

przez strony umowy, pozwany nie jest bezpodstawnie wzbogacony kosztem

powodów, zaś powodowie nie są zubożeni. W okolicznościach sprawy stronom

przysługują jednak dwa, niezależne od siebie roszczenia, a istnienie i rozmiar

roszczenia banku wobec powodów nie wpływa na zasadność roszczenia

dochodzonego przez skarżących. Stanowisko Sądu drugiej instancji opiera się zatem

na błędnych założeniach. Podnoszony przez powodów zarzut kasacyjny jest więc

uzasadniony i skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku.

II CSKP 961/24

5

2. Powyższego nie zmienia wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, w którym wskazano, że

artykuł 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na

przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek

umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy,

przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty

udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta

w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Wyrok ten odnosi

się bowiem do żądań przedsiębiorcy (banku), a nie konsumenta.

Należy podzielić stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego

z 5 września 2025 r., II CSKP 550/24, że wydanie przez Trybunał wyroku

z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, nie mogło mieć bezpośredniego wpływu

na związanie Sądu Najwyższego uchwaloną zasadą prawną. Dokonana przez

Trybunał wykładnia przepisów dyrektywy ma to znaczenie, że przy stosowaniu

przepisów prawa polskiego sąd jest zobowiązany tak je interpretować, aby osiągnąć

zgodność z dyrektywą w rozumieniu, jakie prezentuje Trybunał. Obowiązek ten jest

jednak ograniczony przez ogólne zasady wykładni prawa i nie może służyć za

podstawę dla dokonywania wykładni prawa krajowego contra legem. Nie zaistniała

przy tym, potrzeba rozważenia zasadności odstąpienia od uchwalonej przez skład

całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, zasady

prawnej, gdyż zastosowanie teorii dwóch kondykcji na korzyść konsumenta nie stoi

w sprzeczności z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, przy uwzględnieniu jego interpretacji

przyjętej w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik.

Ponadto, konsekwencje przyjęcia w okolicznościach sprawy teorii dwóch

kondykcji są zgodne z wolą konsumenta i dla niego korzystne. Nie sposób nie

zauważyć, że odmiennie kształtowała się sytuacja procesowa w sprawie, która była

podstawą do wydania powyższego wyroku Trybunału. Z tego względu stanowisko

zajęte w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, nie może być rozciągane

na każdy spór między konsumentem a bankiem powstały na tle umowy kredytu lub

pożyczki. W istocie jego znaczenie jest ograniczone jedynie do specyficznej sytuacji,

w której bank dochodzi od konsumenta roszczeń spełnionych na podstawie

II CSKP 961/24

6

nieważnej umowy (tak też m.in. postanowienia SN z 20 listopada 2025 r.:

I CSK 2570/25, I CSK 2729/25, I CSK 2756/25, I CSK 2787/25).

3. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. uchylił

zaskarżony wyrok w pkt 1. tiret pierwsze w zakresie oddalenia powództwa głównego,

tiret trzecie i czwarte; w pkt 2. w zakresie oddalenia apelacji powodów oraz w pkt 3.

i przekazał sprawę w tej części Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 108 § 2

k.p.c.).

Ewa Stefańska

Marcin Łochowski Marcin Trzebiatowski

(D.Z.)

[SOP]