Wniosek o wyłączenie sędziego z powodu trybu jego powołania odrzucony przez SN

W dniu 9 czerwca 2025 r. do Sądu Okręgowego w Warszawie wpłynął

wniosek pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego K. S., datowany na dzień 5

czerwca 2025 r., o wyłączenie m.in. SSO X. Y. od rozpoznania przydzielonej temu

sędziemu sprawy o sygn. akt X Ka 532/25. Wnioskodawca, motywując swoje

wystąpienie, wskazał, iż wymieniony sędzia nie spełnia wymogów niezawisłości i

bezstronności, z uwagi na tryb jego powołania, co nastąpiło na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej na zasadach określonych w ustawie z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw.

Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2025 r., sygn. akt X Ko 215/25, Sąd

Okręgowy w Warszawie wyłączył m.in. SSO X. Y. od rozpoznania sprawy o sygn.

akt X Ka 532/25. Podstawą powyższej decyzji procesowej był art. 41 § 1 k.p.k. Jak

wynika z treści uzasadnienia postanowienia, sąd ten podzielił pogląd wskazany we

wniosku pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, że Krajowa Rada Sądownictwa

nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, a tym samym udział

sędziego X. Y. w procedurze nominacyjnej spowodował, iż jego powołanie na

stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie dotknięte jest wadą

skutkującą utratę przymiotu bezstronności, a co za tym idzie zasiadanie przez

niego w składzie sądu powoduje zaistnienie bezwzględnej przesłanki odwoławczej

w postaci sądu nienależycie obsadzonego.

W związku z powyższym rozstrzygnięciem SSO X. Y. wniósł – na podstawie

art. 42a § 13 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych

(t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 334 z późn. zm.; dalej u.s.p.) – o ponowne rozpoznanie

II KB 89/25

3

wniosku o wyłączenie go od rozpoznania sprawy X Ka 532/25, wskazując, że w

istocie był to wniosek o zbadanie spełnienia przez niego wymogów niezawisłości i

bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego

postępowania po powołaniu. Wniosek o wyłączenie opierał się bowiem wyłącznie

na rzekomej wadliwości procedury nominacyjnej na urząd sędziego Sądu

Okręgowego w Warszawie, a zatem niezasadnie został rozpoznany w trybie art. 41

§ 1 k.p.k. Jednocześnie sędzia podkreślił, że Sąd Okręgowy w Warszawie w

postanowieniu z dnia 17 czerwca 2025 r., sygn. akt X Ko 215/25, nie wyjaśnił z

jakich powodów powyższa okoliczność mogłaby wpływać na jego obiektywizm w

przedmiotowej sprawie, która dotyczy czynu z art. 197 § 1 k.k. Tym bardziej, że

jego ścieżka kariery nie wskazuje, aby kiedykolwiek był zainteresowany

wykorzystaniem koniunktury politycznej dla własnych korzyści.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek złożony przez SSO X. Y. okazał się zasadny, co skutkowało uchyleniem

postanowienia wydanego przez Sąd Okręgowy w Warszawie, a także odrzuceniem

wniosku pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego o zbadanie spełnienia przez ww.

sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie o sygn. akt X Ka

532/25.

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. W doktrynie i judykaturze wskazuje się, że

bezstronność w znaczeniu wskazanego przepisu należy rozumieć jako obiektywną

bezstronność sędziego, obejmującą zarówno subiektywne poczucie sędziego co do

własnej bezstronności, jak i jego bezstronność w odbiorze zewnętrznym, opartą na

zobiektywizowanych przesłankach oraz analizowaną przez odwołanie się do oceny

sytuacji dokonanej przez przeciętnego, rozsądnie rozumującego obserwatora

procesu (zob. wyrok TK z dnia 27 stycznia 1999 r., K 1/98; wyrok TK z dnia 20 lipca

2004 r., SK 19/02; uchwała SN z dnia 26 kwietnia 2007 r., I KZP 9/07; wyrok SN z

dnia 8 stycznia 2009 r., III KK 257/08; wyrok SN z dnia 18 marca 2009 r., IV KK

380/08; postanowienie SN z dnia 20 lutego 2025 r., IV KS 40/24; postanowienie SN

z dnia 27 lutego 2025 r., II KK 365/24; postanowienie SN z dnia 11 kwietnia 2025 r.,

