SN pozostawił bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędzi za okoliczności jej powołania

Do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy skazanej M. A. z dnia 22

stycznia 2026 r. o wyłączenie SSN Anny Dziergawki od rozpoznania sprawy

kasacyjnej o sygn. akt II KK 10/26 – z uwagi na zaistnienie okoliczności mogącej

wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności (k. 56-57 akt SN). Jako

podstawę prawną rzeczonego wniosku obrońca podał „art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art.

42 § 1 i 4 k.p.k. w zw. z art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty

Praw Podstawowych Unii Europejskiej, art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP”. W

uzasadnieniu podniósł, iż przedmiotowy wniosek opiera na okolicznościach

II KK 10/26

2

związanych z powołaniem SSN Anny Dziergawki do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz.

3). Wnioskodawca wskazał, że z tych powodów Sąd Najwyższy postanowieniem z

dnia 9 października 2024 r. wyłączył SSN Annę Dziergawkę od orzekania w innej

sprawie (sygn. akt V KK 377/24), odwołując się do uchwały Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2022 r. (I KZP 2/22) oraz uchwały Sądu Najwyższego wydanej w

składzie połączonych Izb z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA 1-4110-1/20), a także

orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (wyrok z dnia 22 lipca 2021

r., nr 43447, Reczkowicz przeciwko Polsce; z dnia 8 listopada 2021 r., nr 49868/19 i

57511/19, Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce; z dnia 3 lutego 2022 r., nr

1469/20, Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce). Obrońca – przywołując

inne wybrane judykaty Sądu Najwyższego – wskazał na ryzyko wystąpienia

nieprawidłowej obsady sądu oraz odpowiedzialności odszkodowawczej państwa w

związku z udziałem w składzie sądu osoby powołanej w ww. trybie. Końcowo

skonkludował, że „[n]iezbędność rozpatrzenia (także z urzędu) stwierdzenia z mocy

ustawy wyłączenia sędziego jest przy tym niezależna od stopnia jego bezstronności

wewnętrznej (jednakowego dystansu do stron sporu i ich odpowiednich interesów w

odniesieniu do jego przedmiotu), czy też niezależności zewnętrznej (praca w

sposób wolny od nakazów czy wytycznych z jakiegokolwiek źródła)”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek należało uznać za niedopuszczalny, co skutkowało pozostawieniem

go bez rozpoznania.

Treść przedmiotowego wniosku jednoznacznie wskazuje, że obrońca M. A. –

w trybie art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. – domagał się wyłączenia SSN

Anny Dziergawki od rozpoznania sprawy kasacyjnej o sygn. akt II KK 10/26

wyłącznie z powodu wadliwej – zdaniem wnioskodawcy – procedury nominacyjnej

wyżej wymienionej osoby na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego. Jak

natomiast wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r.,

sygn. akt P 22/19 „[a]rt. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca

II KK 10/26

3

1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany

odpowiednio na podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach

prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie

wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w

skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12

maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i

914 oraz z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3

pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. Stąd też wniosek o wyłączenie

sędziego złożony na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., w którym wątpliwość co do

bezstronności sędziego wywodzona jest jedynie z okoliczności towarzyszących

powołaniu na stanowisko sędziego, jest niedopuszczalny z mocy ustawy i jako taki

powinien zostać pozostawiony bez rozpoznania. Podkreślić należy, że w myśl art.

190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc

powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Żaden organ nie posiada uprawnień do

weryfikacji oraz nierespektowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (zob. m.in.

wyrok SN z dnia 22 sierpnia 2018 r., III PK 71/17; postanowienie SN z dnia 12

kwietnia 2021 r., I NZP 1/21; postanowienie SN z dnia 23 września 2021 r., IV KZ

37/21; postanowienie SN z dnia 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; zdanie odrębne

sędziego SN Dariusza Kali do uzasadnienia postanowienia SN z dnia 14 marca

2023 r., III KK 435/22; wyrok SN z dnia 19 maja 2023 r., I KA 4/23; postanowienie

SN z dnia 28 listopada 2023 r., I KK 162/23; postanowienie SN z dnia 2 lutego 2024

r., III KK 439/23).

Stanowisko o niedopuszczalności przedmiotowego wniosku potwierdza

również treść art. 29 § 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j.

