Obrońca chciał wyłączyć sędziego SN za tryb jego powołania, wniosku nie uwzględniono

Obrońca T.S. – adw. K.P. w dniu 1 sierpnia 2025 r. (prezentata k. 108) skierowała

do Sądu Najwyższego wniosek o wyłączenie sędziego SN I.Z. od rozpoznania sprawy

kasacyjnej o sygn. akt II KK 571/24 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.

oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, z

uwagi na uzasadnione wątpliwości co do bezstronności ww. sędziego, które łączą się z

wadliwą procedurą powołania do pełnienia funkcji sędziego Sądu Najwyższego i ryzykiem

uznania w przyszłości, że w sprawie wystąpiło uchybienie w postaci bezwzględnej

przyczyny odwoławczej w postaci nienależytej obsady sądu z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Jednocześnie, na podstawie art. 167 k.p.k. wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie

dowodu z następujących dokumentów: wydruku ze strony internetowej

II KK 571/24

2

https://oko.press/pilne-30-legalnych-sedziow-sn-odmawia-orzekania-z-neo-sedziam/

zawierającej publikację całości oświadczenia 30 Sędziów SN z dnia 17 października 2022 r.

oraz wyodrębnionej do osobnego pliku tekstowego pełnej treści tego oświadczenia (z

uwagi na ograniczoną czytelność bezpośredniego wydruku z portalu O.) oraz uchwały

składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., mającej moc zasady prawnej, sygn. akt BSA I-

4110-1/20 na okoliczność braku zdolności orzekania sędziego SN I.Z. w przedmiotowej

sprawie, z uwagi na niezgodne z prawem powołanie do pełnienia ww. funkcji, co w razie

nieuwzględnienia przedmiotowego wniosku prowadzić będzie do ziszczenia się

bezwzględnej przesłanki odwoławczej w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a także

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2025 r. wydanego w sprawie o sygn.

akt V KK 579/24, którego przedmiotem było pozytywne rozpoznanie złożonego wniosku o

wyłączenie sędziego SN I.Z. od udziału w rozpoznawanej sprawie zarejestrowanej w

Sądzie Najwyższym pod sygn. akt V KK 579/24 na okoliczność niezgodnego z prawem

powołania ww. sędziego do pełnienia ww. funkcji.

W uzasadnieniu wniosku obrońca T.S. wskazała, że wprawdzie sędzia SN I.Z.

uzyskał powołanie na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego od Prezydenta RP, jednak

nie na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, o której mowa w Konstytucji RP, ale na

wniosek organu, którego skład utworzono na podstawie ustawy, niezgodnie z Konstytucją

RP (Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z

dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw), tracąc charakter organu konstytucyjnego. W tej sytuacji, zdaniem obrońcy,

nie został spełniony drugi warunek wskazany w art. 179 Konstytucji RP, pozwalający na

uznanie, że sędzia SN I.Z. uzyskał status sędziego Sądu Najwyższego w rozumieniu

Konstytucji RP, ze wszystkimi tego konsekwencjami, także w zakresie możliwości

sprawowania wymiaru sprawiedliwości jako niezależny, bezstronny i niezwisły sąd w

rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Powołując się na uchwałę składu połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20 oraz pogląd „przedstawicieli zarówno doktryny,

jak i judykatury (w tym również oświadczenia 30 Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17

października 2022 r.”, wskazała, że powołanie do pełnienia funkcji sędziego na wniosek ww.

KRS prowadzi w każdym przypadku do nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k. Zaznaczyła też, że cyt.: „[k]ażdy polski sąd jest związany dokonaną przez

ETPC wykładnią standardu z art. 6 ust. 1 EKPC (szerzej w tym zakresie np. postanowienia

SN: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 22 marca 2022 r., I KZP 13/21), a to

II KK 571/24

3

skutkuje przyjęciem, że orzekanie sędziego Sądu Najwyższego powołanego do Sądu

Najwyższego w wadliwej, opisanej już wcześniej procedurze, wiąże się z istotnym i bardzo

prawdopodobnym naruszeniem prawa strony do rozpoznania sprawy przez bezstronny i

niezależny sąd ustanowiony ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, ale także standardu

konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).” Okoliczności te, zdaniem obrońcy, czynią

koniecznym uznać za zasadne wyłączenie sędziego SN I.Z. od udziału w sprawie

kasacyjnej z uwagi na to, że sąd, w którego składzie by on uczestniczył, nie spełniałby

kryteriów określonych w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji

Praw Człowieka, zaś postępowanie prowadzone przez taki sąd byłoby obciążone wadą

traktowaną na gruncie wykładni przyjętej w uchwale trzech połączonych Izb Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. jako bezwzględna przyczyna odwoławcza z art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k. (co do przyczyn związania każdego składu Sądu Najwyższego

wspomnianą uchwałą mającą moc zasady prawnej - zob. postanowienie SN z dnia 16

września 2021 r. I KZ 29/21) (k. 108-114).

