Obrońca chciał wyłączyć sędziego SN za tryb jego powołania. Wniosek bez rozpoznania

Obrońca skazanego K. Z. wystąpił do Sądu Najwyższego (data wpływu

12.01.2026 r.- k. 173-175) z wnioskiem o wyłączenie - na podstawie art. 42 § 1

k.p.k. - Sędziego Sądu Najwyższego Zbigniewa Kapińskiego od rozpoznawania

sprawy o sygn. akt II KK 41/25.

Jak wynika z treści nadesłanego stanowiska podstawą sformułowanego

żądania jest generalnie kwestia trybu powołania sędziów Sądu Najwyższego, przy

udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

II KK 41/25

2

innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Obrońca w szczególności wskazał na

uchwałę składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych i argumentował, że każdy sędzia Sądu Najwyższego, który uzyskał

nominację w konkursie przed KRS po 17 stycznia 2018 r. nie spełnia minimalnego

standardu bezstronności i każdorazowo sąd taki jest nienależycie obsadzony w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek obrońcy należało pozostawić bez rozpoznania albowiem był on

niedopuszczalny.

Na wstępie zaznaczyć należy, że Sąd Najwyższy (w tym składzie) był władny

wydać niniejsze postanowienie. Utrwalone w tej mierze orzecznictwo Sądu

Najwyższego, wsparte poglądami doktryny, jasno bowiem wskazuje, że wynikający

z art. 42 § 3 k.p.k. obowiązek powstrzymania się sędziego od udziału w sprawie ma

zastosowanie i uzasadnienie tylko wtedy, gdy wniosek o wyłączenie w ogóle

podlega rozpoznaniu. Natomiast, gdy zachodzi podstawa do pozostawieniu

wniosku bez rozpoznania, nie ma zasadniczych racji, aby sędzia nie mógł brać

udziału w wydaniu takiego orzeczenia. W składzie sądu orzekającego o

pozostawieniu wniosku o wyłączenie sędziego może brać zatem udział nawet i ten

sędzia, którego wniosek dotyczy. Wtedy nie jest to bowiem orzekanie w kwestii

wyłączenia sędziego, ale co do wniosku o włączenie, czyli w kwestii powstania

przyczyny wyłączenia lub powzięcia przez stronę wiadomości o przyczynie

wyłączenia (zob. postanowienie SN z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11, OSNKW 2011, z.

8, poz. 66; postanowienia SN: z 14 stycznia 2026 r., II KB 118/25; z 15 stycznia

2026 r., I KK 424/25; z 21 stycznia 2026 r., I KZP 4/25; z 18 lutego 2026 r., II KK

268/24; z 12 marca 2026 r., V KK 114/25; D. Wysocki, Glosa (do postanowienia SN

z 21 lipca 2011 r., I KZP 6/11), OSP 2012, z. 3, s. 207-209; J. Kosonoga w: Kodeks

postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R. A. Stefański, S.

Zabłocki, LEX 2017, art. 41, teza 73-74; M. Rogacka-Rzewnicka [w:], Kodeks

postępowania karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-

Kulczycka, LEX 2022, art. 41, teza 3; H. Paluszkiewicz [w:] Kodeks postępowania

karnego. Komentarz, red. K. Dudka, wyd. 3, Warszawa 2023, art. 41, teza 11; D.

II KK 41/25

3

Świecki [w:], Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red.

D. Świecki, LEX 2025, art. 41, teza 18-19; J. Skorupka [red.], Kodeks postępowania

karnego. Komentarz, Legalis 2026, art. 41, Nb 20).

Pozostając przy kwestiach rudymentarnych podkreślić również należy, że

sędziowie są niezawiśli i nieusuwalni (art. 178 i art. 180 Konstytucji RP), dlatego też

wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne. Przedmiotowa

sprawa o sygn. akt II KK 41/25, została zarejestrowana w Sądzie Najwyższym w

związku z kasacją wniesionymi przez obrońców skazanych – m.in. K. Z. od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2024 r., sygn. akt VIII AKa

22/24, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z

dnia 2 października 2023 r., sygn. akt V K 303/21. Rzecz jednak w tym, że złożony

przez obrońcę wniosek dotyczy wszakże kwestii ustrojowych - trybu powoływania

sędziów SN na wniosek KRS, ukształtowanej na podstawie przepisów ustawy z

dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz.3), natomiast brak jest w nim

jakiegokolwiek odniesienia do realiów niniejszej sprawy kasacyjnej (o sygn. akt. II

