Sąd najwyższy. Orzeczenie uchylone

Wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2020 roku, w sprawie o sygn. akt XVIII K 152/18,

Sąd Okręgowy w Warszawie uznał:

- W.S. winnym wszystkich zarzucanych mu przestępstw, w tym czynu z art.

148 § 1 k.k. w zb. z art. 263 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., i

wymierzył mu karę łączną dożywotniego pozbawienia wolności, ustalając, iż W.S.

może skorzystać z warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary po odbyciu co

najmniej 30 lat kary pozbawienia wolności;

- T.R. winnym wszystkich zarzucanych mu przestępstw, w tym czynu z art.

252 § 1 k.k. w zb. z art. 189 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., i

wymierzył mu karę łączną 8 lat i 9 miesięcy pozbawienia wolności.

Wyrokiem z dnia 9 marca 2022 roku Sąd Apelacyjny w Warszawie, w sprawie

o sygn. akt II AKa 104/21, na skutek apelacji wniesionych przez obrońców

oskarżonych, zmienił zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonego T.R. w ten

sposób, że z opisu czynu przypisanego oskarżonemu w pkt. IIa (pkt VIII a/o) wyroku

wyeliminował ustalenie, że pozbawienie wolności łączyło się ze szczególnym

udręczeniem, a z podstawy prawnej skazania wyeliminował art. 189 § 2 k.k. i art. 11

§ 2 k.k. i za tak przypisany czyn skazał go na podstawie art. 252 § 2 k.k. w brzmieniu

obowiązującym przed dniem 19 kwietnia 2010 r. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art.

4 § 1 k.k., a na podstawie art. art. 252 § 2 k.k. w brzmieniu obowiązującym przed

dniem 19 kwietnia 2010 r. w zw. z art. 64 § 2 k.k. wymierzył mu karę 5 lat i 6 miesięcy

pozbawienia wolności, orzekając na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. wobec

T.R.karę łączną w wysokości 8 lat pozbawienia wolności, w pozostałej części wyrok

II KK 122/26

3

wobec oskarżonego utrzymał w mocy. W stosunku do W.S. Sąd Apelacyjny utrzymał

w mocy zaskarżony wyrok.

Kasacje od powyższego wyroku wnieśli obrońcy skazanych.

Obrońca T.R. zarzucił wyrokowi rażące naruszenie prawa, które miało istotny

wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie przepisów art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art.

457 § 3 k.p.k., polegające na braku rzeczywistego i wszechstronnego rozważenia

przez Sąd Apelacyjny zarzutów apelacji dotyczących, tj.:

1. obrazy przepisów art. 7 k.p.k. oraz art. 4 k.p.k., poprzez brak należytej oceny

dowodów, w tym w szczególności oceny wiarygodności zeznań R.B.;

2. obrazy przepisów art. 170 § 1 pkt 3 i 5 k.p.k., art. 170 § 1 a i § 2 k.p.k. oraz

art. 7 k.p.k., poprzez uznanie za zgodne z przepisami prawa oddalenia

wniosków dowodowych o przesłuchanie świadków: P.Z., M.D., H.Ś. oraz D.P.,

w sytuacji, gdy zeznania wskazanych świadków były istotne dla oceny

wiarygodności zeznań R.B., D.G. i Ł.A.;

3. obrazy art. 170 § 1a i § 2 k.p.k. w zw. z art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k., poprzez

uznanie za zgodne z przepisami prawa oddalenia wniosków dowodowych o

przesłuchanie świadków: P.Z., M.D., H.Ś. oraz D.P., jako zmierzających w

sposób oczywisty do przedłużenia postępowania, w sytuacji, gdy zeznania

wskazanych świadków były istotne dla oceny wiarygodności zeznań R.B., D.G.

i Ł.A.

