Sąd najwyższy

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Radomiu z dnia 27 maja 2025 r., II K 2577/24, S.K.

został uznany za winnego czynu z art. 178a § 4 k.k., za który wymierzono mu karę

6 miesięcy pozbawienia wolności (pkt I), orzeczono – na podstawie art. 42 § 3 k.k.

– środek karny w postaci dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów

mechanicznych (pkt II) oraz świadczenie pieniężne w kwocie 10000 zł na rzecz

Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej (pkt III), a także

II KK 276/26

2

przepadek równowartości pojazdu (pkt IV) i zwolniono oskarżonego od kosztów

sądowych, obciążając nimi Skarb Państwa (pkt V).

Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, zainicjowanego

apelacjami obrońców oskarżonego, w których rozstrzygnięcie w przedmiocie środka

karnego dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych

było podważane za pomocą zarzutów błędu w ustaleniach faktycznych i rażącej

niewspółmierności środka karnego, Sąd Okręgowy w Radomiu wyrokiem z dnia 28

listopada 2025 r., V Ka 733/25, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że

warunkowo zawiesił wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej przez Sąd

Rejonowy na okres próby 3 lat, zobowiązał oskarżonego do powstrzymywania się

od nadużywania alkoholu, orzekł grzywnę 150 stawek dziennych, po 100 zł każda

stawka, uchylił rozstrzygnięcie o przepadku równowartości pojazdu (pkt I), zaś w

pozostałym zakresie utrzymał zaskarżony wyrok w mocy (pkt II).

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego, zaskarżając go „w

części tj. w pkt. II wyroku w zakresie w jakim utrzymano w mocy orzeczony w pkt. II

wyroku Sądu Rejonowego w Radomiu II Wydział Karny z dnia 27 maja 2025 r.

(sygn. akt: II K 2577/24) środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich

pojazdów mechanicznych dożywotnio” i zarzucając: „wystąpienie bezwzględnej

przyczyny odwoławczej wskazanej w art. 439 § 1 pkt. 5 k.p.k. poprzez utrzymanie w

mocy orzeczenia, w którym wymierzono skazanemu środek karny nieznany

ustawie, a mianowicie utrzymano orzeczony w pkt. II wyroku Sądu Rejonowego w

Radomiu II Wydział Karny z dnia 27 maja 2025 r. (sygn. akt: II K 2577/24) na

podstawie art. 42 § 3 k.k. środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich

pojazdów mechanicznych dożywotnio w brzmieniu, które Wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 22/21) zostało uznane za

niezgodne z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, tym samym po jego

wydaniu brak było w systemie prawa powszechnie obowiązującego normy

ustawowej przewidującej środek karny w postaci dożywotniego zakazu

prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, co czyni orzeczony wobec

skazanego środek karny nieznanym ustawie w rozumieniu art. 439 § 1 pkt. 5 k.p.k.”

Obrońca wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy

II KK 276/26

3

do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Radomiu w postępowaniu

odwoławczym.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się oczywiście bezzasadna, co umożliwiło jej oddalenie na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.

Wobec S.K. została prawomocnie orzeczona kara pozbawienia wolności z

warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Toteż obrońca mógł zarzucić w kasacji

jedynie zaistnienie jednej z bezwzględnych przyczyn odwoławczych z art. 439 § 1

k.p.k. (art. 523 § 2 i § 4 pkt 1 k.p.k.). Podniesiony w kasacji zarzut jest więc

dopuszczalny. Jednakże nie sposób oprzeć się wrażeniu, że obrona dąży do

usunięcia z wyroku skazującego konsekwencji w postaci dożywotniego zakazu

prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, wcześniej kwestionowanego

przez zarzuty apelacyjne błędu w ustaleniach faktycznych i rażącej

niewspółmierności środka karnego, podnosząc zarzut bezwzględnej przyczyny

odwoławczej jedynie z uwagi na niemożność kwestionowania jakości kontroli

odwoławczej.

W tej sprawie nie doszło do uchybienia z art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k.

polegającego na orzeczeniu środka karnego nieznanego ustawie.

Niezależenie od oceny trafności argumentów obrońcy co do skutków

judykatu Trybunał Konstytucyjnego (o czym w dalszej części uzasadnienia), zarzut

kasacyjny opiera się na nieprawidłowym rozumieniu bezwzględnej podstawy

uchylenia orzeczenia z art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k. Nie można mówić o orzeczeniu kary

lub środka karnego nieznanego ustawie w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k., jeżeli

dojdzie do wymierzenia kary lub środka karnego rodzajowo znanych ustawie, ale w

wymiarze nieznanym ustawie. Sąd Najwyższy podziela stanowisko wyrażone w tym

względzie w doktrynie i orzecznictwie, że „warunkiem stwierdzenia tego uchybienia

jest orzeczenie środka reakcji karnej nieznanego ustawie. Chodzi tu więc o

nieprzewidziany w ustawie rodzaj represji, a nie o sytuację, gdy zastosowano znany

tej ustawie środek reakcji karnej, ale w nieprzewidzianym przez nią rozmiarze” (D.

