Sąd Najwyższy pozostawił bez rozpoznania kasację RPO o odmowie umorzenia kary

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z 15 lutego 2007 roku,

sygn. II K 576/05, M.R. został skazany za przestępstwa z art. 279 § 1 k.k. i inne m.

in. na karę łączną 3 lat pozbawienia wolności (k. 1147-1153 akt sprawy). Wyrok ten

uprawomocnił się w dniu 21 września 2007 roku, wobec utrzymania go w mocy

wyrokiem Sądu Okręgowego w Siedlcach z 21 września 2007 roku, sygn. II Ka

344/07 (k. 1222).

II KK 302/26

2

Wobec uzyskania w dniu 27 lutego 2008 roku informacji policji, iż miejsce

pobytu skazanego jest nieznane, a przebywa on prawdopodobnie wraz z rodziną

zagranicą (k. 70 akt postępowania wykonawczego), Sąd Rejonowy w Mińsku

Mazowieckim postanowieniem z 10 marca 2008 roku zawiesił dotyczące go

postępowanie i zarządził poszukiwanie skazanego listem gończym, uznając że M.R.

ukrywa się (k. 72 akt postępowania wykonawczego). Na dalszym etapie

postępowania skonkretyzowano, że skazany przebywa najprawdopodobniej w USA,

choć jego dokładne miejsce pobytu nie jest znane (k. 96, 99, 150, 154 akt

postępowania wykonawczego). W dniu 14 czerwca 2016 roku ustalono miejsce

zatrudnienia skazanego w C. na terenie USA (k. 163, 166, 167, 172 akt

postępowania wykonawczego).

W odpowiedzi na złożony przez obrońcę pismem z 7 października 2024 roku

wniosek o uchylenie listu gończego, zarządzeniem z 25 października 2024 roku

poinformowano, iż zgodnie z art. 15 § 3 k.k.w przedawnienie wykonania kary wobec

M.R. nie nastąpiło (k. 230, 235 akt postępowania wykonawczego)

Pismem z 7 stycznia 2025 roku obrońca skazanego wniósł o umorzenie

postępowania wykonawczego z uwagi na to, że nastąpiło przedawnienie wykonania

kary. Postanowieniem z 28 stycznia 2025 r., sygn. II K 576/05 (II Ko 230/25), Sąd

Rejonowy w Mińsku Mazowieckim nie uwzględnił wniosku obrońcy o umorzenie

postępowania wykonawczego. Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu 27 lutego

2025 roku (k. 246-247, 250, 256 akt postępowania wykonawczego).

Kolejnym pismem, z 7 lipca 2025 roku, obrońca ponownie wniósł o

umorzenie postępowania wykonawczego wskazując (czego nie uczynił w

poprzednim wniosku), iż doszło do przedawnienia wykonania kary z uwagi na fakt

niedoręczenia skazanemu odpisu postanowienia o zawieszeniu postępowania.

Postanowieniem z 22 sierpnia 2025 r., sygn. II K 576/05 (II Ko 1684/25), Sąd

Rejonowy w Mińsku Mazowieckim wniosek obrońcy pozostawił bez rozpoznania,

uznając że jest on oparty na tych samych podstawach faktycznych co

wcześniejszy. Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu 22 października 2025 roku,

wobec pozostawienia zażalenia obrońcy przez Sąd Okręgowy w Siedlcach bez

rozpoznania (k. 262-263, 266, 285 akt postępowania wykonawczego).

II KK 302/26

3

Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł kasację od tego postanowienia Sądu

Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z 28 stycznia 2025 r., zarzucając rażące i

mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego, tj. art. 15 § 1 i

3 k.k.w., poprzez odmowę umorzenia postępowania wykonawczego w wyniku

błędnego uznania, że w sprawie doszło do spoczywania biegu przedawnienia, choć

postanowienie o zawieszeniu postępowania nie uprawomocniło się wskutek jego

niedoręczenia skazanemu, a zatem przepis art. 15 § 3 k.k.w. nie miał

zastosowania. Podnosząc powyższy zarzut Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o

uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania wykonawczego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja wniesiona przez Rzecznika Praw Obywatelskich jest

niedopuszczalna z mocy prawa i jako taką należało pozostawić ją bez rozpoznania.

Tytułem wstępu zauważyć należy, że kasacja wnoszona na podstawie art.