Podnosząc te zarzuty autor kasacji wniósł o uchylenie wyroku Sądu II instancji

i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Obrońca skazanego W.S. podniósł w nadzwyczajnym środku zaskarżenia

zarzut rażącego naruszenia prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść

orzeczenia tj.:

1. naruszenie art. 435 k.p.k., polegające na jego niezastosowaniu wobec

skazanego W.S., w sytuacji gdy Sąd odwoławczy zmienił wyrok na korzyść

skazanego T.R.;

2. naruszenie prawa procesowego, tj. przepisu art. 433 § 2 k.p.k., poprzez

nierozważenie przez Sąd odwoławczy zarzutów zawartych w apelacji obrońcy

z dnia 6 lutego 2021 r. opisanych w punktach: I.l.d, 1.3, Il.b, III, IV.3, a

sprowadzające się do dowolnej oceny materiału dowodowego, w

II KK 122/26

4

szczególności obdarzeniem wiary wyjaśnieniom i zeznaniom R.B., Ł.A., J.M.

oraz M.S., jednocześnie uznając za niewiarygodne zeznania złożone przez

A.K., a nadto niesłuszne oddalenie wniosku dowodowego obrońcy o ponowne

przesłuchanie Ł.A., a także błąd w ustaleniach faktycznych polegający na

uznaniu, iż oskarżony W.S. dopuścił się popełnienia zarzucanych mu

przestępstw;

3. naruszenie prawa procesowego, a to przepisów art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art.

457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k., poprzez brak rzeczowego i rzeczywistego

rozważenia przez Sąd odwoławczy zarzutów zawartych w apelacji obrońcy z

dnia 6 lutego 2021 r. opisanych w punktach: I.1.a., I.1.b., I.1.c., I.1.e., I.1.f, I.2.,

II.a., Il.b., IV.1, IV.2., a sprowadzające się do dowolnej, a nie swobodnej oceny

zebranego w sprawie materiału dowodowego, skutkującego uznaniem

wyjaśnień i zeznań R.B. za wiarygodne źródło dowodowe, podczas gdy tylko

R.B. miał motyw do zabójstwa T.M. i J.P., jego udział w zabójstwie G.Z. był

dominujący, zachodziły sprzeczności w depozycjach R.B. i M.P., a także

sprzeczności z wynikami opinii sądowo-medycznych. Ponadto ww. zarzuty

apelacji sprowadzały się do podważenia ustaleń Sądu I instancji, co do

uznania za niewiarygodne zeznań złożonych przez M.K., pominięciu zeznań

S.K., oparcia orzeczenia na dowodach niekorzystnych dla oskarżonego W.S.,

w tym dotyczących braku dowodów, aby broń znaleziona w magazynie

należącym do R.B. i jego grupy przestępczej była wcześniej w posiadaniu

oskarżonego W.S., że W.S. miał się dopuszczać przestępstw narkotykowych.

Nadto do niesłusznego oddalenia wniosku dowodowego oskarżonego W.S. i

jego obrońcy o przesłuchanie świadków: T.U. i K.G., a także P.Z., M.D., H.Ś.,

D.P. oraz Ł.P.;

4. naruszenie prawa procesowego, tj. przepisów art. 433 § 2 k.p.k. i art. 526 § 1

k.p.k. w zw. z art. 118 § 1 k.p.k. przez nierozważenie zawartego w

uzasadnieniu apelacji zarzutu z art. 438 pkt 4 k.p.k., polegającym na

dowolnym przyjęciu, że pokrzywdzony G.Z. był pozbawiony wolności ze

szczególnym udręczeniem;

5. naruszenie art. 167 k.p.k. w zw. z art. 193 k.p.k., 194 k.p.k., art. 195 k.p.k., art.

198 k.p.k., art. 200 k.p.k. oraz art. 201 k.p.k., poprzez zaniechanie inicjatywy

II KK 122/26

5

dowodowej przez Sąd odwoławczy, dotyczacej próby ustalenia kiedy mogło

dojść do zgonu pokrzywdzonych.

