Sędziowie SN powołani przez KRS w 2018 r. wyłączeni z kasacji w sprawie J.D. i A.D.

W dniu 6 sierpnia 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja

pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Warszawie z 21 lutego 2024 r., sygn. akt VIII AKa 212/23, zmieniającego wyrok

Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie z 1 lutego 2023 r., sygn. akt V

K 193/20.

Pierwszy zarzut kasacyjny dotyczy naruszenia art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. i

wydania orzeczenia w warunkach nienależytego obsadzenia sądu odwoławczego,

II KK 362/24

2

co – zdaniem autora kasacji - stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą,

bowiem

w składzie tego Sądu zasiadali:

a) Sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie X. Y.,

b) Sędzia Sądu Okręgowego w Warszawie delegowana do Sądu

Apelacyjnego w Warszawie X.1 Y.1,

c) Sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie X.2 Y.2,

-

powołani na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa podjętej

w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy

o Krajowej Radzie Sądownictwa i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3),

co w połączeniu z pozostałymi, towarzyszącymi sprawie okolicznościami,

opisanymi szczegółowo w uzasadnieniu tej podstawy kasacyjnej powoduje, że Sąd

Apelacyjny w Warszawie w składzie, który wydał zaskarżony wyrok, nie spełniał

wymogu bezstronności, niezależności i niezawisłości w rozumieniu konstytucyjnym

(art. 45 ust 1 Konstytucji RP), konwencyjnym (art. 6 ust. 1 EKPC) oraz w

perspektywie zgodności z prawem Unii Europejskiej (art. 47 Karty Praw

Podstawowych UE), co też wynika z uchwały trzech połączonych Izb Sądu

Najwyższego z 23 stycznia 2020 r.

Do składu rozpoznającego sprawę o sygn. akt II KK 362/24 zostali

wyznaczeni sędziowie SN: Z.K., M.B. i P.K., po uprzednim wyłączeniu innych

sędziów Sądu Najwyższego od udziału w tej sprawie.

W dniu 4 maja 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek pełnomocnika

oskarżycieli posiłkowych o wyłączenie od udziału w sprawie II KK 362/24 sędziów

SN: Z.K., M.B. i P.K.

W uzasadnieniu tego wniosku jego autor podniósł, że sędziowie Sądu

Najwyższego mający rozpoznawać kasację w sprawie II KK 362/24, nie spełniają

wymogów bezstronności i niezawisłości z powodu powołania na stanowiska

sędziów Sądu Najwyższego przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z

2018 r., poz. 3). Wskazał także, że sędziowie ci, rozpoznając tę kasację, mając na

uwadze sformułowany w niej zarzut 1., wypowiadaliby się na temat własnego

II KK 362/24

3

statusu sędziowskiego, co bezsprzecznie czyniłoby ich, w postrzeganiu

powszechnym, stronniczymi. Łamałoby to jednocześnie zasadę nemo iudex in

causa sua.

Ponadto, w odniesieniu do sędzi Sądu Najwyższego M.B. podniósł, iż

została ona pierwotnie powołana na stanowisko sędziego w Izbie Dyscyplinarnej,

która była organem powiązanym administracyjnie z Sądem Najwyższym, jednak

sama nie miała statusu sądu w rozumieniu konstytucyjnym (por. uchwała trzech

połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA 1-4110-1/2020;

uchwała składu siedmiu sędziów SN z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22). Zależność

od władzy politycznej tego organu budziła bowiem zastrzeżenia Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej - co w jego ocenie - mogło powodować także w

przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności

tej Izby. W rezultacie Trybunał uznał, że Izba Dyscyplinarna nie jest sądem w

rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE z 15 lipca 2021 r., C-791/19).

W ocenie wnioskującego, przedstawione okoliczności mogłyby wywołać

wątpliwości co do bezstronności tych sędziów w rozpoznawaniu kasacji w sprawie

o sygn. II KK 362/24. Stanowisko swoje autor wniosku oparł również o orzeczenia

Sądu Najwyższego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W myśl art. 41 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego

rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w

danej sprawie. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r.,

sygn. akt II KO 30/21 podniósł, że wyłączenie sędziego zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k.

powinno nastąpić nie tylko w sytuacji, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, iż

mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, ale

również wówczas, gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie

prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art.

