Sędzia SN wyznaczony do innej izby bez zgody. Skład w sprawie uznany za nieprawidłowy

Postanowieniem z 25 listopada 2025 r. Sąd Najwyższy stwierdził,

że w związku z upływem okresu, na który wyznaczono sędziego Sądu

Najwyższego D. Miąsika do orzekania w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego bez jego

zgody, skład tego Sądu wyznaczony do rozpoznania niniejszej sprawy nie jest

prawidłowy z uwagi na niezgodność art. 35 § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.

o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r., poz. 154 ze zm.; dalej – „uSN”) –

w zakresie wyznaczenia sędziego do orzekania w innej izbie bez jego zgody

– z art. 178 ust. 1 w związku z art. 180 ust. 2 oraz art. 2 Konstytucji RP, a także art.

45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.,

zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem

nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.; dalej – „EKPCz”) oraz przedstawił

akta sprawy Prezesowi Sądu Najwyższego kierującemu pracą Izby Cywilnej Sądu

Najwyższego celem wystąpienia do Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego

z wnioskiem o wyznaczenie sędziego Sądu Najwyższego D. Miąsika

do rozpoznania sprawy II CSKP 977/22 za jego zgodą.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarządzeniem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego nr 23/2023

z 15 lutego 2023 r. Sędzia Sądu Najwyższego Dawid Miąsik został wyznaczony bez

swojej zgody do orzekania w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego na czas określony

od 1 kwietnia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. Jako podstawę prawną zarządzenia

wskazano m.in. art. 35 § 3 uSN, zgodnie z którym „Sędzia może być wyznaczony

przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do udziału w rozpoznaniu określonej

sprawy w innej izbie oraz, za zgodą sędziego, do orzekania na czas określony

II CSKP 977/22

3

w innej izbie. Wyznaczenie sędziego do orzekania w innej izbie, bez jego zgody,

może nastąpić na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy w roku. Po upływie okresu

wyznaczenia sędziego do orzekania w innej izbie, sędzia podejmuje czynności

w sprawach przydzielonych mu w tej izbie do ich zakończenia.”.

Na podstawie tego przepisu sędzia może zostać wyznaczony do orzekania

w innej izbie Sądu Najwyższego w jednej sprawie (jako członek składu

orzekającego wspierający sędziego sprawozdawcę albo jako sędzia sprawozdawca)

albo do rozpoznania nieokreślonej liczby spraw przydzielonych mu w okresie

wyznaczenia do orzekania na czas określony (zarówno za zgodą, jak i bez zgody).

Przepis nie określa żadnych przesłanek wyznaczenia do orzekania w innej izbie ani

warunków, na jakich to orzekanie ma się odbywać, ani warunków wykonywania

dotychczasowych obowiązków w izbie macierzystej w okresie wyznaczenia.

Regulacji takich nie zawierają też inne przepisy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.

o Sądzie Najwyższym ani przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej z dnia 14 lipca 2022 r. - Regulamin Sądu Najwyższego (jednolity tekst:

Dz. U. z 2024 r., poz. 806, dalej - „Regulamin SN”). Nie unormowano w nich też

podstawy prawnej dla przydzielenia sędziemu spraw w innej izbie Sądu

Najwyższego w okresie wyznaczenia.

W ocenie Sądu Najwyższego w niniejszym składzie art. 35 § 3 uSN,

w zakresie w którym upoważnia Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego - bez

jakichkolwiek przesłanek i warunków - do wyznaczenia sędziego Sądu

Najwyższego do orzekania w innej izbie bez jego zgody na czas określony

oraz nakłada na sędziego obowiązek podejmowania czynności w sprawach

mu przydzielonych po upływie okresu wyznaczenia, jest sprzeczny z art. 178 ust.

1 w związku z art. 180 ust. 2 i art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust.

1 EKPCz.

Zgodnie z art. 35 § 1 uSN sędzia obejmuje stanowisko w konkretnej izbie

Sądu Najwyższego. Izba ta zostaje wskazana już na etapie udziału w procedurze

konkursowej. Także uchwała KRS zawiera wniosek do Prezydenta RP o powołanie

danej osoby na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w konkretnej izbie tego

Sądu. Jest to uzasadnione specyfiką Sądu Najwyższego jako organu sprawującego

II CSKP 977/22

4

nadzór nad działalnością orzeczniczą sądów powszechnych według podziału

przedmiotowego. Zakłada to specjalizację sędziów orzekających w Sądzie

Najwyższym w określonych dziedzinach prawa, gdyż w przeciwnym razie nie jest

możliwe sprawne i skuteczne wykonywanie zadań Sądu Najwyższego określonych

w art. 183 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 pkt 1 uSN. Dlatego art. 35 § 2 uSN

pozwala na przeniesienie sędziego do innej izby przez PPSN tylko za jego zgodą.

