Sąd Najwyższy uchylił 5000 zł świadczenia od ojca za niepłacenie alimentów

N.S. został oskarżony o to, że w okresie od dnia 27 lutego 2025 r. do dnia 8

kwietnia 2026 r. w Puławach uchylał się od wykonania obowiązku alimentacyjnego

na rzecz córki A.S. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego, matkę I.G.,

określonego co do wysokości orzeczeniem sądu: sygn. akt III RC 343/23 Sądu

Rejonowego w Puławach III Wydział Rodzinny i Nieletnich, w ten sposób, że nie łożył

na utrzymanie córki, przy czym łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości

stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych, przez co naraził córkę

na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. o czyn z art. 209

§ 1a k.k. w zw. z art. 209 § 1 k.k.

Sąd Rejonowy w Puławach, stosując art. 500 § 1 i 3 k.p.k., po stwierdzeniu na

podstawie zebranych dowodów, że okoliczności czynu oraz wina oskarżonego nie

budzą wątpliwości, 29 maja 2026 r. wydał wyrok nakazowy, sygn. akt II K 311/26, o

treści następującej:

„1. N.S. uznaje za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu wyczerpującego

dyspozycję art. 209 § 1a k.k. w zw. z art. 209 § 1 k.k., z tym, że przyjmuje, że

obowiązek alimentacyjny został ustalony co do wysokości wyrokiem Sądu

Rejonowego w Puławach z dnia 14 lutego 2024 r. w sprawie III RC 343/23, zaś łączna

wysokość powstałych zaległości przekroczyła równowartość 3 świadczeń

okresowych i za to na podstawie art. 209 § 1a k.k. skazuje go na 10 (dziesięć)

miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania w tym czasie

nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 24 godzin w

stosunku miesięcznym;

2. na podstawie art. 34 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 3 k.k. zobowiązuje

oskarżonego do wykonywania w okresie orzeczonej kary ograniczenia wolności

ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie córki A.S.;

3. na podstawie art. 43a § 2 k.k. orzeka od oskarżonego na rzecz Funduszu

Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej świadczenie pieniężne w

wysokości 5000 (pięć tysięcy) złotych;

II KK 358/26

3

4. na podstawie art. 63 § 4 k.k. na poczet orzeczonego zakazu prowadzenia

pojazdów zalicza oskarżonemu okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 7 marca 2026

roku do dnia 29 maja 2026 roku;

5. zasądza od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa 250 zł tytułem kosztów

sądowych, w tym 180 zł opłaty”.

Kasację od tego wyroku, który wobec niewniesienia sprzeciwu uprawomocnił się

w dniu 20 czerwca 2026 r., wniósł Prokurator Generalny. Na podstawie art. 521 § 1

k.p.k. zaskarżył wyrok w części dotyczącej orzeczenia o środku karnym w postaci

świadczenia pieniężnego (pkt 3 części dyspozytywnej) oraz rozstrzygnięcia o

zaliczeniu na poczet zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych (w

wyroku jest mowa ogólnie o „pojazdach”) okresu zatrzymania prawa jazdy (pkt 4

części dyspozytywnej), na korzyść skazanego N.S. Zarzucił „rażące i mające istotny

wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego materialnego, a

mianowicie art. 43a § 2 k.k. oraz art. 63 § 4 k.k., polegające na orzeczeniu wobec

oskarżonego N.S. w związku ze skazaniem go za czyn z art. 209 § 1a k.k. środka

karnego wymienionego w art. 39 pkt 7 k.k. w postaci świadczenia pieniężnego w

wysokości 5000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy

Postpenitencjarnej, podczas gdy przypisany oskarżonemu występek nie należy do

katalogu przestępstw określanych we wskazanym przepisie prawa materialnego, za

które Sąd orzeka świadczenie pieniężne oraz na wydaniu rozstrzygnięcia w

przedmiocie zaliczenia na poczet zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów

mechanicznych okresu zatrzymania prawa jazdy, podczas gdy środek karny tego

rodzaju nie został wobec oskarżonego orzeczony” – i wniósł o uchylenie wyroku w

zaskarżonej części.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna i jako taka podlegała uwzględnieniu w całości w

trybie art. 535 § 5 k.p.k., tj. na posiedzeniu bez udziału stron. Nie ulega bowiem

wątpliwości, że zaskarżony wyrok jest dotknięty podniesionymi w skardze

uchybieniami, przy czym wręcz o braku elementarnej staranności orzekającego w

sprawie sędziego świadczy niezrozumiałe, w kontekście przestępstwa przypisanego

N. S., zamieszczenie w wyroku rozstrzygnięcia z pkt 4. Jest też oczywiste, że

wspomniane uchybienia stanowią rażące naruszenia prawa, mające istotny wpływ

na treść orzeczenia.

II KK 358/26

4

Powołany w pkt 3 wyroku jako podstawa prawna orzeczenia o świadczeniu

pieniężnym art. 43a § 2 k.k. określa przestępstwa, za których skazanie skutkuje

orzeczeniem wobec sprawcy na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz

Pomocy Postpenitencjarnej świadczenia pieniężnego wymienionego w art. 39 pkt 7

k.k. Katalog tych przestępstw jest obszerny, jednak nie zawiera występku z art. 209

§ 1a k.k. (w zw. z art. 209 § 1 k.k.), za który został skazany N. S. W takim razie

orzeczenie wobec niego na podstawie art. 43a § 2 k.k. świadczenia pieniężnego

przepis ten rażąco naruszyło.

Orzeczenie ujęte w pkt 4 wyroku miałoby rację bytu, gdyby zgodnie z powołanym

art. 63 § 4 k.k. wobec skazanego orzeczono środek karny, o którym mowa w art. 39

pkt 3 k.k. (zakaz prowadzenia pojazdów), a wcześniej zatrzymano mu prawo jazdy.

Nic takiego w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca, zatem rażące naruszenie art.

63 § 4 k.k. poprzez jego bezpodstawne zastosowane jest oczywiste.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy, zgodnie z wnioskiem kasacji uchylił

orzeczenia zawarte w pkt 3 i 4 zaskarżonego wyroku; takiej formule rozstrzygnięcia,

bez wydawania orzeczenia następczego, nie sprzeciwia się treść art. 537 k.p.k. (zob.

wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 15 kwietnia 2015 r., IV KK 413/14; z dnia 12 lutego

2019 r., II KK 234/18; z dnia 9 lipca 2020 r., II KK 331/19 i in.). Orzeczenie o

wydatkach związanych z rozpoznaniem kasacji znajduje oparcie w art. 638 k.p.k.

Piotr Mirek

Zbigniew Puszkarski

Eugeniusz Wildowicz

[WB]

[r.g.]