521 k.p.k. ma wyjątkowy status w stosunku do kasacji wnoszonych przez strony

postępowania, które i tak z racji obostrzeń przewidzianych w art. 523 § 1, 2 i k.p.k.

mają charakter środków zaskarżenia o charakterze nadzwyczajnym. Kasacja

wnoszona na podstawie art. 521 k.p.k. przez enumeratywnie wskazane tam

podmioty, w odniesieniu do której używa się zresztą określenia kasacja

nadzwyczajna, może być wniesiona od każdego prawomocnego orzeczenia sądu

kończącego postępowanie. Kasacji tej nie dotyczą ograniczenia wskazane w art.

523 § 2 i 3 k.p.k., może dotyczyć zarówno wyroku, jak i postanowienia wydanego

przez sąd pierwszej instancji, które nie były poddane kontroli odwoławczej;

pozostałe kasacje mogą być wniesione jedynie od prawomocnego wyroku sądu

odwoławczego kończącego postępowanie.

Kasacja wniesiona w analizowanej sprawie złożona została od

prawomocnego postanowienia wydanego przez sąd, rozważenia wymaga jednak

czy zaskarżone orzeczenie jest kończącym postępowanie w rozumieniu art. 521

k.p.k. Charakter taki mają bowiem co do zasady orzeczenia rozstrzygające o

przedmiocie głównego nurtu postępowania, a więc m. in. wyroki skazujące lub

uniewinniające albo postanowienia o umorzeniu postępowania. Kończące

II KK 302/26

4

postępowanie są także prawomocne orzeczenia wydawane w innych, także

pobocznych nurtach procesu, o ile definitywnie zamykają rozpoznanie danej

kwestii, powodując trwałe skutki. Dotyczy to także postępowania wykonawczego,

przy czym postanowienia wydawane w tej fazie procesu podlegać mogą kontroli

kasacyjnej jedynie w trybie przewidzianym w art. 521 k.p.k. (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z 5 listopada 2010 r., III KZ 90/10, R-OSNKW 2010, poz. 2206),

a kasacja nadzwyczajna przysługuje wówczas, gdy są to postanowienia

powodujące trwałe przekształcenie kary – to jest sposobu lub trybu jej

wykonywania, które jednocześnie nie podlegają korygowaniu na podstawie art. 24

k.k.w.

Do tej grupy orzeczeń nie można jednak zaliczyć zaskarżonego kasacją

Rzecznika Praw Obywatelskich postanowienia Sądu Rejonowego w Mińsku

Mazowieckim z 28 stycznia 2025 r. o nieuwzględnieniu wniosku o umorzenie

postępowania wykonawczego. Przedmiotowe orzeczenie nie ma bowiem

charakteru trwałego – nie doszło wszak do umorzenia postępowania i jest ono

nadal w toku, wobec czego strona ma w dalszym ciągu możliwość ingerowania w

jego przebieg (por. postanowienie SN z 29 sierpnia 2024 r., V KO 78/24, a także

postanowienie SN z 25 października 2018 r., II KZ 32/18). Skoro prawomocna

decyzja sądu o odmowie umorzenia postępowania w żaden sposób nie powoduje

trwałego przekształcenia kary, ani nie wywiera innego definitywnego skutku,

orzeczenie to nie podlega zaskarżeniu w trybie kasacji, także wniesionej w trybie

art. 521 k.p.k. (por. uwagi zawarte w uzasadnieniu postanowienia SN z 10 marca

2022 r., IV KK 641/21). Problematyki tej notabene w uzasadnieniu nadzwyczajnego

środka zaskarżenia nie dostrzeżono.

Na kanwie analizowanej sprawy należy dodać, że każdorazowo w sytuacji

ujawnienia się nowych lub poprzednio nieznanych okoliczności istotnych dla

rozstrzygnięcia, art. 24 k.k.w. pozwala na reasumpcję prawomocnego i

podlegającego wykonaniu postanowienia o odmowie umorzenia postępowania

wykonawczego. Obrońca złożył w tej sprawie ponowny wniosek o umorzenie

postępowania wykonawczego, podnosząc w nim nowe argumenty, które stały się

też osią argumentacji kasacji – ale sąd rejonowy powołując się na art. 6 § 3 pkt 1

k.k.w. wniosek ten pozostawił bez rozpoznania. Nie jest jednak rolą Sądu

II KK 302/26

5

Najwyższego rozstrzygającego kwestię kasacji wniesionej od konkretnego

orzeczenia czynienie rozważań co do trafności innych rozstrzygnięć wydanych w

analizowanym postepowaniu.

W niniejszej sprawie stwierdzona niedopuszczalność kasacji Rzecznika

Praw Obywatelskich z mocy ustawy wywołuje konieczność pozostawienia jej bez

rozpoznania, taka zaś decyzja pociąga za sobą obciążenie Skarbu Państwa

kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego.

[WB]

[r.g.]