II KB 89/25

4

III KK 31/25; postanowienie SN z dnia 9 maja 2025 r., V KZ 2/25). Wyraźnego

zaakcentowania jednocześnie wymaga, iż art. 41 § 1 k.p.k. odnosi się wyłącznie do

takich okoliczności, które mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do

bezstronności sędziego rozpoznającego „daną sprawę”.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego od dawna zasadnie podkreśla się, że

wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być wywodzona z samych

kwestii ustrojowych związanych z jego powołaniem i to niezależnie od tego, w jakim

okresie i z jakimi ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło to tego

powołania (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19;

postanowienie SN z dnia 31 października 2023 r., V KK 358/23). Podnoszone

zarzuty nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych

grup powołanych sędziów (postanowienie SN z dnia 10 sierpnia 2023 r., V KK

162/22; postanowienie SN z dnia 21 lutego 2025 r., IV KK 288/24).

Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału

Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 4 marca 2020 r. Trybunał stwierdził bowiem, że

„[a]rt. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks

postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na

podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z

2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020

r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej” (wyrok TK z dnia 4 marca 2020 r., P 22/19, OTK-A 2020,

nr 31). Analogiczne stanowisko Trybunał Konstytucyjny zajmował na gruncie art. 49

§ 1 k.p.c. (zob. wyrok TK z dnia 2 czerwca 2020 r., P 13/19, OTK-A 2020, nr 45;

wyrok TK z dnia 23 stycznia 2022 r., P 10/19, OTK-A 2022, nr 14). W tym miejscu

przypomnieć należy, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia

Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Żaden organ nie posiada uprawnień do weryfikacji oraz nierespektowania orzeczeń

Trybunału Konstytucyjnego (zob.m.in. wyrok SN z dnia 22 sierpnia 2018 r., III PK

II KB 89/25

5

71/17; postanowienie SN z dnia 12 kwietnia 2021 r., sygn. I NZP 1/21;

postanowienie SN z dnia 23 września 2021 r., IV KZ 37/21; postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; zdanie odrębne sędziego

Sądu Najwyższego Dariusza Kali do uzasadnienia postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt III KK 435/22; wyrok SN z dnia 19

maja 2023 r., I KA 4/23; postanowienie SN z dnia 28 listopada 2023 r., I KK 162/23;

postanowienie SN z dnia 2 lutego 2024 r., III KK 439/23).

Kontrola bezstronności sędziego w aspekcie okoliczności jego powołania w

aktualnym stanie prawnym może być badana wyłącznie w trybie i na zasadach

określonych w art. 42a p.u.s.p. Zgodnie z § 3 tego przepisu „[d]opuszczalne jest

badanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z

uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania

po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 6, jeżeli w

okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu

niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z

uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy”.

Skoro zatem przywołany przepis w sposób szczególny reguluje badanie kwestii

bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących powołaniu

sędziego oraz jego postępowania po powołaniu, to w tym zakresie stanowi lex

specialis w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k., wyłączając możliwość badania

określonych w niej przesłanek w ogólnej procedurze (zob. m.in. postanowienie SN

z dnia 7 sierpnia 2024 r., I KZ 34/24; postanowienie SN z dnia 15 kwietnia 2025 r.,

II KB 39/24; postanowienie SN z dnia 27 maja 2025 r., V KB 72/25). Oczywistą

konsekwencją takiego stanu rzeczy jest konieczność uznania, iż niedopuszczalne

jest zastosowanie trybu z art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści wniosku o

wyłączenie sędziego ewidentnie wynika, że dotyczy on okoliczności przewidzianych

w art. 42a § 3 u.s.p.

Lektura wniosku pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego z dnia 5 czerwca

2025 r. nie pozostawia wątpliwości, że winien on być procedowany w trybie

określonym, w art. 42a p.u.s.p., a nie w art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k.

Żądanie wyłączenia SSO X. Y. od rozpoznania sprawy X Ka 532/25 oparte było

bowiem na okolicznościach jego powołania na stanowisko sędziego Sądu

II KB 89/25

6

Okręgowego w Warszawie. Sąd Okręgowy w Warszawie zobowiązany był do

dokonania oceny prawidłowości wskazanej podstawy prawnej złożonego wniosku.

