Sąd Najwyższy wyłączył sędziego powołanego na wniosek nowej KRS z kasacji obrońcy

Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa z kasacji obrońcy M.B.,

zarejestrowana pod sygn. akt II KK 311/24. W toku postępowania kasacyjnego

dochodziło do licznych wyłączeń sędziów wyznaczonych do jej rozpoznania.

Aktualnie sprawa ta została przydzielona do rozpoznania SSN A.D.. SSN A.D.

podlegała już wyłączeniu w ramach tego postępowania kasacyjnego, jednak do tej

pory nie dotyczyło to udziału w rozpoznaniu sprawy kasacyjnej, ale udziału w

rozpoznaniu wniosku o wyłączenie innego sędziego (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 29 października 2025 r., II KK 311/24 [KRI 1161]).

Pismem z dnia 19 marca 2026 r. obrońca skazanego M.B. złożył wniosek o

wyłączenie SSN A.D. od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 311/24. Obrońca

II KK 311/24

2

zwrócił uwagę na fakt wcześniejszego wyłączenia SSN A.D. w tej sprawie (o którym

mowa powyżej). Wskazał ponadto na powołanie ww. sędziego Sądu Najwyższego

na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3; dalej: ustawa nowelizująca KRS). Obrońca

powołał stosowne orzecznictwo Sądu Najwyższego. Wskazał jednocześnie, że

działa w najlepszym interesie skazanego. Podkreślił, że wnosząc o wyłączenie

sędziego nie kwestionuje prezydenckich uprawnień do powoływania sędziów, lecz

stara się przeciwdziałać sytuacji, w której w tej sprawie zapadłoby orzeczenie,

podlegające następnie wzruszeniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek okazał się zasadny.

Fakt powołania sędziego Sądu Najwyższego na wniosek wadliwie

ukształtowanej KRS stanowi podstawę do jego wyłączenia ze względu na

konieczność zapewnienia skazanemu dostępu do sądu niezależnego,

bezstronnego, ustanowionego ustawą, w rozumieniu konstytucyjnym i

konwencyjnym. Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 § 1 ustawy o SN, pozostaje

związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,

BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że: „nienależyta

obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy

w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu

Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz.

3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany

każdy skład Sądu Najwyższego. Wynikającego z uchwały połączonych Izb stanu

rzeczy nie zmieniło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020

r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na

rzecz tej tezy zostały obszernie zreferowane m.in. w postanowieniach Sądu

Najwyższego: z dnia 23 listopada 2022 r. I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18

stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku

II KK 311/24

3

Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy

orzekający w tej sprawie je podziela.

Stanowisko zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostało

następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Jest ono także

aprobowane w kolejnych orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z

dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia

2023 r., I KK 240/22; z dnia 14 stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia

2025 r., I KO 127/24; z dnia 17 stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r., II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II

KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II KK 322/24; z dnia 17 grudnia 2025 r., I KK

359/25; z dnia 7 stycznia 2026 r., II KK 433/25).

Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z

dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz p. Polsce (skarga nr 43447/19) udział

w procesie powoływania sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w składzie

ukształtowanym w trybie ustawy nowelizującej (w efekcie czego organ ten nie był

niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że sąd z udziałem

tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i

bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt

284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone także w wyroku ETPCz z

dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce, skargi nr 49868/19 i

57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. p.

Polsce, skarga nr 1469/20 oraz wyroku pilotażowym ETPCz z dnia 23 listopada

2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21).

Wyłączając SSN A.D. od rozpoznania sprawy kasacyjnej Sąd Najwyższy

miał w polu widzenia również to, że na skutek skarg do ETPCz z powodu

wydawania orzeczeń przez Sąd Najwyższy z udziałem wadliwie powołanych

sędziów, w ramach zawartych ugód lub decyzji akceptujących tzw. jednostronne

deklaracje rządu, ETPCz zobowiązuje rząd do wypłacania skarżącym kwot

zadośćuczynień sięgających zazwyczaj do 10.000 euro (por. m.in. decyzje ETPCz:

II KK 311/24

4

z dnia 5 grudnia 2024 r.: Cupał i inni p. Polsce, skarga nr 30049/22; Zieliński p.

Polsce, skarga nr 3423/22; Łabudek p. Polsce, skarga nr 43727/21; z dnia 7 maja

2025 r. w sprawach Renata Półtorak-Libura i Tadeusz Libura p. Polsce (razem z

trójką innych skarżących), skarga nr 43211/21; z dnia 7 maja 2025 r. w

połączonych sprawach Burchard i Szymczak p. Polsce, skargi nr 1470/22 oraz

20920/22; z dnia 19 czerwca 2025 r., Piotr Reczkowicz p. Polsce, skarga nr

33082/22; wszystkie orzeczenia są opublikowane w bazie HUDOC na stronie

internetowej ETPCz).

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

[WB]

[r.g.]