KK 41/25), tudzież zarzutów i wniosków - sformułowanych w petitum kasacji. Skoro

przedstawione w stanowisku obrońcy okoliczności, dotyczą wyłącznie kwestii

normatywnych (związanych z trybem powołania ww. sędziów SN), to w

konsekwencji - tak zredagowany wniosek - nie może być przedmiotem rozpoznania

w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. Powyższe stanowisko jasno

wynika bowiem z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r.,

wydanego w sprawie o sygn. akt P 22/29, gdzie wskazano, że art. 41 § 1 k.p.k. w

zw. z art. 42 § 1 k.p.k. w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o

wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której

wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o

Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz z 2020

r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w zw. z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP

(zob. wyrok TK z 4 marca 2020 r., P 22/19, OTK-A 2020/31; a także wyrok TK z

dnia 25 listopada 2025 r., P 7/23, baza orzeczeń TK). Zatem wniosek złożony w

trybie art. 41 § 1 k.p.k., oparty jedynie na okolicznościach towarzyszących

II KK 41/25

4

powołaniu na stanowisko sędziego, jest niedopuszczalny z mocy ustawy. Także i w

orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, iż wątpliwości co do bezstronności

sędziego nie mogą być wywodzone z samych kwestii ustrojowych, związanych z

trybem jego powołania i to niezależnie od tego w jakim okresie i z jakimi

ułomnościami w procedurze nominacyjnej doszło to tego powołania (zob.

postanowienia SN: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19; z 31 października 2023 r.,

V KK 358/23). Podnoszone zarzuty nie mogą mieć bowiem charakteru

abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych sędziów (zob.

postanowienia SN z 10 sierpnia 2023 r., V KK 162/22; z 12 marca 2026 r., V KK

114/25). Instytucja określona w art. 41 § 1 k.p.k. nie stanowi bowiem narzędzia

kontroli procesu powołania na stanowisko sędziego. W świetle aktualnie

obowiązujących unormowań nie ma jurydycznej możliwości kwestionowania

prawidłowości (aktu) powołania sędziego przez Prezydenta RP, albowiem

rozstrzyga ono w sposób definitywny kto jest sędzią. Tak powołany sędzia jest

prawidłowo umocowany do wykonywania czynności orzeczniczych. Natomiast

adekwatne kwestie normatywne, związane z trybem powoływania sędziów (a

mówiąc precyzyjniej: określone unormowania ustawowe regulujące ustrój wymiaru

sprawiedliwości, w zakresie szeroko rozumianego trybu i zasad powoływania

sędziów), nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie sędziego. Słowem, w

regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury faktycznej, względnie

zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości co do obiektywnego

rozstrzygnięcia konkretnej sprawy przez konkretnego sędziego. Do okoliczności

tych nie należą natomiast rozwiązania legislacyjne (regulacje prawne) dotyczące

ustroju sądownictwa (zob. postanowienia SN: z 21 czerwca 2023 r., IV KK 460/19;

z 22 listopada 2023 r., II KK 7/23; z 24 stycznia 2025 r., III KS 87/22; z 26 lutego

2025 r., III KZ 1/25). Nie ma również w polskim systemie prawa żadnej instytucji

pozwalającej na weryfikację, czy też kontrolę zasadności powoływania sędziów na

urząd przez Prezydenta, co jest implikacją ukształtowania tych powołań w

przepisach rangi konstytucyjnej i przyznania w tym zakresie Prezydentowi

prerogatywy. Interpretacja, z której wynika, że oceny takiej można dokonywać,

korzystając z istniejących dotychczas instrumentów prawa, np. karnego ma

charakter wykładni contra legem. Nie można bowiem wykorzystywać przepisów

II KK 41/25

5

rangi ustawowej w sposób sprzeczny z Konstytucją. Co więcej, nie można

ignorować faktu, iż ustrojodawca zakazał ustawodawcy ograniczać działania

zarówno Prezydenta jak i Krajowej Rady Sądownictwa w ich działaniach, poprzez

przyznanie sądom, na etapie stosowania prawa, kompetencji do nakładania takich

ograniczeń. Zatem ewentualne uznanie, że wniosek o wyłączenie sędziego złożony

w trybie art. 41 § 1 w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., obejmować mógłby także okoliczności