Podnosząc wskazane zarzuty obrońca wniósł o uchylenie wyroku Sądu I i II

instancji w części odnoszącej się do skazanego W.S. i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi meriti, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu

Apelacyjnego w zakresie skazanego W.S. i przekazanie sprawy temu sądowi do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

W pisemnej odpowiezi na kasacje prokurator wniósł o ich oddalenie jako

oczywiście bezzasadnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacje okazały się zasadne w tym sensie, że musiało dojść do uchylenia

zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II

instancji.

Z urzędu należało uznać (art. 536 k.p.k.), że zmaterializowała się w

postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym bezwzględna przyczyna odwoławcza z art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k., co wiązało się z faktem udziału w składzie orzekającym SSA X.

Y. W takim układzie procesowym rozpoznanie wniesionych kasacji byłoby

przedwczesne (art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.), skoro obligatoryjnym

następstwem stwierdzenia wskazanego uchybienia jest uchylenie zaskarżonego

orzeczenia, tj. niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów w

nadzwyczajnych środkach zaskarżenia.

Bezsporne w tej sprawie jest, że Sąd odwoławczy orzekający w składzie z

udziałem SSA X. Y. nie gwarantował jednej z podstawowych w demokratycznym

państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) gwarancji procesowych, którą jest prawo

dostępu do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą (art. 45 ust. 1

Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.). W dotychczasowym

orzecznictwie Sąd Najwyższy wielokrotnie stwierdzał, że sam fakt, iż w składzie

orzekającym zasiada sędzia sądu powszechnego powołany na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 II KK 39/25 7 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3; dalej powoływana jako „ustawa nowelizująca KRS”)

II KK 122/26

6

nie powoduje jeszcze kwalifikowanej wady prawnej wydanego przez ten sąd

orzeczenia. Takie stanowisko wynika z uchwały trzech połączonych Izb Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020,

z. 2, poz. 7), w której stwierdzono m.in., że: „nienależyta obsada sądu w rozumieniu

art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział

osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami

ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych

okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w

rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw

Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności”. Wykładnia prawa zawarta w tej uchwale jest

nadal obowiązująca i w myśl art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie

Najwyższym (tj. Dz. U. 2024, poz. 622) Sąd Najwyższy pozostaje nią związany jako

zasadą prawną. Sąd Najwyższy konsekwentnie staje na trafnym stanowisku, że nic

w tym względzie nie zmienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia

2020 r., sygn. akt U 2/20, OTK A 2020, poz. 61 (por. m.in.: uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22; uchwała składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2002, z. 6, poz. 22).

Jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie, wyrok ten „wykracza poza zawarty w art.

188 Konstytucji katalog orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które z mocy art. 190

ust. 1 Konstytucji uzyskują moc powszechnie obowiązującą. Wyrok ten nie uzyskał

zatem mocy powszechnie obowiązującego orzeczenia i co oczywiste nie mógł

uchylić uchwały 3 Izb SN (BSA 1-4110-1/20), ani przesądzić o jej obowiązywaniu.

Stanowić mógł zatem jedynie wyraz określonego i niewiążącego poglądu prawnego

tego organu (Trybunału Konstytucyjnego)” (tak: postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; por. także m.in.: postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; wyrok Sądu Najwyższego

z II KK 39/25 8 dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/12; wyrok Sądu Najwyższego z dnia

14 czerwca 2023 r., II KK 489/21). Pogląd zawarty w uchwale trzech Izb został

następnie potwierdzony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

II KK 122/26

7

dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2002, z. 6, poz. 22). Z tego ostatniego

orzeczenia wynika, iż „brak podstaw do przyjęcia a priori, że każdy sędzia sądu

powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie

przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego

standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie

obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka sytuacja zachodzi jedynie w

stosunku do sędziów Sądu Najwyższego, którzy otrzymali nominacje w takich

warunkach”. Jednocześnie we wspomnianej uchwale z dnia 2 czerwca 2022 r. Sąd

Najwyższy uznał, że Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie jest organem tożsamym z organem

konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja RP, w

szczególności w art. 187 ust. 1. W tym względzie istotne jest również stanowisko

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który w wyroku Wielkiej Izby z dnia 15

marca 2022 r. w sprawie Grzęda przeciwko Polsce (skarga nr 43572/18) przyjął, że

„[…] cały ciąg wydarzeń w Polsce […] wyraźnie wskazuje na to, że kolejne reformy

sądownictwa miały na celu osłabienie niezawisłości sędziowskiej, począwszy od

poważnych nieprawidłowości w wyborze sędziów Trybunału Konstytucyjnego w

grudniu 2015 r., poprzez przebudowę KRS i utworzenie nowych izb w Sądzie

Najwyższym, po rozszerzenie kontroli Ministra Sprawiedliwości nad sądami i

zwiększenie jego roli w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów” (pkt 348

wyroku według tłumaczenia na j. polski dostępnego w bazie orzeczeń ETPCz

HUDOC). W przywołanej już uchwale Sądu Najwyższego w sprawie I KZP 2/22

wskazano ponadto, że „Najistotniejszym skutkiem dopuszczenia do funkcjonowania,

w przestrzeni obejmującej swoim zasięgiem proces nominacyjny sędziego, organu

powołanego w sposób sprzeczny z Konstytucją RP, jest obalenie funkcjonującego

dotąd in gremio i a priori domniemania niezawisłości tak powołanego sędziego. Nie

II KK 39/25 9 istnieje ono już w stosunku do kandydatów, którzy przystąpili do

konkursów sędziowskich po dniu 17 stycznia 2018 r. Nie oznacza to samo w sobie

stwierdzenia ich stronniczości, lecz nie ma wobec opisanego wyżej «skażenia»

procesu nominacyjnego, możliwości prostego odwołania się do tego domniemania”.

Oznacza to, że brak bezstronności i niezawisłości sądu, w składzie którego zasiadał

II KK 122/26

8

sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w wadliwym procesie przed

Krajową Radą Sądownictwa od 17 stycznia 2018 r., należy ustalić in concreto.

Przeprowadzając test niezależności i bezstronności sądu w kontekście

ewentualnego zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k., należy mieć na względzie szereg okoliczności. Oprócz wadliwości samego

procesu nominacyjnego sędziego, istotną rolę w tej ocenie powinny odgrywać m.in.:

równoczesność (lub zbliżony czas) uruchomienia drogi awansowej z objęciem

ważnego stanowiska w administracji sądowej w drodze arbitralnej decyzji Ministra

Sprawiedliwości, utajnienie obrad KRS w zakresie danej kandydatury, jednoznacznie

negatywna opinia zgromadzenia ogólnego sędziów, porównanie osiągnięć

zawodowych kandydata z doświadczeniem zawodowym i poparciem środowiska dla

kontrkandydatów, fakt uzyskania nominacji na stanowiska funkcyjne pozostające w

dyskrecjonalnej kompetencji władzy politycznej, udział w pracach gremiów

powiązanych z władzą polityczną, wykonywanie określonych zadań lub funkcji na

podstawie arbitralnych decyzji władzy politycznej, co obejmuje również tzw.

delegacje ministerialne, dodatkowe zatrudnienie w jednostkach bezpośrednio

podporządkowanych władzy politycznej, charakter sprawy, do której rozstrzygnięcia

ukształtowano dany skład sądu, a także działalność publiczna i wypowiedzi danego

sędziego, wykraczające poza gwarantowane przez Konstytucję ramy udziału w

debacie publicznej, a wskazujące na zaangażowanie w realizację określonych celów

politycznych władzy wykonawczej (zob. wyrok SN z dnia 19 października 2022 r.,

sygn. akt II KS 32/21; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2023 r., II KK 23/22).

