Zniesławienie o składowisku odpadów. Wyrok uchylony przez wadliwy skład sądu

Sąd Rejonowy w Piasecznie wyrokiem z dnia 29 lipca 2025 r. (sygn. akt II K

1393/23), wydanym w sprawie z oskarżenia prywatnego M. W., uniewinnił

oskarżonego J. D. od popełnienia zarzucanych mu czynów, tj. występku z art. 212 §

1 k.k. Kosztami procesu Sąd obciążył oskarżycielkę prywatną. Sąd I instancji uznał,

że wypowiedzi oskarżonego wprawdzie odnosiły się do oskarżycielki prywatnej, lecz

nie przypisywały jej odpowiedzialności za zwiezienie odpadów, w części miały

charakter ocen opartych na faktach, a w części polegały na prawdzie, wobec czego

zachowanie oskarżonego nie wyczerpało znamion zniesławienia.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik oskarżycielki prywatnej,

zaskarżając go w całości na niekorzyść oskarżonego. Zarzucił obrazę przepisów

postępowania, tj. art. 4, art. 7 w zw. z art. 410 i art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., polegającą

na wadliwym przyjęciu, że wypowiedzi oskarżonego nie przypisywały oskarżycielce

prywatnej czynnego udziału w powstaniu nielegalnego składowiska odpadów oraz

trzyletniego utrudniania montażu monitoringu, a z ostrożności procesowej – obrazę

prawa materialnego, tj. art. 212 § 1 i 2 k.k., przez uznanie tych wypowiedzi za oceny,

oraz art. 212 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 213 § 2 pkt 1 i 2 k.k., przez przyjęcie ich

prawdziwości, mimo że zarzut nie dotyczył osoby pełniącej funkcję publiczną ani nie

służył obronie społecznie uzasadnionego interesu. Skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego

rozpoznania.

Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 18 grudnia 2025 r. (sygn. akt X

Ka 1142/25), wydanym w składzie jednoosobowym z udziałem sędziego X. Y.,

utrzymał zaskarżony wyrok w mocy i obciążył oskarżycielkę prywatną kosztami

sądowymi postępowania odwoławczego.

Kasację od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego wniósł pełnomocnik

oskarżycielki prywatnej, zaskarżając go w całości na niekorzyść oskarżonego. W

pierwszej kolejności zarzucił wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art.

439 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 178 Konstytucji RP, polegającej na nienależytej

obsadzie Sądu II instancji, w którego składzie zasiadał sędzia X. Y., powołany na

stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa wyrażony w uchwale nr [...] z dnia 11 czerwca 2021 r., a więc przez

organ ukształtowany w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

II KK 169/26

3

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.

3), który nie daje gwarancji niezależności od władzy wykonawczej i ustawodawczej.

Na wypadek nieuwzględnienia tego zarzutu skarżący podniósł rażącą obrazę art. 433

§ 1 i 2 k.p.k., polegającą na nierzetelnym rozpoznaniu zarzutów apelacyjnych przez

rozbicie ich na poszczególne przepisy oraz przez pominięcie wskazanych w apelacji

fragmentów nagrania, a z dalszej ostrożności – rażące naruszenie art. 212 § 1 i 2 k.k.

przez oparcie oceny zniesławiającego charakteru wypowiedzi na kryterium

subiektywnym, wyznaczonym perspektywą samego oskarżonego, zamiast na

kryterium obiektywnym. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi II instancji do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się zasadna w stopniu oczywistym w zakresie zarzutu

wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., co

pozwalało na jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Stwierdzone uchybienie dotyczy składu Sądu II instancji.

Punktem wyjścia dla oceny tego zarzutu pozostaje uchwała składu

połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20. Zgodnie z nią nienależyta

obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi również wtedy, gdy w

składzie sądu powszechnego zasiada osoba powołana na urząd sędziego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r., o ile wadliwość procesu powołania prowadzi w konkretnych

okolicznościach do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności,

wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności.

Sąd Najwyższy konsekwentnie podtrzymuje swoje stanowisko, wielokrotnie

wyrażane w dotychczasowym orzecznictwie, w szczególności w uchwałach składu

siedmiu sędziów z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, oraz z dnia 5 kwietnia 2022

r., III PZP 1/22, a także w wyrokach z dnia 26 lipca 2022 r., III KK 404/21, i z dnia 15

lutego 2023 r., II KK 571/22. Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana na

podstawie ustawy z 2017 r. nie jest organem niezależnym od władzy ustawodawczej

i wykonawczej, a w konsekwencji nie jest organem, o którym mowa w art. 187 ust. 1

II KK 169/26

4

Konstytucji RP. Stanowisko to znajduje oparcie w orzecznictwie Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka (wyroki w sprawach Reczkowicz przeciwko Polsce,

Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko

Polsce, Grzęda przeciwko Polsce oraz Wałęsa przeciwko Polsce) i Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wyroki z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19, oraz z

dnia 21 grudnia 2023 r., C-718/21). Sam udział w procedurze nominacyjnej przed tak

ukształtowanym organem nie przesądza jednak automatycznie o nienależytej

obsadzie sądu; konieczne jest wykazanie in concreto okoliczności, które z

perspektywy rozsądnego, zewnętrznego obserwatora podważają zaufanie do

niezawisłości i bezstronności konkretnego sędziego.