Pamiętać przy tym należy, że wzajemna relacja między izbami Sądu Najwyższego,

chociaż wchodzą one w skład tego samego, jednego Sądu Najwyższego, jest

relacją zbliżoną do tej, która istnieje między dwoma różnymi sądami. Potwierdza

to m.in. utrwalona praktyka przekazywania spraw między izbami Sądu

Najwyższego na mocy postanowienia tego Sądu w razie stwierdzenia przez skład

orzekający, że sprawa należy do właściwości innej izby Sądu Najwyższego niż izba,

do której sprawa trafiła. Postanowienie takie zapada przy zastosowaniu art. 200 § 2

k.p.c. i jako orzeczenie Sądu Najwyższego jest wiążące dla organów tego Sądu

(w tym Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego), eliminując przewidziany w art.

28 uSN sposób postępowania przewidziany na wypadek sporu kompetencyjnego

między Prezesami Sądu Najwyższego co do właściwości Izb tego Sądu

do załatwienia danej sprawy. Trzeba brać również pod uwagę fakt, że Prezesi Sądu

Najwyższego kierujący pracami jego poszczególnych Izb, są - na gruncie ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym - odpowiednikami prezesów

odrębnych Sądów, czego potwierdzeniem jest nie tylko ustawowy zakres ich

kompetencji, ale także stosowanie m.in. w stosunku do nich - w kwestiach

nieuregulowanych w ustawie o Sądzie Najwyższym - z mocy art. 10 § 1 uSN

Przepisów ustawy z 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst

jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 334 ze zm.), co obejmuje w szczególności

art. 22b § 2 zdanie trzecie tej ustawy.

W rezultacie sędziowie poszczególnych Izb Sądu Najwyższego objęci są

gwarancjami ochronnymi przewidzianymi w art. 180 Konstytucji RP.

Zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie, wyznaczenie sędziego

do orzekania na czas określony w innej izbie Sądu Najwyższego bez jego zgody

prowadzi do naruszenia zasady niezawisłości sędziów (art. 178 ust. 1 Konstytucji

II CSKP 977/22

5

RP), zasady nieprzenoszalności sędziów (art. 180 ust. 2 Konstytucji RP)

oraz godności urzędu w zakresie warunków pracy.

Wyznaczenie takie skutkuje zmianą zakresu obowiązków sędziego Sądu

Najwyższego. O ile za dopuszczalne można uznać wyznaczenie - za zgodą

sędziego - do orzekania w konkretnej sprawie, ewentualnie także wyznaczenie

do orzekania w konkretnej sprawie bez zgody sędziego, jeżeli sprawa ta mieści się

w zakresie jego specjalizacji zawodowej ze względu na związki z materią należącą

do właściwości izby w której objął stanowisko (z zastrzeżeniem, że - jak wskazano

powyżej – ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym ani Regulamin SN

nie zawierają podstawy prawnej do przydzielenia takiemu sędziemu sprawy

do rozpoznania w charakterze sprawozdawcy), o tyle zmiana zakresu obowiązków

polegająca na wyznaczeniu do rozpoznania spraw o przedmiocie, który do tej

materii nie należy, narusza stabilność zawodową sędziego Sądu Najwyższego

i nie pozwala wykorzystać wiedzy i kompetencji w sposób służący dobru wymiaru

sprawiedliwości i zapewnieniu stronom prawa do sądu w ujęciu merytorycznym.

Ponadto, zgodnie z art. 180 ust. 2 Konstytucji RP, przeniesienie sędziego

na inne stanowisko jest możliwe tylko w przypadkach określonych w ustawie.

Tymczasem art. 35 § 3 uSN normuje jedynie kompetencję Pierwszego Prezesa

Sądu Najwyższego do wyznaczenia sędziego do orzekania w innej Izbie Sądu

Najwyższego, ale nie określa żadnych warunków ani przesłanek skorzystania z niej.

Regulacja wynikająca z art. 35 § 3 uSN może prowadzić do wielokrotnego

wyznaczenia tego samego sędziego Sądu Najwyższego do rozpatrywania szeregu

spraw w innej izbie przez czas nieokreślony, skoro sędzia ma podejmować

czynności w sprawach przydzielonych mu do orzekania w okresie wyznaczenia

także po upływie okresu wyznaczenia. Ze względu na deficyt treści normatywnej

przepis ten pozwala także na cykliczne wyznaczanie sędziego do orzekania w innej

izbie na okres sześciu miesięcy po upływie kolejnych sześciu miesięcy orzekania

w izbie macierzystej. Ma to taki sam efekt, jakby sędzia został na stałe przeniesiony

do innej izby bez swojej zgody, do czego ani Konstytucja RP, ani przepisy ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym nie upoważniają Pierwszego

Prezesa Sądu Najwyższego. Łamie to zasadę nieprzenoszalności sędziów

statuowaną w art. 180 ust. 2 Konstytucji RP ze względu na brak przesłanek

II CSKP 977/22

6

określających sytuacje, kiedy oraz na jakich warunkach przedmiotowe wyznaczenie

może nastąpić.