Sąd Najwyższy stosując tak wypracowane, ujednolicone kryteria oceny w

stosunku do SSA X. Y. powołanej do pełnienia tej funkcji postanowieniem Prezydenta

Rzeczypospolitej z dnia 15 grudnia 2020 r., nr 1130.59.2020 r. (MP z 2021, poz. 48),

przeprowadził już wielokrotnie - w ramach postępowania kasacyjnego - testy

niezależności i bezstronności tej sędzi, które dały wynik negatywny (zob. m.in. wyroki

Sądu Najwyższego: z 12 grudnia 2023 r., II KK 74/22; z 20 grudnia 2023 r., II KK

76/23; z 8 lutego 2024 r., II KK 296/23; z 15 lutego 2024 r., II KK 37/23; z 12 marca

2024 r., II KK 506/23; z 4 kwietnia 2024 r., II KK 368/22; z 10 kwietnia 2024 r., II KK

297/23; z 17 kwietnia 2024 r., II KK 168/23; z 18 kwietnia 2024 r., II KK 527/23; z 13

II KK 122/26

9

listopada 2024 r., II KK 394/24; z 26 marca 2025 r., II KK 39/25 oraz z 15 kwietnia

2026 r., II KK 19/25).

Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w pełni aprobuje argumentację

wyrażoną w uzasadnieniach przywołanych wyroków, ze szczególnym

uwzględnieniem wyczerpujących wywodów zawartych w uzasadnieniach orzeczeń w

sprawach II KK 74/22 i II KK 76/23, przyjmując ją za własną. Dlatego też w dalszej

części uzasadnienia wskazano zwięźle i zbiorczo jedynie te okoliczności, które w

kolejnych sprawach przesądzały o negatywnym rezultacie wspomnianych testów.

1. Sędzia X. Y. została powołana do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego

sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie wskazanym wyżej

postanowieniem Prezydenta RP, przy czym uzyskała nominację na to stanowisko w

wyniku wadliwej procedury przed Krajową Radą Sądownictwa, która w uchwale nr

[...] z dnia [...] 2019 r. przedstawiła Prezydentowi RP wniosek o jej powołanie do

pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym

w Warszawie.

2. Jej kandydatura uzyskała jednogłośnie pozytywną opinię Kolegium Sądu

Apelacyjnego w Warszawie, jednak nie uzyskała opinii przedstawicieli społeczności

sędziowskiej, albowiem ówcześnie Zgromadzenie Przedstawicieli Sędziów Apelacji

Warszawskiej odroczyło opiniowanie kandydatów w konkursach na wolne

stanowiska sędziowskie.

3. Decyzjami Ministra Sprawiedliwości sprzed daty uzyskania nominacji na

stanowisko sędziego Sądu Apelacyjnego w Warszawie sędzia X. Y. została

delegowana do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie.

4. Dalsza delegacja sędziego do Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27

lutego 2019 r. podpisana przez podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości

Ł.P. została udzielona pomimo negatywnej opinii Kolegium Sądu Okręgowego w

Warszawie wynikającej z „trudnej sytuacji kadrowej Sądu Okręgowego w Warszawie”,

a także pomimo braku wyrażenia zgody na dalsze delegowanie tej sędzi przez

Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie.

5. W piśmie z dnia 16 marca 2018 r. sędzia X. Y. oświadczyła, że wyraża

zgodę na powierzenie jej obowiązków sędziego sądu dyscyplinarnego.

II KK 122/26

10

6. Po dobrowolnym przedstawieniu swojej kandydatury przez wskazaną

sędzię Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] 2018 r. powierzył jej z dniem 1

lipca 2018 r. obowiązki sędziego Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w

[…] na okres sześciu lat.

7. Od maja 2020 r., sędzia X. Y. pełniła funkcję Prezesa Sądu

Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w […]. Zdecydowała się ona objąć te

funkcje – pomimo, że powołania na to stanowisko dokonał T.P., ówczesny Prezes

Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Dyscyplinarnej, która to Izba nie stanowiła

sądu w rozumieniu konstytucyjnym lecz organ usytuowany w strukturze sądownictwa

w taki sposób, który pozwalał określić go mianem „sądu wyjątkowego - specjalnego”.

