Pijany kierowca auta we współwłasności. SN uchylił przepadek 30 tys. zł

R.K. został oskarżony o to, że „w dniu 9 czerwca 2024 r. umyślnie naruszył

zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym określone w art. 45 ust. 1 ustawy prawo

o ruchu drogowym w ten sposób, że będąc w stanie nietrzeźwości w stężeniu: I

badanie 0,848 mg/l, II badanie 0,795 mg/l alkoholu etylowego w wydychanym

powietrzu, kierował samochodem m-ki V. o nr rej. […] po drodze publicznej – ulicy

[...] w P., przy czym czynu tego dokonał w trakcie obowiązywania zakazu

prowadzenia pojazdów wydanego przez Sąd Rejonowy w Pruszkowie w sprawie o

sygn. II K 307/18”, tj. o czyn z art. 178a § 1 i 4 k.k.

Wyrokiem z dnia 28 listopada 2025 r., sygn. akt II K 1364/24, Sąd Rejonowy

w Pruszkowie:

1. znał oskarżonego za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, z tym

ustaleniem, że znajdując się w stanie nietrzeźwości prowadził on pojazd

mechaniczny marki V. w ruchu lądowym, będąc uprzednio prawomocnie

skazanym za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, w

okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych

orzeczonego na podstawie art. 42 § 3 k.k. w związku ze skazaniem za

przestępstwo z art. 178 § 4 k.k. oraz w okresie pięciu lat po odbyciu co

najmniej sześciu miesięcy kary pozbawienia wolności orzeczonej za umyślne

przestępstwo podobne, tj. czynu z art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 178a 1 k.k. w

zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 64 § 1

k.k. wymierzył mu karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności;

2. na podstawie art. 63 § 1 i 5 k.k. na poczet orzeczonej kary pozbawienia

wolności zaliczył oskarżonemu jeden dzień zatrzymania;

3. na podstawie art. 42 § 4 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek karny w

postaci dożywotniego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów

mechanicznych;

4. na podstawie art. 43a § 3 k.k. orzekł wobec oskarżonego świadczenie

pieniężne w kwocie 10.000 zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i

Pomocy Postpenitencjarnej;

II KK 396/26

3

5. na podstawie art. 44b § 2 k.k. w zw. z art. 178a § 5 k.k. orzekł przepadek na

rzecz skarbu Państwa równowartości pojazdu mechanicznego marki V. o nr

rej. […] w kwocie 30.000 złotych;

6. rozstrzygnął o kosztach.

Orzeczenie to zaskarżone zostało apelacją obrońcy w części dotyczącej

orzeczenia o karze. Skarżący zarzucił na podstawie art. 438 pkt 4 k.p.k. rażącą

niewspółmierność kary roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, „polegającą na

przecenieniu przez Sąd okoliczności przemawiających na niekorzyść oskarżonego,

tj. społeczna szkodliwość czynu, oraz stopień zawinienia, a niedocenienie

okoliczności świadczących na korzyść tj. okoliczności popełnienia przez

oskarżonego czynu, jego pobudek, postawy podczas prowadzonego postępowania,

warunków osobistych, co w konsekwencji doprowadziło do wymierzenia kary

nadmiernie surowej, nie realizującej zasady prewencji ogólnej i szczególnej”. W

konsekwencji tego zarzutu obrońca wniósł o zmianę wyroku przez orzeczenie kary

w niższym wymiarze.

Sąd Okręgowy w Warszawie, wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2026 r., sygn. akt

IX Ka 237/26, utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżony został na korzyść skazanego, w części

dotyczącej rozstrzygnięcia o przepadku równowartości pojazdu mechanicznego,

zawartym w pkt V wyroku Sądu Rejonowego w Pruszkowie, kasacją Rzecznika Praw

Obywatelskich. Skarżący, powołując się na przepis art. 523 § 1 k.p.k.., zarzucił

„rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego, to jest

art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu nienależytej

kontroli instancyjnej przez Sąd Odwoławczy, który rozpoznając apelację obrońcy

oskarżonego, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, nie

przekroczył z urzędu granic środka odwoławczego i utrzymał w mocy wyrok Sądu I

instancji w zakresie orzeczenia o przepadku równowartości pojazdu, w sytuacji, gdy

w dacie orzekania przez Sąd Odwoławczy przepisy art. 178a § 5 k.k. i 44b § 2 k.k.

utraciły moc, skutkiem czego, Sąd ten na zasadzie wynikającej z art. 4 § 1 k.k.

zobowiązany był do uchylenia rozstrzygnięcia o przepadku na rzecz Skarbu Państwa

kwoty 30.000 zł, stanowiącej równowartość pojazdu, bowiem ww. przepadku

równowartości pojazdu, w chwili orzekania przez Sąd Odwoławczy nie można było

orzec na podstawie żadnego innego przepisu, co stanowi o oczywistej

niesprawiedliwości orzeczenia w tej części”.