Co więcej, art. 35 § 3 uSN nie ogranicza uznaniowości Pierwszego Prezesa

Sądu Najwyższego, co pozwala mu na szykanowanie sędziego, który wydaje

orzeczenia krytycznie oceniane przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego,

co z kolei godzi w zasadę niezawisłości sędziego określoną w art. 178 ust.

1 Konstytucji RP. Wyznaczenie do orzekania w innej izbie bez zgody sędziego

narusza zasadę niezawisłości sędziowskiej, ponieważ może nakłaniać sędziego

do podejmowania takich czynności orzeczniczych, które nie spotkają się

z negatywną oceną Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (na ryzyko takie

wskazano w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Eueropejskiej z 6 października

2021 r., C-487/19 W. Ż., EU:C:2021:798 w odniesieniu do przeniesienia między

wydziałami tego samego sądu).

W dalszej kolejności Sąd Najwyższy w obecnym składzie uwzględnił,

że wyznaczenie do orzekania w innej izbie bez zgody sędziego na czas określony

na podstawie art. 35 § 3 uSN prowadzi do naruszenia prawa do sądu w rozumieniu

art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 EKPCz, ponieważ obniża ogólny

standard prawa do sądu z perspektywy obywatela przez pominięcie aspektu

kompetencyjnego. Sąd właściwie obsadzony to także sąd kompetentny w danej

dziedzinie.

Ponadto przepis art. 35 § 3 uSN, w zakresie w jakim zawiera unormowania

odnoszące się do różnych i wzajemnie wykluczających się sytuacji opisanych

powyżej, narusza zasady poprawnej legislacji, a przez to art. 2 Konstytucji RP.

Sąd Najwyższy podziela stanowisko, zgodnie z którym zawarty w art. 35 § 3

zd. 3 uSN nakaz podejmowania przez sędziego Sądu Najwyższego wyznaczonego

do orzekania w innej izbie tego Sądu – po upływie okresu tego wyznaczenia -

czynności w sprawach przydzielonych mu w tej izbie do ich zakończenia odnosi się

wyłącznie do wypadku, gdy wyznaczenie to nastąpiło za zgodą sędziego.

Tylko taka wykładnia omawianego przepisu prowadzi do wyinterpretowania z niego

normy zgodnej z art. 178 ust. 1 oraz art. 180 ust. 2 Konstytucji RP, ograniczając

do minimum stopień ingerencji art. 35 § 3 uSN w zasadę niezawisłości sędziowskiej

II CSKP 977/22

7

i zasadę nieprzenoszalności sędziego. Za taką wykładnią przemawia również

wzgląd na znaczenie zgody sędziego na wyznaczenie go do orzekania w innej izbie.

Zgoda taka sama w sobie stanowi przejaw takiego ograniczenia, a jej udzielenie

przez sędziego na wyznaczenie do orzekania w innej izbie może uzasadniać

również obowiązek dokonywania, po upływie okresu wyznaczenia, czynności

w sprawach przydzielonych mu w wyznaczonej izbie do czasu ich zakończenia.

Zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie, nakaz podejmowania przez

sędziego czynności po zakończeniu wyznaczenia w przydzielonych mu sprawach

do ich zakończenia zachowuje aktualność, gdy sędzia najpierw wyraził zgodę

na wyznaczenie, a następnie ją wycofał (do czego jest w pełni uprawniony) przed

zakończeniem wyznaczenia. Z przedstawionych powyżej względów spośród dwóch

wariantów przejściowego wyznaczenia sędziego do orzekania w innej izbie

przewidzianych w art. 35 § 3 uSN (wyznaczenie za zgodą sędziego i wyznaczenie

bez zgody sędziego) za podstawowy uznać należy wariant wyznaczenia sędziego

za jego zgodą i przyjmować, że to tylko w tym wariancie dopuszczalne jest

nałożenie na sędziego powinności podejmowania czynności w przydzielonych mu

sprawach po upływie czasu wyznaczenia do ich zakończenia.