wadliwego powołania sędziego, byłoby jednoznaczne z przyznaniem sądom

powszechnym - w tym przypadku, w ramach postępowania karnego - uprawnienia

do podważania powołań sędziowskich, których warunki są ściśle określone

przepisami Konstytucji. Jak wynika z trwałej, stabilnej oraz obszernie konstytucyjnie

uzasadnionej linii orzeczniczej, która ukształtowała się już w 2008 r. w

orzecznictwie WSA i Naczelnego Sądu Administracyjnego a przede wszystkim -

Trybunału Konstytucyjnego, podstawą powoływania sędziów jest norma

konstytucyjna, tj. art. 179 Konstytucji RP (zob. wyrok TK z 5 czerwca 2009 r., K

18/09, OTK-A 2012/6/63; postanowienie TK z 19 czerwca 2012 r., SK 37/08).

Ustrojodawca wyznaczył bowiem dla ustawodawcy (w tym w art. 179 Konstytucji

RP), nieprzekraczalne ramy, jeżeli chodzi o ustawową regulację procedury

powoływania sędziów przez prezydenta. Regulacje ustawowe nie mogą w

szczególności naruszać istoty prezydenckiej prerogatywy w zakresie powoływania

sędziów (zob. wyrok TK z 5 czerwca 2009 r., K 18/09). Trybunał Konstytucyjny

podkreślił również, iż skoro zarówno z tekstu Konstytucji, jak i z dotychczasowych

orzeczeń Trybunału wynika, że kompetencje Prezydenta RP do powoływania

sędziów nie mogą być w żaden sposób ograniczane ustawowo, to tym bardziej nie

mogą być ograniczane w drodze aktów stosowania prawa. Akty stanowienia prawa,

będące efektem działań ustawodawcy mają charakter generalno-abstrakcyjny i

stosowane są powszechnie. W tym sensie da się je stosować w sposób równy

wobec każdego prezydenta i każdego sędziego, którego prezydent powołuje. Skoro

więc Konstytucja nie zezwala na taką dodatkową ocenę, to nie można za pomocą

znanych sposobów wykładni wyprowadzić z jej tekstu twierdzenia, że sędziowie

mogą być oceniani w procesie stosowania prawa, a więc w drodze aktów

indywidualno-konkretnych. Nie sposób wyobrazić sobie żadnej procedury karnej,

cywilnej, czy też administracyjnej, w ramach której sąd (konkretny skład

II KK 41/25

6

sędziowski), mógłby oceniać prawidłowość powołania innych sędziów. Uprawnień

takich nie przewidziano bowiem ani w unormowaniach Konstytucji RP, ani w

przepisach ustawowych (zob. wyrok TK z 4 marca 2020 r., P 22/19, OTK-A 2020/31;

wyrok TK z 25 listopada 2025 r., P 7/23).

W kontekście afirmowanej przez obrońcę uchwały składu połączonych 3 Izb

SN dodać wypada, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2020 r.,

sygn. akt U 2/20, orzekł, iż uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-

4110-1/20, jest niezgodna z: a) art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art.

45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji RP, b) art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o

Unii Europejskiej, c) art. 6 ust. 1 EKPCz. Mając na uwadze treść powyższego

wyroku podkreślić należy, iż Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej

Polskiej (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP), zaś w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są

ostateczne. W konsekwencji należy uznać, że Sąd Najwyższy orzekający w

niniejszej sprawie, w świetle regulacji ustawy zasadniczej (art. 190 ust. 1

Konstytucji RP), nie był formalnie związany ww. uchwałą, skoro nie ma już ona

mocy zasady prawnej i przestała być elementem porządku prawnego (została

uznana przez TK jako niezgodna z Konstytucją RP), natomiast zawarte w niej myśli

mogą być, rzecz jasna, wykorzystywane w praktyce orzeczniczej, w granicach

normalnych sposobów wykładni prawa (zob. postanowienia SN: z 3 listopada 2021

r., IV KO 86/21; z 28 lutego 2023 r., III KK 23/23; z 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23).

Jedynie uzupełniająco wskazać należy, iż w wyroku z 25 marca 2019 r. (K

12/18, OTK-A 2019/17) Trybunał Konstytucyjny przesądził, że wybór sędziów -

członków Krajowej Rady Sądownictwa przez władzę ustawodawczą jest zgodny z

ustawą zasadniczą.

Reasumując, wobec oczywistego braku możliwości merytorycznego

rozpoznania wniosku obrońcy, należało postanowić jak na wstępie.

[J.J.]

[r.g.]

II KK 41/25

7