Sąd najwyższy

W piśmie datowanym na 9 kwietnia 2026 r. obrońca skazanego R. K.

odwołując się do treści art. 41 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. wniósł o

wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Z.K. z uwagi na niespełnianie przez niego

wymogu instytucjonalnej bezstronności w rozumieniu wskazanym m.in. w

pisemnych motywach uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020 oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2022 r., I KZP 2/22, która to okoliczność wywołuje uzasadnioną wątpliwość

co do bezstronności wskazanego sędziego przy rozpoznaniu przedmiotowej sprawy,

a wynika z faktu jego powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek

II KK 179/25

2

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw, która to wadliwość powołania prowadzi samodzielnie, w

odniesieniu do sędziów Sądu Najwyższego, w tym sędziego objętego wnioskiem o

wyłączenie do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art.

45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 KPP oraz art. 6 ust.1 EKPCz. Ponadto autor

wniosku zwrócił też uwagę, że rozpoznanie sprawy, w której w kasacji postawiono

zarzut nienależytej obsady sądu odwoławczego, w składzie którego orzekał sędzia

powołany na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego przy udziale

niekonstytucyjnie wybranej Krajowej Rady Sądownictwa, a zatem w tej samej

wadliwej procedurze co obecnie wyznaczony do rozpoznania sprawy sędzia,

„mogłoby zostać odebrane jako postąpienie nie utrwalające obrazu sądu jako

działającego w warunkach bezstronności.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek jest zasadny.

Przepis art. 41 k.p.k. ustanawiający instytucję iudex suspectus przewiduje

możliwość wyłączenia sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że

mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej

sprawie. Przywołując choćby stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w

postanowieniu z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21, wskazać należy, że

wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. winno nastąpić nie tylko w

sytuacji gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać wątpliwość co do

jego bezstronności w danej sprawie, ale również wówczas gdy orzekanie przez

sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego

uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw

Człowieka (EKPC) i uznania, że taki skład orzekający nie stanowi niezależnego i

bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w tej

sprawie.

Jest oczywiste, że okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziego Sądu

Najwyższego przez Z. K. w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową

Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r. w odniesieniu do sędziów Sądu

Najwyższego skutkują każdorazowo uznaniem Sądu z ich udziałem za nienależycie

II KK 179/25

3

obsadzony (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20). Podkreślić przy tym trzeba, że istotą naruszenia

prawa co do ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), które

skutkowało taką tezą uchwały Sądu Najwyższego było to, iż sędziowską część

Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) wybrano na podstawie znowelizowanej ustawy

w taki sposób, iż w konsekwencji wybrani członkowie KRS byli z nadania sił

politycznych a nie reprezentowali środowiska sędziowskiego; skutkiem tej noweli

oraz takiego sposobu wyboru było zwiększenie członków KRS z nadania sił

politycznych do 23 członków KRS na 25 ogółem (por. także m.in. wyrok TSUE z

dnia 19 listopada 2019 r., C-585-18, pkt 139-143, 153; wyrok ETPC z dnia 22 lipca

2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19, pkt 230-258).

Na podstawie podjętej i obowiązującej uchwały z dnia 23 stycznia 2020 r. już

wielokrotnie wyłączano tego sędziego w postępowaniach prowadzonych przed

Sądem Najwyższym (m.in. postanowienia: z dnia 15 kwietnia 2026 r., III KO 99/24;

z dnia 29 października 2025 r., III KK 417/25; z dnia 30 lipca 2025 r., III KK 439/23,

z dnia 25 czerwca 2025 r., IV KK 302/20). Nie ma podstaw prawnych, aby inaczej

postrzegać tę kwestię w niniejszej sprawie.

Rację ma także autor wniosku co do tego, że rozpoznanie przedmiotowej

sprawy przez sędziego SN Z. K. doprowadziłoby do sytuacji objętej zakazem nemo

iudex in causa sua. Przypomnieć należy, że sędzia ten podobnie jak sędzia

orzekający w postępowaniu odwoławczym został powołany do pełnienia urzędu na

stanowisko sędziego przez Prezydenta RP na wniosek KRS, ukształtowanej

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., a zatem w wadliwej konstytucyjnie

procedurze, co oznacza, że pozostają w tej samej sytuacji prawno-ustrojowej.

Z tych powodów koniecznym stało się wyłączenie sędziego Z. K. od

rozpoznania tej sprawy, tak aby strona miała prawo do jej rozpoznania przez sąd w

znaczeniu konstytucyjnym i konwencyjnym. Jest oczywiste, że sprawa ta nie

powinna trafić do referatu żadnego innego sędziego powołanego w konstytucyjnie

wadliwej procedurze.

[WB]

[r.g.]

II KK 179/25

4