Przepis art. 35 § 3 uSN, przewidując wyznaczenie sędziego do orzekania

w innej izbie za jego zgodą, wskazuje, że może to nastąpić na „czas określony”,

a w przypadku wyznaczenia do orzekania w innej izbie bez zgody sędziego stanowi

o okresie wyznaczenia nie dłuższym niż 6 miesięcy w roku. Należy jednak pamiętać,

że słowo „czas” stanowi również synonim słowa „okres”, wobec czego zdanie

trzecie w art. 35 § 3 uSN posługujące się sformułowaniem „po upływie okresu

wyznaczenia” obejmuje w istocie wypadek upływu czasu, na który nastąpiło

wyznaczenie za zgodą sędziego.

Jest przy tym oczywiste, że w zdaniu pierwszym w § 3 art. 35 uSN użyte

zostało słowo „czas” w znaczeniu „okres” ze względów językowych (uniknięcie

niezręcznej zbitki pojęciowej „określony okres”). Odmienne podejście

do wykładni art. 35 § 3 uSN zakładające, że powinność podejmowania czynności

przez sędziego po zakończeniu wyznaczenia go do orzekania w innej izbie

rozciąga się także na takie wyznaczenie go bez jego zgody, powodowałaby,

że przepis ten jawiłby się jako oczywiście niezgodny z przepisami Konstytucji RP

II CSKP 977/22

8

gwarantującymi niezawisłość sędziowską (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP) oraz

nieprzenoszalność sędziego do innego sądu bez orzeczenia sądu (art. 180 ust.

2 Konstytucji RP). Interpretacja taka stwarzałaby również okazję do oczywistych

nadużyć mogących polegać przykładowo na tym, że w okresie wyznaczenia

sędziego do orzekania w innej izbie bez jego zgody przydzielono by mu tak dużą

liczbę spraw, że podejmowanie w nich czynności do ich zakończenia po upływie

czasu wyznaczenia wypełniałoby całkowicie jego możliwości orzecznicze i tym

samym uniemożliwiałoby mu wykonywanie czynności w jego macierzystej izbie

po zakończeniu wyznaczenia. Ryzyko takie istnieje, gdyż w art. 35 uSN brak

ustawowych regulacji co do przydzielania spraw sędziemu wyznaczonemu

do orzekania w innej izbie.

W związku z tym, wobec faktu, że Sędzia Sądu Najwyższego Dawid Miąsik

miałby orzekać w niniejszej sprawie już po upływie czasu, na który wyznaczono

go do orzekania w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego, należało przyjąć, że nie jest

on uprawniony do orzekania w niniejszej sprawie w Izbie Cywilnej.

Do odmiennego wniosku należałoby dojść tylko wtedy, gdyby Pierwszy

Prezes Sądu Najwyższego wydał zarządzenia o wyznaczeniu sędziego

do rozpoznania niniejszej sprawy zgodnie z art. 35 § 3 zd. 1 uSN, do czego jednak

przed wydaniem niniejszego postanowienia nie doszło.

Gdyby sędzia Sądu Najwyższego Dawid Miąsik zdecydował się orzekać

w niniejszej sprawie bez takich zarządzeń, skutkowałoby to nieważnością

postępowania przed Sądem Najwyższym stanowiącą podstawę jego wznowienia,

o której mowa w art. 401 pkt 1 in principio k.p.c.

Mimo że Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego zarówno przed, jak i po

wydaniu zarządzenia nr 23/2023, nie występował do sędziego Sądu Najwyższego

Dawida Miąsik o wyrażenie zgody na wyznaczenie do rozpoznania spraw w Izbie

Cywilnej Sądu Najwyższego oraz niezależnie od tego, czy sprawy wyznaczone

w wykonaniu tego zarządzenia mieszczą się w zakresie kompetencji

merytorycznych tego sędziego, z uwagi na troskę o interes stron oraz dobro

wymiaru sprawiedliwości, sędzia Sądu Najwyższego Dawid Miąsik wyraził w trakcie

posiedzenia zgodę na rozpoznanie przydzielonych mu spraw. Zgoda taka

II CSKP 977/22

9

- w obliczu niekonstytucyjności art. 35 § 3 uSN - nie jest jednak wystarczająca

do uznania składu sądu ukonstytuowanego na podstawie samego zarządzenia

Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego nr 23/2023 za skład sądu ustanowiony

zgodnie z ustawą, dlatego konieczne jest według Sądu Najwyższego w obecnym

składzie zainicjowanie przez Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby

Cywilnej procedury wyznaczenia sędziego Sądu Najwyższego Dawida Miąsik

do orzekania w tej konkretnej sprawie za jego zgodą.

W tych okolicznościach należało przyjąć, że skład Sądu Najwyższego

wyznaczony do rozpoznania niniejszej sprawy był nieprawidłowy i zachodzi

konieczność jego zmiany, celem zapewnienia jego zgodności z przepisami prawa.

Z tych względów, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

[a.ł]

Władysław Pawlak

Dawid Miąsik

Roman Trzaskowski

(K.L.)