6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i uznania, że skład orzekający z

udziałem sędziego nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego

ustawą. Taka właśnie sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie.

Niewątpliwie bowiem okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziów

Sądu Najwyższego przez Z.K., M.B. i P.K., w następstwie brania udziału w

II KK 362/24

4

postępowaniu przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r.

prowadziłyby, gdyby sędziowie ci zasiadali w składzie rozstrzygającym sprawę, do

naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, standardu konstytucyjnego (art. 45 ust.

1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), w konsekwencji do uznania, że sąd z ich

udziałem będzie sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. Stanowisko to wynika z analizy dotychczasowego orzecznictwa

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (por. orzeczenia ETPC w sprawach:

Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga 43447/19, Dolińska - Ficek i Ozimek

przeciwko Polsce, skarga 49868/19 oraz Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko

Polsce, skarga 1469/20) i Sądu Najwyższego (por. np.: uchwała połączonych Izb

Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. BSA I-4110-1/2020, OSNK 2020, z. 2, poz.

7; uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22;

postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 września 2021 r., I KZ 29/21; 13

października 2021 r., II KO 30/21; 28 września 2022 r., IV KK 333/22; 27 lutego

2023 r., II KB 10/22). Z uwagi na to, że szerokie uzasadnienie w tym przedmiocie

zawarto w pisemnych motywach przywołanych orzeczeń, ponowne przytaczanie tej

argumentacji nie jest konieczne w sytuacji, w której Sąd Najwyższy rozpoznający

wniosek argumenty te aprobuje.

Wyłączenie tych sędziów jest tym bardziej uzasadnione, jeśli zważy się

dodatkowo na fakt, że w zarzucie kasacji odwołano się do takiej samej wadliwości

powołania sędziów orzekających w sprawie zakończonej wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Warszawie z 21 lutego 2024 r., sygn. akt VIII AKa 212/23, co

sędziowie Sądu Najwyższego: Z.K., M.B. i P.K., którzy - w konsekwencji

przydzielenia im niniejszej sprawy - orzekaliby z naruszeniem zasady nemo iudex

idoneus in propria causa, czyli niejako we własnej sprawie.

Zasadne jest także zwrócenie uwagi na kwestię potencjalnej

odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Rozstrzygając w tej sprawie

Sąd Najwyższy miał na względzie orzecznictwo ETPC, w którym aprobowane są

kolejne ugody zawierane ze skarżącymi wskazującymi na naruszenie ich prawa do

sądu ustanowionego ustawą na skutek wydawania orzeczeń przez Sąd Najwyższy

z udziałem wadliwie powołanych sędziów.

II KK 362/24

5

W zaistniałej sytuacji konieczne było wyłączenie sędziów SN: Z.K., M.B. i

P.K. od rozpoznania niniejszej sprawy, bowiem nie ulega wątpliwości, że

niezależnie od subiektywnego nastawienia sędziów, zachodzi wysokie

prawdopodobieństwo, iż w odbiorze zewnętrznym będą oni uznani za sędziów

niedających gwarancji bezstronnego rozpoznania wniosku.

Jednocześnie należy zasygnalizować, że do tego wniosku nie może mieć

zastosowania uchwała Sądu Najwyższego z 10 października 2024 r. - zasada

prawna, III CZP 44/23, z której wynika, iż żądanie sędziego lub wniosek o

wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy oparte wyłącznie na okolicznościach

towarzyszących powołaniu tego sędziego nie wywołuje skutków prawnych. Została

ona bowiem wydana przez sędziów powołanych w tej samej wadliwej procedurze i

jest odpowiedzią na pytanie prawne składu sędziów także powołanych w wadliwej

procedurze.

Ponadto, trzeba zaznaczyć, że uchwała ta nie może przełamać zasady

dotyczącej skutków orzekania przez sędziów SN powołanych przez Krajową Radę

Sądownictwa ukształtowaną ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy

o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.

3), wyrażonej w uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r.

[WB]

[r.g.]