II KK 396/26

4

W konsekwencji tego zarzutu skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu

Okręgowego w Warszawie w zaskarżonym zakresie, a następnie rozstrzygnięcia

zawartego w pkt V wyroku Sądu Rejonowego w Pruszkowie z dnia 28 listopada

2025 r., sygn. akt II K 1364/24.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Podniesiony w kasacji zarzut jest oczywiście zasadny, co umożliwiło

uwzględnienie kasacji na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Nietrafny jest

natomiast zawarty w nadzwyczajnym środku zaskarżenia wniosek o uchyleniu

wyroków Sądów obu instancji w zaskarżonej części bez wydawania jakiegokolwiek

rozstrzygnięcia następczego. Wadliwość wniosku kasacyjnego nie stanowi jednak

przeszkody do uwzględnienia kasacji we wskazanym trybie postępowania, ponieważ

Sąd Najwyższy nie jest związany wnioskami sformułowanymi przez skarżącego,

gdyż nie są one elementami wyznaczającymi granice zaskarżenia (zob. m.in. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2014 r., III KK 123/13 i z dnia 29 stycznia 2019 r.,

IV KK 718/18).

Zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym w dacie popełnienia czynu

przypisanego skazanemu oraz w dacie orzekania przez Sąd pierwszej instancji

przepis art. 178a § 5 k.k. stanowił, że sąd orzeka przepadek, o którym mowa w art.

44b, w razie popełnienia przestępstwa określonego w § 1 lub, chyba że zawartość

alkoholu w organizmie sprawcy określonego w § 1 była niższa niż 1,5 promila we

krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do takiego

stężenia, przy czym sąd mógł odstąpić od orzeczenia przepadku, jeżeli zachodził

wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. Z kolei przepis art.

44b § 2 k.k. stanowił, że jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił

wyłącznej własności sprawcy albo po popełnieniu przestępstwa sprawca zbył,

darował lub ukrył podlegający przepadkowi pojazd, orzeka się przepadek

równowartości pojazdu, zaś za równowartość pojazdu uznaje się wartość pojazdu

określoną w polisie ubezpieczeniowej na rok, w którym popełniono przestępstwo, a

w razie braku polisy – średnią wartość rynkową pojazdu odpowiadającego, przy

uwzględnieniu marki, modelu, roku produkcji, typu nadwozia, rodzaju napędu i silnika,

pojemności lub mocy silnika oraz przybliżonego przebiegu, pojazdowi

prowadzonemu przez sprawcę, ustaloną na podstawie dostępnych danych, bez

powoływania w tym celu biegłego. Jak ustalono, skazany wyczerpał swoim

zachowaniem znamiona czynu zabronionego, który zakwalifikowano z art. 178a § 1

II KK 396/26

5

i 4 k.k., przy czym pojazd, którym kierował nie stanowił jego wyłącznej własności

(współwłaścicielką była K.M. W tym stanie rzeczy trafnie, w pkt V wyroku Sądu

Rejonowego, orzeczono przepadek na rzecz Skarbu Państwa 30.000 zł

stanowiących równowartość prowadzonego przez niego pojazdu.

Sąd Okręgowy w Warszawie rozpoznawał apelację obrońcy skazanego, w

której podniesiono wyłącznie zarzut rażącej niewspółmierności kary, w dniu 17

kwietnia 2026 r. Obowiązujący w tym dniu stan prawny był odmienny od opisanego

wyżej. Przytoczone przepisy art. 178 § 5 k.k. i art. 44b § 2 k.k. zostały bowiem

uchylone na mocy odpowiednio art. 2 pkt 8 i art. 2 pkt 3 lit. c ustawy z dnia 4 grudnia

2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawienia bezpieczeństwa ruchu

drogowego (Dz. U. 2025.1872). Ustawa ta wprowadziła również w Kodeksie karnym

m.in. następujące regulacje pozytywne w art. 44b:

- po zmienionym § 1 dodała § 1a w następującym brzmieniu: „W razie

skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 178a § 1 lub 4, art. 178c § 1 pkt

2 lub 178d, a także wobec sprawcy określonego w art. 178 § 1 lub 1a, jeśli zawartość

alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa wynosiła co najmniej 1,5 promila we

krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia,

sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego prowadzącego przez sprawcę w

ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek,

uzasadniony szczególnymi okolicznościami” (art. 2 pkt 3 lit. b ustawy);

- § 5 otrzymał brzmienie „Przepadku pojazdu mechanicznego nie orzeka się,

jeżeli:

1) w czasie popełnienia przestępstw pojazd mechaniczny nie stanowił

wyłącznej własności sprawcy;

2) orzeczenie przepadku pojazdu mechanicznego nie jest możliwe lub celowe,

w szczególności z uwagi na jego zbycie albo utratę przez sprawcę, zniszczenie lub

znaczne uszkodzenie” (art. 2 pkt 3 lit. d ustawy);

- dodano § 6 w brzmieniu: „W wypadku, o którym mowa w § 5 pkt 1, sąd orzeka,

a w wypadku, o którym mowa w § 5 pkt 2 – może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu

Państwa w wysokości od 5000 do 500 000 złotych” (art. 2 pkt 3 lit. e ustawy).