Jak wynika z treści pieczęci Kierownika Sekretariatu Wydziału II Izby Karnej SN

zamieszczonej na karcie 201 akt sprawy, na podstawie zarządzenia Prezesa Izby Karnej,

przedmiotowy wniosek został zarejestrowany w repertorium „KRI” pod numerem 1184, a

następnie przydzielony sędziemu sprawozdawcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek okazał się niezasadny i nie zasługiwał na uwzględnienie.

Na wstępie należało przypomnieć, że w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego

"[] zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn.

akt U2/20, który w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ma moc powszechnie obowiązującą,

uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I–4110–1/20, nie wiąże

formalnie sędziów Sądu Najwyższego, natomiast zawarte w niej myśli mogą być

wykorzystywane w praktyce orzeczniczej w granicach normalnych sposobów wykładni

prawa" (tak, m. in., postanowienia SN z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. IV KO 86/21 czy 28

lutego 2023 r., sygn. III KK 23/23, 7 grudnia 2023 r., sygn. I KK 162/23; 7 marca 2024 r.,

sygn. III KK 508/23).

Sąd Najwyższy nie podziela poglądu, jakoby za bezwzględną przyczynę

odwoławczą wskazaną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. można uznać okoliczności wskazane w

powołanej powyżej uchwale. W tym zakresie wystarczające jest odesłanie do uzasadnień

postanowień Sądu Najwyższego, w których w sposób znacznie szerszy przedstawiono

II KK 571/24

4

argumentację przemawiającą za tym, że okoliczności, o których traktuje uchwała sygn. akt

BSA I–4110–1/20 mogą być oceniane jedynie w pryzmacie tzw. względnych powodów

odwoławczych, tj. z punktu widzenia regulacji określonej w art. 438 pkt 2 k.p.k. Innymi

słowy potencjalne naruszenie standardu rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny

sąd w związku z powołaniem sędziego (w tym sędziego Sądu Najwyższego) przez

Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) w konkretnej

sprawie winno i może być rozpatrywane wyłącznie w kategoriach obrazy przepisów

postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia (względna przyczyna

odwoławcza), co zostało szczegółowo uzasadnione m. in. w postanowieniach Sądu

Najwyższego z dnia 3 listopada 2022 r., sygn. akt V KK 660/21 oraz z dnia 30 listopada

2022 r., sygn. akt II KK 468/21.

Przechodząc zaś obecnie do oceny wniosku o wyłączenie sędziego SN I.Z.,

złożonego przez obrońcę T.S., należy powiedzieć, co następuje. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k.

sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Chodzi tutaj o takie

układy faktyczne, w których określone zachowanie sędziego (albo określona sytuacja, w

której znajduje się dany sędzia) w prowadzonym przez niego postępowaniu bądź też w

życiu prywatnym rodzi obiektywnie uzasadnioną wątpliwość do jego bezstronności, bowiem

rzutuje na określony stosunek sędziego do stron lub sprawy będącej przedmiotem

rozstrzygnięcia w danym postępowaniu (albo nawet ujawnia określony stosunek sędziego

do stron lub sprawy będącej przedmiotem rozpoznania).

Wykładnia art. 41 § 1 k.p.k. prowadzi do wniosku, że dyspozycja tego przepisu ⎯

wbrew temu, co się bez wskazania na jakiekolwiek przekonywające argumenty przyjmuje w

niektórych orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. postanowienia z: 26 października 2022 r.,

sygn. V KK 413/20; 1 lutego 2023 r., sygn. V KK 413/20; 17 października 2023 r., sygn. IV

KK 279/23; 7 grudnia 2023 r., sygn. IV KK 279/23; 20 lutego 2024 r., sygn. V KK 266/23; 4

kwietnia 2024 r., sygn. V KK 193/23 czy 20 maja 2024 r., sygn. III KK 168/24; niektóre z

rozstrzygnięć Sądu Najwyższego poszły aż tak daleko, że w istocie w ogóle w sposób

"materialny" nie nawiązywały do okoliczności stypizowanych w art. 41 § 1 k.p.k., np.

postanowienie SN z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. I KK 385/23, w którym całkowicie

instrumentalnie i w oderwaniu od art. 41 § 1 k.p.k. przyjęto, że cyt.: "[j]edyną możliwością

usunięcia uzasadnionych wątpliwości natury konwencyjnej i konstytucyjnej, jak również

zapewnienia stronie postępowania składu Sądu Najwyższego, w którym nie uczestniczy