Zastrzeżenia te zostały zresztą wprost i jednoznacznie wypowiedziane w

uzasadnieniu przywołanej już uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z

dnia 23 stycznia 2020 r., która w tym zakresie wdrażała standard oceny niezależności

sądu wyznaczony przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia

19 listopada 2019 r., A.K. i in. (niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego,

sprawy C 585/18, C 624/18 i C 625/18, EU:C:2019:982). Brak niezależności tego

organu został potwierdzony orzeczeniami zarówno ETPCz (por. wyrok Reczkowicz

p. Polsce), jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (por. m.in.:

postanowienie Wiceprezesa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14

lipca 2021 r., Komisja Europejska p. Rzeczypospolitej Polskiej, C-204/21 R,

ECLI:EU:C:2021:593).

8. Sędzia X. Y. zdecydowała się objąć stanowisko Prezesa Sądu

Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w […] pomimo wielu przejawów

nadużywania przez Ministra Sprawiedliwości środków dyscyplinowania sędziów w

celu zniechęcenia ich do uwzględniania w orzecznictwie standardów wyznaczonych

przez trybunały europejskie.

9. W latach 2017 – 2023 sędzia była również kilkukrotnie powoływana w skład

Komisji Egzaminacyjnych jako przedstawicielka Ministra Sprawiedliwości. Miało to

miejsce na mocy zarządzeń Ministra Sprawiedliwości szczegółowo opisanych m. in.

we wskazanej sprawie Sądu Najwyższego II KK 39/25.

10. Na mocy uchwały nr [...] Państwowej Komisji Wyborczej z dnia [...] 2023 r.

w sprawie powołania komisarzy wyborczych sędzia X. Y. została powołana na

II KK 122/26

11

stanowisko Komisarza wyborczego [...]. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 166

§ 3 ustawy z dnia z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (t.j. Dz. U. z 2023 r.,

poz. 2408) komisarzy wyborczych powołuje na okres 5 lat Państwowa Komisja

Wyborcza na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych, a więc w wyniku

rekomendacji przedstawiciela władzy wykonawczej.

11. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2023 r., sygn. akt II AKzw 285/23, Sąd

Apelacyjny w Warszawie, w składzie SSA X. Y., na podstawie art. 40 § 1 p.u.s.p.

wytknął Sądowi Okręgowemu w Warszawie zastosowanie w rozpatrywanej sprawie

standardu prawa do sądu należycie obsadzonego, który to standard - zdaniem tego

Sądu - wynikał z orzecznictwa trybunałów europejskich, pomimo że – wbrew

zasadzie nemo iudex in causa sua – postanowienie zawierające wytyk zostało

wydane przez Sąd Apelacyjny z udziałem sędziego, którego w tożsamym stopniu

dotyczy okoliczność stanowiąca w przedmiotowej sprawie podstawę zawieszenia

postępowania wykonawczego, co było podstawą udzielenia wytyku.

Przystąpienie przez sędziego X. Y. do wadliwej procedury awansowej,

toczącej się przed upolitycznioną Krajową Radą Sądownictwa i to do sądu

usytuowanego najwyżej w strukturze sądów powszechnych, w powiązaniu z

przyjęciem funkcji najpierw sędziego, a potem prezesa Sądu Dyscyplinarnego,

czyniąc to w okresie, w którym sędziowie stosujący przepisy prawa, w tym –

międzynarodowego i respektujący gwarancje procesowe stron spotykali się z tego

tytułu z represjami tylko dlatego, że ich postępowanie nie odpowiadało doraźnym

oczekiwaniom politycznym ówczesnej koalicji rządzącej, miały podstawowe

znaczenie przy ocenie o niedochowaniu przez wymienioną sędzię standardu

bezstronności w jej wymiarze instytucjonalnym.