Świecki, w: Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany,

II KK 276/26

4

Lex/el. 2026, komentarz do art. 439 k.p.k., teza 52; por. także wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 16 maja 2008 r., II KK 92/07; postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 1 września 2016 r., V KK 168/16). Już te uwagi uzasadniają

uznanie kasacji za oczywiście bezzasadną.

Niezależnie od tego należy podkreślić, że w tej sprawie nie tylko orzeczono

środek karny znany ustawie, ale także orzeczono go w przewidzianym w ustawie

wymiarze.

Ma rację prokurator w odpowiedzi na kasację, że argumentacja skarżącego

opiera się na błędnym założeniu, iż judykat Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4

czerwca 2024 r., SK 22/21, wyeliminował z porządku prawnego środek karny w

postaci dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Na gruncie

tej sprawy nie ma żadnej potrzeby czynienia rozważań i przesądzania, czy judykat

ten, który dotychczas nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, ma moc

obowiązującą, o której mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Jest bowiem

oczywiste, że Trybunał Konstytucyjny zakwestionował zgodność z Konstytucją RP

art. 42 § 3 k.k. wyłącznie w zakresie jego obligatoryjnego stosowania, natomiast nie

stwierdził, że sama możliwość orzekania dożywotniego zakazu prowadzenia

pojazdów mechanicznych jest niezgodna z Konstytucją RP. Ewentualnym skutkiem

tego judykatu – przy założeniu jego obowiązywania (czego Sąd Najwyższy w tej

sprawie nie ocenia i nie przesądza) – nie jest wyeliminowanie samej możliwości

dożywotniego orzeczenia tego środka w stosunku do sprawcy czynu z art. 178a § 4

k.k., lecz automatyzmu jego orzekania. Trybunał Konstytucyjny wskazał wprost, że

przepis art. 42 § 3 k.k. jest niezgodny z Konstytucją RP „w zakresie, w jakim

obliguje sąd do orzeczenia zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów

mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa określonego w art.

178a § 4 k.k.” Tym samym krytycznie wypowiedział się jedynie co do narzucania

niejako „z góry” takiego obowiązku przez ustawodawcę, bez względu na

indywidualne okoliczności występujące w konkretnej sprawie.

Podsumowując, środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych

jest środkiem znanym ustawie w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k., a w tej

sprawie możliwe było orzeczenie wobec skazanego dożywotniego zakazu

prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych (por. m.in. postanowienia Sądu

II KK 276/26

5

Najwyższego: z dnia 5 marca 2025 r., II KK 493/24; z dnia 5 lutego 2025 r., III KK

631/24).

Niezależnie od tego należy stwierdzić, że z uzasadnień wyroków obu Sądów

orzekających w tej sprawie nie wynika w żaden sposób, aby środek karny

dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych został zastosowany

automatycznie. Wręcz przeciwnie, oba sądy wykazały, dlaczego tylko taki wymiar

tego środka karnego spełni swą rolę i dlaczego nie jest możliwe uznanie, iż

zachodzą wyjątkowe okoliczności uzasadniające odstąpienie od orzekania tego

zakazu dożywotnio. Konkretnie, Sąd pierwszej instancji wskazał, że orzeka ten

środek karny bowiem skazany prowadził pojazd w stanie nietrzeźwości, co

stanowiło realne niebezpieczeństwo, a ponadto kierował pojazdem w okresie

obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów. Sąd Rejonowy określił skazanego

jako osobę, po której nie można spodziewać się prowadzenia pojazdu w sposób

rozsądny i odpowiedzialny. Z kolei Sąd odwoławczy uznał to rozstrzygnięcie za

„bezbłędne” podkreślając, że żadne oświadczenia skazanego – deklaracje,

przysięgi, zapewnienia – w kontekście jego uprzedniej, wielokrotnej karalności za

przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji i naruszenia zakazu

prowadzenia pojazdów nie usuwają ogromnego zagrożenia jakie S.K. prezentuje

jako uczestnik ruchu drogowego. Sąd odwoławczy podkreślił czterokrotną

wcześniejszą karalność S.K. za prowadzenie pojazdu pomimo orzeczonego zakazu

prowadzenia pojazdów i decyzji administracyjnej o pozbawieniu uprawnień do

kierowania pojazdami. Zwrócił też uwagę na ilość alkoholu we krwi skazanego w

chwili czynu, wynoszącą ponad promil. W ocenie tego Sądu za orzeczeniem

dożywotniego zakazu przemawiał brak jakichkolwiek widoków poprawy u

skazanego.

Podsumowując, w tej sprawie wymierzono S.K. środek karny znany ustawie,

a co więcej – w wymiarze możliwym do orzeczenia (przewidzianym w ustawie). Nie

zaistniało zatem uchybienie z art. 439 § 1 pkt 5 k.p.k. Dlatego też kasację obrońcy

należało oddalić jako oczywiście bezzasadną.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 636 §

1 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k.

II KK 276/26

6

Z uwagi na powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

[WB]

[a.ł]