Taki test w odniesieniu do sędziego X. Y. był już przez Sąd Najwyższy

wielokrotnie przeprowadzany, każdorazowo z wynikiem negatywnym, co skutkowało

stwierdzeniem nienależytej obsady sądu z jego udziałem (sprawy II KK 382/24, II KK

94/25, II KK 562/23, II KK 155/24 oraz wyrok w sprawie II KK 375/25). Sąd Najwyższy

w niniejszym składzie w pełni podziela argumentację zawartą w uzasadnieniach tych

orzeczeń i przyjmuje ją za własną, nie dostrzegając żadnych nowych okoliczności,

które mogłyby prowadzić do odmiennej oceny.

Z ustaleń poczynionych we wskazanych sprawach wynika, że kariera

zawodowa sędziego X. Y., przez lata przebiegająca w Sądzie Rejonowym w [...] w

sposób standardowy, uległa wyraźnemu przyspieszeniu dopiero w wyniku udziału w

konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa ukształtowaną ustawą z 2017 r.

Wcześniejsze, wieloletnie starania sędziego o przeniesienie do Radomia nie

przynosiły rezultatu z uwagi na brak podstaw merytorycznych i potrzeb kadrowych.

Sędzia zdecydował się następnie ubiegać o stanowisko w Sądzie Okręgowym w

Warszawie – położonym dalej od miejsca jego zamieszkania – a w toku tej procedury,

w okresie oczekiwania na nominację, udzielił poparcia kandydaturze Ł. P. do

Krajowej Rady Sądownictwa, a więc osoby odgrywającej kluczową rolę w ówczesnej

polityce kadrowej Ministerstwa Sprawiedliwości. Na podstawie uchwały Krajowej

Rady Sądownictwa nr [...] z dnia 11 czerwca 2021 r. został powołany na stanowisko

sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie. Niemal bezpośrednio po odebraniu

nominacji podjął on starania o przeniesienie do R., co wskazuje, że udział w wadliwej

procedurze awansowej stanowił instrumentalny sposób realizacji celów osobistych.

Obrazu tego dopełnia okoliczność, że pozytywną opinię na potrzeby awansu

II KK 169/26

5

sporządził mu sędzia Ł. K., sam wielokrotnie negatywnie oceniany przez Sąd

Najwyższy w ramach testu niezawisłości.

Kumulacja tych okoliczności – udział w procedurze przed organem, którego

status był już wówczas powszechnie i jednoznacznie kwestionowany, udzielenie w

newralgicznym momencie poparcia kandydatowi utożsamianemu z kierownictwem

resortu sprawiedliwości oraz awans uzyskany w warunkach wskazujących na

pozamerytoryczne kryteria doboru – prowadzi do wniosku, że w oczach rozsądnego,

zewnętrznego obserwatora sędzia X. Y. jawi się jako beneficjent systemu powołań

ukształtowanego z naruszeniem Konstytucji RP. Nie sposób przy tym pominąć, że w

niniejszej sprawie Sąd odwoławczy orzekał w składzie jednoosobowym, a zatem o

treści zaskarżonego wyroku przesądził wyłącznie sędzia, wobec którego zachodzą

uzasadnione wątpliwości co do spełnienia minimalnego standardu niezawisłości i

bezstronności. Sąd ten nie był zatem „sądem ustanowionym ustawą” w rozumieniu

art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 ust. 1

Konwencji, co wypełnia znamiona bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 §

1 pkt 2 k.p.k. Uchybienie to, niezależnie od jego wpływu na treść orzeczenia,

obligowało do uchylenia zaskarżonego wyroku.

Wobec uwzględnienia kasacji z powodu bezwzględnej przyczyny

odwoławczej rozpoznanie pozostałych zarzutów kasacji stało się bezprzedmiotowe

(art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w Warszawie rozpozna

apelację pełnomocnika oskarżycielki prywatnej w składzie, który nie będzie budził

wątpliwości co do jego niezawisłości i bezstronności, respektując przy tym granice

zaskarżenia i podniesione zarzuty (art. 433 § 1 i 2 k.p.k.) oraz wymogi art. 457 § 3

k.p.k.

Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.

[J.J.]

[r.g.]

Jarosław Matras

Michał Laskowski

Włodzimierz Wróbel