Dlatego uznać należało, że udział SSA X. Y. w składzie sądu rozpatrującym

wniesione apelacje w przedmiotowej sprawie, nie zapewniał prawa do sądu

niezawisłego i niezależnego, ustanowionego ustawą w znaczeniu konstytucyjnym i

konwencyjnym.

Trybunał Sprawiedliości Unii Europejskiej w wyrokach wydanych w dniu 16

lipca 2026 roku (sprawy: C – 96/24, C – 103/24 oraz C – 112/24/25) potwierdził, iż

procedura powołania sędziów - ze względu na jej kluczowe znaczenie dla

prawidłowego funkcjonowania, legitymacji i wiarygodności władzy sadowniczej – nie

II KK 122/26

12

może doprowadzić do powstania uzasadnionych watpliwosci co do niepodatności

sędziów na czynniki zewnętrzne ani ich neutralności. Przebieg procedury powołania

sędziego może wystarczyć do podważenia jego niezawisłości i bezzstronności, jeżeli

doszło do nieprawidłowości, mogących wzbudzić wątpliwosci co do wpływu innych

władz na nominację. Uznać należy, że ma to miejsce w szczególnosci wtedy, gdy

udział czynnika politycznego ma wiodącą – decydującą rolę w uzyskaniu nominacji

sędziowskiej, czego emanacją było w opisanym okresie funkcjonowanie

upolitycznionej (ze względu na sposób wyłonienia sędziowskiej części jej składu)

Krajowej Rady Sądownictwa.

Wobec przestawionych faktów, analiz i wniosków konieczne stało się w

niniejszej sprawie uchylenie na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu.

Procedując ponownie w przedmiocie apelacji, Sąd Apelacyjny w Warszawie

rozpozna sprawę w składzie nierodzącym wątpliwości co do jego niezależności i

bezstronności, a więc wolnym od wad prawnych.

Niezależnie od powyższego Sąd Najwyższy wskaże jedną kwestię, którą

należy wziąć pod rozwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy, tj. czy w razie

zmiany wyroku Sądu Okręgowego w zakresie opisu czynu przypisanego

oskarżonemu T.R. w pkt II.a) wyroku Sądu I instancji, a zarzuconemu mu w pkt VIII.

aktu oskarżenia (pkt I.1.b. uchylonego wyroku – wyeliminowano ustalenie, że

„pozbawienie wolności łączyło się ze szczególnym udręczeniem”, a dotyczyło

wziętych zakładników w osobach T.M. i J.P.), winno to nastąpić, również w stosunku

do oskarżonego W.S., w zakresie opisu czynu przypisanego mu w pkt I.c), a

zarzuconego mu w pkt III. skargi głównej. Kasacje zostały wniesione jedynie na

korzyść skazanych, co rodzi określone konsekwencje prawne wynikające z treści

pośredniego zakazu reformtionis in peius, albowiem gdy kasacja została wniesiona

na korzyść skazanego, to po uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego

rozpoznania ma zastosowanie art. 443 k.p.k. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

10 stycznia 2024 r., III KK 380/22).

Powyższa okoliczność dotyczy oczywiście wprost sytuacji prawnej T.R., ale

może mieć również znaczenie dla rozstrzygnięcia wobec W.S., na co zwrócił uwagę

obrońca we wniesionym nadzyczajnym środku zaskarżenia.

II KK 122/26

13

Z tych też względów orzeczono jak w wyroku.

Ponadto rozstrzygnięto o kosztach sądowych postępowania kasacyjnego, w

tym wynagrodzeniu na rzecz obróncy z urzędu T.R. za podjęte czynności procesowe,

tj. sporządzenie i wniesienie kasacji oraz obronę skazanego przed Sądem

Najwyższym.

Jacek Błaszczyk Małgorzata Gierszon Jerzy Grubba Michał Laskowski

Jarosław Matras

[WB]

[r.g.]