Sąd najwyższy. Orzeczenie uchylone

Wyrokiem Sądu Rejonowego w Otwocku z dnia 21 listopada 2025 r., II K

1059/24, D.C. został uznany za winnego tego, że w okresie od dnia 13 lutego 2023

II KK 458/26

2

r. do dnia 11 czerwca 2024 r. uchylał się od wykonywania obowiązku

alimentacyjnego względem małoletniej G.C., określonego w wysokości 450 zł

miesięcznie wyrokiem Sądu Rejonowego w Otwocku, III RC 265/15, przy czym

łączna wysokość powstałych na skutek tego zaległości przekracza równowartość

trzech świadczeń okresowych, to jest za winnego czynu z art. 209 § 1 k.k., za który

wymierzono mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. Powyższy wyrok nie został

zaskarżony i uprawomocnił się.

Kasację od tego wyroku, w trybie art. 521 § 1 k.p.k., na korzyść skazanego,

wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, który zaskarżył go w całości i zarzucił „rażące

i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów prawa karnego

procesowego, a mianowicie art. 413 § 2 pkt. 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.,

poprzez wydanie w dniu 21 listopada 2025 r. wyroku skazującego za czyn z art. 209

§ 1 k.k., popełniony w okresie od dnia 13 lutego 2023 r. do dnia 11 czerwca 2024 r.,

podczas gdy za tożsamy występek, popełniony na szkodę tej samej małoletniej G.C.,

zamykający się w granicach od dnia 2 kwietnia 2022 r. do dnia 29 sierpnia 2022 r. i

od dnia 28 grudnia 2022 r. do dnia 29 marca 2023 r. oskarżony został już uprzednio

prawomocnie skazany wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Otwocku z dnia

20 maja 2024 r. w sprawie o sygn. akt II K 691/23, co ostatecznie doprowadziło do

tożsamości czynu za okres od dnia 13 lutego 2023 r. do dnia 29 marca 2023 r.” i

wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci wyroku nakazowego Sądu

Rejonowego w Otwocku z dnia 20 maja 2024 r., II K 691/23 (k. 91 akt II K 691/23)

oraz uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w

Otwocku do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Oczywista zasadność kasacji wynika z oczywistości uchybienia w niej

wskazanego, którym było skazanie D.C. po raz drugi za ten sam okres przestępstwa

niealimentacji, gdy czasokresy popełnionych przestępstw przypisanych mu w dwóch

różnych wyrokach skazujących fragmentarycznie nachodziły na siebie. Trzeba

jednak zauważyć, że nie jest to sytuacja, w której doszłoby do naruszenia art. 17 § 1

pkt 7 k.p.k. Orzekanie bowiem przez sąd, gdy postępowanie karne co do tego

samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone oznaczałoby

II KK 458/26

3

zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. – co

wykluczył sam Rzecznik Praw Obywatelskich w uzasadnieniu kasacji. W

orzecznictwie trafnie podnosi się, że w wypadku przestępstw wielokrotnych, do

których należy występek niealimentacji, nie ma stanu rzeczy osądzonej, jeśli

uprzednie prawomocne skazanie dotyczy tylko fragmentu przypisanego później

czynu. Uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego w okresie nieobjętym

prawomocnym skazaniem jest już nowym czynem przestępnym, pociągającym

dalszą odpowiedzialność karną, przy czym granice czasowe kolejnego przestępstwa

powinny być dokładnie określone, z uwzględnieniem treści poprzedniego wyroku

skazującego (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dni: 6 maja 2002 r., V KK 10/02; 26

kwietnia 2018 r., IV KK 149/18; 28 grudnia 2021 r., V KK 624/21). W tej sprawie

doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego, w tym wskazanego

w kasacji art. 413 § 2 pkt. 1 k.p.k. oraz przepisów obligujących sąd do podjęcia

wszelkich czynności mających na celu wyjaśnienie sprawy, prowadzących do

prawidłowego sformułowania wyroku.

Z akt niniejszej sprawy oraz z akt sprawy II K 691/23 jednoznacznie wynika,

że oprócz wyroku zaskarżonego kasacją w tej sprawie, wyrokiem nakazowym Sądu

Rejonowego w Otwocku z dnia 20 maja 2024 r., II K 691/23, D.C. został uznany za

winnego tego, że w okresie od dnia 2 kwietnia 2022 r. do dnia 29 sierpnia 2022 r. i

od dnia 28 grudnia 2022 r. do dnia 29 marca 2023 r. uchylał się od wykonania

obowiązku alimentacyjnego względem małoletniej G.C., określonego w wysokości

450 złotych miesięcznie prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Otwocku, III

RC 256/15, przy czym łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości

przekraczała równowartość trzech świadczeń okresowych, tj. za czyn z art. 209 § 1

k.k., za który wymierzono mu karę 2 lat ograniczenia wolności, z obowiązkiem

wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30

godzin w stosunku miesięcznym. W zaistniałej sytuacji D.C. został dwukrotnie

skazany za przestępstwo niealimentacji popełnione na szkodę tego samego

uprawnionego – małoletniej G.C., wynikające z tego samego tytułu alimentacyjnego,

tj. wyroku ze sprawy III RC 256/15. Pierwszy chronologicznie z wydanych wyroków

karnych (II K 691/23) obejmuje okres od dnia 2 kwietnia 2022 r. do dnia 29 sierpnia

2022 r. i od dnia 28 grudnia 2022 r. do dnia 29 marca 2023 r., zaś drugi (II K 1059/24)

odnosi się do okresu od dnia 13 lutego 2023 r. do dnia 11 czerwca 2024 r. W

rezultacie część okresu uchylania się od świadczeń alimentacyjnych, przypisana

II KK 458/26

4

temu samemu sprawcy na mocy chronologicznie drugiego wyroku, konkretnie w

granicach od dnia 13 lutego 2023 r. do dnia 29 marca 2023 r., w całości została już

objęta skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio i prawomocnie zakończonej.

Z akt spawy wynika, że ww. uchybienie było następstwem omyłki sędziego

referenta, który nie pozyskał do akt wszystkich uprzednio wydanych wyroków

skazujących oskarżonego za niealimentację. Nie czyniąc tego, Sąd meriti nie dopełnił

ustawowego obowiązku wszechstronnej weryfikacji okoliczności sprawy i w efekcie

dopuścił się zaniechania poczynienia prawidłowych ustaleń w przedmiocie całej

faktycznej i prawnej sytuacji oskarżonego, a w konsekwencji nieprawidłowo ustalił

okres niealimentacji za jaki D.C. mógł zostać pociągnięty do odpowiedzialności

karnej w tej sprawie.

Przeprowadzając postępowanie ponownie, Sąd Rejonowy wnikliwie

przeanalizuje możliwość przypisania D.C. przestępstwa niealimentacji w

konkretnych okresach, uwzględniając wyrok zapadły w sprawie II K 691/23 Sądu

Rejonowego w Otwocku, jak również ewentualne inne wyroki skazujące, o ile zostały

wydane.

Mając na względzie powyższe okoliczności, należało orzec jak w sentencji.

Małgorzata Wąsek-Wiaderek

Andrzej Tomczyk

Eugeniusz Wildowicz

[WB]

[r.g.]