Dz.U. z 2024 r., poz. 622; dalej: ustawa o SN), dodanego ustawą z dnia 9 czerwca

2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. z 2022 r., poz. 1259), który stanowi, że „[o]koliczności towarzyszące

powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do

podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania

jego niezawisłości i bezstronności”. Zresztą, skoro ustawa o Sądzie Najwyższym w

sposób szczególny reguluje badanie kwestii bezstronności sędziego w kontekście

II KK 10/26

4

okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po

powołaniu (vide art. 29 ustawy o SN), to w tym zakresie stanowi lex specialis w

stosunku do art. 41 § 1 k.p.k., wyłączając możliwość badania określonych w niej

przesłanek w ogólnej procedurze (por. postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2023

r., V KK 485/21). Warto też zauważyć, że instrument prawny w postaci tzw. testu

niezawisłości i bezstronności, którego przesłanki zostały wskazane w art. 29 ust. 5

ustawy o SN, zapewnia szersze gwarancje procesowe zarówno wnioskodawcy, jak

i sędziemu. Mechanizm ten wiąże się bowiem w szerszym wymiarze z gwarancjami

konstytucyjnymi, takimi jak prawo do sądu, w tym prawo do dwuinstancyjnego

postępowania i zaskarżenia niekorzystnego rozstrzygnięcia (art. 29 § 20-21 ustawy

o Sądzie Najwyższym). Ta ostatnia kwestia jest szczególnie istotna przy takim

ciężarze zarzutów kierowanych pod adresem sędziego, które uderzają w jego

niezawisłość i bezstronność, a zatem podstawowe atrybuty sędziego.

Powyższego stanowiska o niedopuszczalności przedmiotowego wniosku nie

zmienia fakt, iż w innej sprawie Sąd Najwyższy stwierdził istnienie podstaw do

wyłączenia SSN Anny Dziergawki z uwagi na okoliczności jej powołania. Po

pierwsze, zgodnie z treścią art. 8 § 1 k.p.k. sąd karny rozstrzyga samodzielnie

zagadnienia faktyczne i prawne oraz nie jest związany rozstrzygnięciem innego

sądu lub organu. Po drugie, orzeczenia takie nie stanowią jednolitej linii

orzeczniczej, gdyż w szeregu innych judykatów, Sąd Najwyższy nie uznawał

wskazanej przez autora wniosku okoliczności za wystarczającą dla zaistnienia

przesłanek z art. 41 § 1 k.p.k. Po trzecie wreszcie, podkreślenia wymaga, że

orzeczenia takie – podobnie jak analizowany wniosek obrońcy – opierały się na

uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., w sprawie sygn. akt BSA I-

4110-1/20 (OSNKW 2020, nr 2, poz. 7), która została uznana przez Trybunał

Konstytucyjny za niezgodną z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45

ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP; art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii

Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPCz (wyrok TK z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn.

akt U 2/20, OTK-A 2020, nr 61). W związku z powyższym, z dniem ogłoszenia

rzeczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, uchwała ta nie wywiera skutków

prawnych polegających na związaniu jej treścią składów orzekających Sądu

II KK 10/26

5

Najwyższego. Także w kontekście przywołanego wyroku z dnia 20 kwietnia 2020 r.

należy zauważyć, że w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec

tego żaden organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania

zmierzającego do wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też

samodzielnego podważania obowiązywania wyroku tego Trybunału (zob. wyżej

przywołane orzecznictwo Sądu Najwyższego). Z tych też względów udział w

składzie orzekającym osoby powołanej na urząd sędziego Sądu Najwyższego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, nie musi automatycznie zostać

potraktowany jako bezwzględna przyczyna odwoławcza, a w konsekwencji w

każdym przypadku skutkować koniecznością wyłączenia od rozpoznania sprawy

(zob. m.in. postanowienie SN z dnia 28 listopada 2023 r., I KK 162/23;

postanowienie SN z dnia 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23).

Wypada też odnotować, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w

wyroku z dnia 9 lipca 2020 r., C-272/19, VQ przeciwko Land Hessen, w pkt 54

wskazał, iż sam fakt, że władze wykonawcze lub ustawodawcze uczestniczą w

procesie mianowania sędziego, nie może prowadzić do powstania zależności

sędziego od tych władz, ani do wzbudzenia wątpliwości co do jego bezstronności,

jeżeli po mianowaniu zainteresowany nie podlega żadnej presji i nie otrzymuje

instrukcji w ramach wykonywania swoich obowiązków (zob. postanowienie SN z 10

sierpnia 2023 r., V KK 162/22). Obrońca natomiast w treści złożonego wniosku w

żaden sposób nie wskazywał, aby taka sytuacja zachodziła w stosunku do SSN

Anny Dziergawki.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.

[J.J.]

[a.ł]

II KK 10/26

6