Przytoczona zmiana normatywna spowodowała, że w chwili orzekania przez

Sąd odwoławczy nie obowiązywał już obligatoryjny przepadek równowartości

pojazdu w sytuacji, w której sprawca nie był wyłącznym właścicielem pojazdu,

II KK 396/26

6

obowiązywała natomiast obligatoryjna nawiązka orzekana w określonych ustawą

granicach.

Wyrok Sądu odwoławczego został zaskarżony wyłącznie w części dotyczącej

orzeczenia o karze i zawierał skonkretyzowany zarzut. Zarzut ten nie został

uwzględniony, zatem Sąd, pozostając w granicach środka odwoławczego, utrzymał

zaskarżony wyrok w mocy. Brak uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego utrudnia

odtworzenie procesu myślowego Sądu, wydaje się jednak, że przeprowadzona

kontrola była niepełna, gdyż pominęła wynikający z art. 433 § 1 k.p.k. obowiązek

rozpoznania sprawy poza granicami środka odwoławczego w sytuacji rażącej

niesprawiedliwości zaskarżonego wyroku (art. 440 k.p.k.). Przepis ten stanowi, że

jeżeli utrzymanie orzeczenia w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe, podlega ono

niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów zmianie na korzyść

oskarżonego albo w sytuacji określonej w art. 437 § 2 k.p.k. zdanie drugie uchyleniu.

Opisana wcześniej zmiana normatywna pociągała za sobą konieczność oceny

rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w kontekście względności ustawy w

rozumieniu art. 4 § 1 k.k. Jest oczywiste, odnosząc się wyłącznie do kwestii

przepadku, że ustawa nowa jest dla skazanego względniejsza. Po pierwsze, nie

przewiduje ona obligatoryjnego przepadku równowartości pojazdu, po drugie, choć

górny próg przewidzianej w art. 44b § 6 kk. obligatoryjnej nawiązki wynosi 500.000

zł, to jednak dolna granica tego środka wynosi 5.000 zł. Zważywszy na zakaz

refarmationis in peius, ewentualna dolegliwość finansowa związana z orzeczoną

nawiązką nie może przekroczyć 30.000 złotych, może być zaś niższa niż ta kwota,

co jest zmianą korzystniejszą, skoro uprzednio obligatoryjny przepadek odnosił się

do wartości pojazdu, którą ustalono na 30.000 złotych. Brak rozważenia tej kwestii i

odpowiedniej reakcji w treści wyroku potwierdza trafność podniesionego w kasacji

Rzecznika Praw Obywatelskich zarzutu rażącej obrazy prawa procesowego, tj. art.

433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., co doprowadziło do pozostawienia w obrocie

prawnym wyroku, który w chwili orzekania przez Sąd odwoławczy pozostawał w

sprzeczności z obowiązującym prawem materialnym.

Rzecznik Praw Obywatelskich nie ma jednak racji twierdząc w uzasadnieniu

kasacji, iż brak apelacji na niekorzyść skazanego uniemożliwia reformatoryjne

orzeczenie stosownej nawiązki. Stanowisko to obarczone jest błędem logicznym.

Skoro zarzut opiera się na twierdzeniu, że Sąd odwoławczy nie uwzględnił ustawy

nowej, która jest dla sprawcy względniejsza, to przecież stosownie do art. 4 § 1 k.k.

II KK 396/26

7

powinien ją zastosować i to nie tylko w zakresie, w którym uchylone zostały opisane

wcześniej regulacje, ale także w zakresie przyjętej regulacji pozytywnej. Zakaz

reformationis in peius oznacza w tej sytuacji jedynie to, że orzeczenie reformatoryjne

nie może pogorszyć sytuacji skazanego.

Kierując się powyższym należało uchylić wyłącznie wyrok Sądu

odwoławczego w części, w której nie orzeczono o rozstrzygnięciu zawartym w pkt V

wyroku Sądu Rejonowego w Pruszkowie, tj. dotyczącym przepadku na rzecz Skarbu

Państwa równowartości pojazdu mechanicznego i sprawę w tym zakresie przekazać

Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym, który będzie zobowiązany do wzięcia pod uwagę powyższych

rozważań.

Jerzy Grubba

Tomasz Artymiuk

Waldemar Płóciennik

[WB]

[r.g.]