II KK 571/24

5

sędzia, wobec którego w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka formułowane są rzeczowe,

silnie uzasadnione zastrzeżenia odnoszące się do udziału w procedurze nominacyjnej

niespełniającej wymogów obiektywizmu i niezależności od władzy wykonawczej i

ustawodawczej, było zatem uwzględnienie wniosku i wyłączenie Sędzi[ego] SN A.R. od

rozpoznania kasacji"; podobnie postanowienie SN z dnia 23 listopada 2022 r., sygn. III KK

339/22) upatrujących podstawę wyłączenia sędziów powołanych przez Prezydenta RP na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw w konstrukcji „b r a k u i n s t y t u c j o n a l n e j b e z s t r o n n o ś c i”,

a zatem na figurze prawnej nieznanej ustawie postępowania karnego ⎯ nie obejmuje tych

sytuacji, w których wątpliwości podnoszone przez stronę nie mają charakteru ściśle

wiążącego się z istotą sprawy, tj. gdy nie odnoszą się do konkretnych elementów sprawy (tj.

zaszłości natury faktycznej, przebiegu procesowego sprawy itp.), stanowiąc jedynie

wypadkową krytycznej oceny przyjętych przez ustawodawcę rozwiązań legislacyjnych czy

podzielenia poglądu, że określone rozwiązania normatywne nie dają ⎯ w przekonaniu

uczestnika postępowania ⎯ gwarancji bezstronnego rozpoznania sprawy.

Należy podzielić wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafne zapatrywanie,

że w "regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności natury faktycznej, względnie

zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać wątpliwości co do obiektywnego

rozstrzygnięcia sprawy przez konkretnego sędziego. Do okoliczności takich nie należą

natomiast rozwiązania legislacyjne dotyczące ustroju sądownictwa" (postanowienie SN z

dnia 22 listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).

Trzeba także wskazać na to, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 4 marca 2020 r., sygn. P 22/19 (Dz.U. poz. 413) art. 41 § 1 k.p.k. w związku z art. 42 §

1 k.p.k. w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu

wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art.

9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa jest niezgodny z art. 179

w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosku o

wyłączenie sędziego opartego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. nie można osnuć na

okoliczności nawiązującej do powołania sędziego w trybie, w którym jego kandydatura była

opiniowana przez Krajową Radę Sądownictwa powołaną na zasadach określonych w art.

9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa.

II KK 571/24

6

Zatem kwestie u s t r o j o w e (n o r m a t y w n e) związane z trybem powoływania

sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone unormowania ustawowe regulujące ustrój

wymiaru sprawiedliwości w zakresie szeroko rozumianego trybu i zasad powoływania

sędziów) nie mogą stanowić podstawy wniosku o wyłączenie sędziego. Wnioski składane

na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. mogą bowiem dotyczyć li tylko określonych kwestii

f a k t y c z n y c h, nie zaś p r a w n y c h (prawno-ustrojowych). Szerzej zagadnienie to

zostało rozwinięte m. in. w postanowieniu SN z dnia 21 czerwca 2023 r., sygn. IV KK

460/19, w którym wyrażono zasługujący na akceptację pogląd, że "prawo i obowiązek

orzekania sędziego obejmuje każdą kwestię natury prawnej i z powodu takiej kwestii, która

byłaby przedmiotem orzekania, nie sposób skutecznie żądać wyłączenia sędziego.

Przeciwne stanowisko prowadzi ad absurdum, gdyż oczywiste jest, że przedmiotem

określonego wniosku mogłaby być kwestia ustrojowa dotykająca każdego sędziego,

niezależnie od czasu i trybu powołania. W takiej sytuacji [] nie istniałby sąd, który mógłby

kwestię tę skutecznie rozważyć i rozstrzygnąć. Z tego względu treścią art. 41 § 1 k.p.k.

objęte są jedynie okoliczności natury faktycznej" (analogicznie: postanowienie SN z dnia 22

listopada 2023 r., sygn. II KK 7/23).

Mając powyższe na uwadze, wobec tego, że wniosek o wyłączenie sędziego Sądu

Najwyższego został osnuty na krytyce ustrojowych rozwiązań prawnych dotyczących trybu

powoływania sędziów przyjętych przez ustawodawcę, należało dojść do wniosku, że nie

zasługuje on na uwzględnienie. W konsekwencji na uwzględnienie nie zasługiwał również

zgłoszony wniosek dowodowy. Dlatego też Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

[WB]

[a.ł]