Zgodnie z art. 118 § 1 k.p.k. znaczenie czynności procesowej ocenia się według

treści złożonego oświadczenia. Zaniechanie tego obowiązku skutkowało tym, że

Sąd Okręgowy w Warszawie orzekał w wadliwym trybie i z rażącym naruszeniem

prawa. Z tych też względów – mimo, iż podstawą prawną rozstrzygnięcia był art. 41

§ 1 k.p.k. – wniosek SSO X. Y. o ponowne rozpoznanie wniosku o wyłącznie

sędziego z racji niespełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności uznać

należało w świetle art. 42a § 13 p.u.s.p. za dopuszczalny. Przyjęcie odmiennego

stanowiska prowadziłoby do pozbawienia ww. sędziego możliwości skorzystania ze

środka zaskarżenia od rozstrzygnięcia sądu. Złożenie wniosku w trybie art. 41 § 1

k.p.k. stanowiłoby zatem faktyczne obejście przepisów ustawy Prawo o ustroju

sądów powszechnych, pomimo że we wniosku wskazywane byłyby w istocie

okoliczności odnoszące się do zagadnień ustrojowych związanych z procedurą

powoływania sędziów (por. postanowienie SN z dnia 20 listopada 2024 r., I NB

11/23; postanowienie SN z dnia 7 sierpnia 2024 r., I KZ 34/24, OSNK 2024, nr 10,

poz. 52).

W przedmiotowej sprawie wniosek pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego

nie spełniał przesłanek ustawowych określonych w art. 42a § 7 p.u.s.p. Zgodnie ze

wskazanym przepisem wniosek o tzw. test niezawisłości i bezstronności winien nie

tylko czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, lecz

także zawierać żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o

których mowa w art. 42a § 3 p.u.s.p. oraz przytoczenie okoliczności

uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Pełnomocnik

oskarżyciela posiłkowego ograniczył się wyłącznie do przytoczenia okoliczności

wskazujących na wadliwość powołania Pana X. Y. na stanowisko sędziego Sądu

Okręgowego w Warszawie, którą wywodził z udziału w procedurze nominacyjnej

Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w drodze nowelizacji dokonanej

ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw. Niemniej jednak jak słusznie podkreśla się w

judykaturze, za okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego w rozumieniu art.

42a § 3 p.u.s.p. nie mogą być uznane okoliczności o charakterze generalnym,

II KB 89/25

7

odwołujące się do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów, a zatem

w istocie okoliczności dotyczące sposobu ich powołania, lecz wyłącznie

indywidualne okoliczności powołania, dotyczące konkretnego sędziego objętego

wnioskiem o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności. Stanowisko

odmienne stanowiłoby oczywiste i rażące naruszenie zakazu zawartego w art. 42a

§ 2 p.u.s.p., zgodnie z którym niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez sąd

powszechny lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub

wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu

wymiaru sprawiedliwości (zob. uchwała SN z dnia 28 maja 2024 r., sygn. akt I KZP

9/23, OSNK 2024, nr 8, poz. 40). Ponadto wnioskodawca nie odniósł się ani do

postępowania SSO X. Y. po powołaniu, ani też nie przedstawił jakichkolwiek

argumentów wskazujących na to, jak w okolicznościach tej konkretnej sprawy

naruszenie standardu niezawisłości i bezstronności, związane z powołaniem na

urząd sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie i ewentualnym późniejszym

postępowaniem tego sędziego, mogłoby wpływać na jej wynik, przy uwzględnieniu

okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Wnioskodawca

nie załączył również dowodów, które potwierdzałyby tego rodzaju okoliczności.

Skoro zatem podniesiona przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego

argumentacja sprowadzała się jedynie do zakwestionowania trybu powołania

sędziego X. Y., to tym samym wniosek nie mógł zostać rozpoznany merytorycznie.

W zaistniałej sytuacji Sąd Okręgowy w Warszawie winien na podstawie art. 42a § 8

p.u.s.p. odrzucić wniosek pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego jako

niespełniający wymagań, o których mowa w art. 42a § 7 p.u.s.p., bez wzywania do

uzupełnienia braków. Skoro tak się nie stało, to postanowienie z dnia 17 czerwca

2025 r., sygn. akt X Ko 215/25 jako wydane w odniesieniu do SSO X. Y. z

naruszeniem obowiązujących przepisów należało uchylić, a sam wniosek

pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego o zbadanie spełnienia przez ww.

wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie o sygn. akt X Ka 532/25

odrzucić.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

II KB 89/25

8

[J.J.]

[r.g.]

Małgorzata Manowska

Adam Doliwa Paweł Kołodziejski Marcin Krajewski Kamil Zaradkiewicz