Niealimentacja w okresie objętym wcześniejszym wyrokiem. SN uchylił wyrok nakazowy

M. B. został oskarżony o to, że w okresie od 5 stycznia 2020 roku do dnia 12

stycznia 2022 roku w bliżej nieustalonym miejscu uchylał się od obowiązku

II KK 461/25

2

alimentacyjnego określonego co do wysokości ugodą zwartą w dniu 26 listopada

2014 roku przed Sądem Rejonowym […] V Wydziału Rodzinny i Nieletnich, sygn. V

RC […]/14 na rzecz syna I. K. w wysokości po 500 złotych miesięcznie, w skutego

czego łączna wysokość zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń

okresowych tj. o czyn z art. 209§1 k.k.

Wyrokiem nakazowym z dnia 14 lutego 2023r., wydanym w sprawie o sygn.

akt XIV K 1171/22, Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie,

przyjmując, że na podstawie zebranych dowodów okoliczności czynu i wina

oskarżonego nie budzą wątpliwości, uznał M. B. za winnego zarzucanego mu czynu,

za które to przestępstwo skazał go na karę roku ograniczenia wolności w postaci

wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze

20 godzin w stosunku miesięcznym.

Orzeczenie to uprawomocniło się nie będąc skarżone przez żadną ze stron.

Obecnie kasację od tego wyroku, na korzyść skazanego, wywiódł Prokurator

Generalny, zarzucając w niej rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku

naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 500§1 i 3

k.p.k., polegające na wydaniu wobec M. B. , w dniu 14 lutego 2023 roku, wyroku w

postępowaniu nakazowym, pomimo iż okoliczności popełnienia opisanego w akcie

oskarżenia czynu z art. 209§1 k.k. i wina oskarżonego, w świetle całokształtu

zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, budziły wątpliwości w

odniesieniu do czasu popełnienia przez oskarżonego czynu zabronionego, co w

efekcie, z rażącym naruszeniem również art. 504§1 pkt 4 k.p.k., doprowadziło do

skazania M. B. za przestępstwo z art. 209§1 k.k. popełnione w okresie od 5 stycznia

2020 roku do 12 stycznia 2022 roku, podczas gdy oskarżony został już prawomocnie

skazany za występek z art. 209§1 k.k., popełniony na szkodę tego samego

małoletniego pokrzywdzonego w okresie od 19 czerwca 2020 roku do 4 stycznia

2021 roku wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z

dnia 15 lipca 2021 roku o sygn. akt III K 284/21, prawomocnym z dniem 19 sierpnia

2021 roku, a nadto postanowieniem Prokuratora Rejonowego Warszawa-Ursynów

w Warszawie z dnia 8 września 2020 roku, sygn. akt PR […] prawomocnym z dniem

15 października 2020 roku, postępowanie karne przeciwko M. B. o występek z art.

209§1 k.k., popełniony na szkodę tego samego małoletniego pokrzywdzonego w

II KK 461/25

3

okresie od 1 listopada 2018 roku do 15 maja 2019 roku oraz w okresie od 14 sierpnia

2019 roku do 18 czerwca 2020 roku zostało prawomocnie umorzone.

Podnosząc tak sformułowany zarzut Prokurator Generalny wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku nakazowego i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu dla

Warszawy-Mokotowa w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest oczywiście zasadna w stopniu wymaganym przez art. 535§5

k.p.k., co umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu.

Jak wynika z analizy akt sprawy, Sąd Rejonowy dysponował informacjami

dotyczącymi tego, że M. B. był uprzednio karany za przestępstwa z art. 209§1 k.k.,

co wynikało nie tylko z informacji z Krajowego Rejestru Karnego, ale także z notatki

znajdującej się na k. 13, z której jednoznacznie wynika, że postępowanie przeciwko

oskarżonemu dotyczyło czynu z art. 209§1 k.k., popełnionego w okresie od 19

czerwca 2020r. do dnia 4 stycznia 2021r., podczas gdy w niniejszym postępowaniu

aktem oskarżenia objęto zachowania skazanego w okresie od dnia 5 stycznia 2020r.

do dnia 12 stycznia 2022r.

Już choćby ta dokumentacja powinna skłonić organ procesowy do

zachowania szczególnej ostrożności i powzięcia wątpliwości co do prawidłowości

skonstruowania aktu oskarżenia wniesionego w sprawie. Tymczasem niewłaściwa

analiza akt sprawy, zaniechanie dołączenia do nich choćby odpisów wyroków

wydanych w jego sprawach, skutkowały przyjęciem, że oskarżony dopuścił się

przestępstwa niealimentacji na szkodę małoletniego w okresie, który pozostawał

częściowo tożsamy z okresem uchylania się od świadczeń alimentacyjnych,

przypisanym M. B. w innym, prawomocnie zakończonym postępowaniu, do tego

prowadzonym w tym samym sądzie. Naruszono tym samym zasadę ne bis in idem.

Jak bowiem wynika z lektury wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy -

Mokotowa w Warszawie z dnia 15 lipca 2021r., sygn. akt III K 284/21, M. B. został

na jego mocy skazany za przestępstwo niealimentacji na rzecz małoletniego syna I.

K. w okresie od 19 czerwca 2020r. do dnia 4 stycznia 2021r. (k. 47 akt III K 284/21).

Z kolei z akt prokuratorskich o sygn. akt […] wynika, że choć wszczęto dochodzenie

w sprawie uchylania się od obowiązku alimentacyjnego na rzecz tego samego

małoletniego w okresie od dnia 17 sierpnia 2018r. do dnia 5 lutego 2020r. (okres ten

II KK 461/25

4

uległ następnie modyfikacji na czas od dnia 1 listopada 2018r. do dnia 15 maja 2019r.

oraz od dnia 14 sierpnia 2019r. do dnia 18 czerwca 2020r.) i oskarżonemu

postawiono w tej przestrzeni zarzuty, ostatecznie postępowanie w sprawie zostało

prawomocnie umorzone wobec ustalenia, że alimenty na rzecz małoletniego były

uzyskiwane w drodze egzekucji komorniczej (k. 9, 48, 56).

Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, że Sąd Rejonowy w istocie

dopuścił się obrazy przepisów wskazanych w kasacji. Przypomnienia wymaga,

że procedowanie w trybie art. 500 k.p.k. możliwe jest jedynie wówczas, gdy na

podstawie zebranych dowodów okoliczności czynu i wina oskarżonego nie budzą

wątpliwości. W niniejszej sprawie, na podstawie zgromadzonego materiału

dowodowego takie wątpliwości powinny być powzięte w zakresie naruszenia zasady

ne bis in idem, a co za tym idzie, brak było podstaw do wydania wyroku nakazowego.

Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy uznając kasację za zasadną,

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu dla Warszawy -

Mokotowa w Warszawie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy zdecydowanie

bardziej krytycznej analizie powinien poddany zostać akt oskarżenia, a w

konsekwencji Sąd winien zastosować właściwy tryb rozpoznania sprawy - celowym

będzie przeprowadzenie rozprawy, podczas której istniejące obecnie wątpliwości

dowodowe zostaną usunięte.

Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy orzekł jak na

wstępie.

[J.J.]

[a.ł]

Jerzy Grubba Małgorzata Gierszon Marek Pietruszyński