Sąd Najwyższy nie wznowi z urzędu postępowania o oddalenie kasacji skazanego

Obrońca skazanego M.K. wywiódł kasację od wyroku Sądu Okręgowego w

Warszawie z dnia 14 października 2024 r., sygn. akt X Ka 782/24, utrzymującego w

mocy wyrok Sądu Rejonowego w Piasecznie

z dnia

20 marca 2024 r., sygn. akt II K 481/20. Na mocy ww. wyroku poza karami

jednostkowymi wymierzonymi za przypisane M.K. tym wyrokiem przestępstwa,

orzeczono wobec niego karę łączną 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności.

Postanowieniem z dnia 12 maja 2025 r., sygn. akt II KK 111/25, Sąd

Najwyższy oddalił ww. kasację jako oczywiście bezzasadną.

Pismem z dnia 19 września 2025 r. zatytułowanym „skarga” skazany zwrócił

się do Sądu Najwyższego „ze skargą dotyczącą pana sędziego Sądu Najwyższego

P.K.”, który wydał w jego sprawie postanowienie z dnia 12 maja 2025 r. w sprawie II

II KO 180/25

2

KK 111/25. Podniesione przez skarżącego zarzuty dotyczyły faktu powołania

sędziego P.K. na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw. Skarżący podniósł, że w związku z ww. okolicznością doszło na

naruszenia art. 6 EKPCz i nie miał zagwarantowanego prawa do rzetelnego

procesu. W konkluzji skarżący wniósł o „stwierdzenie naruszeń i zasądzenie od

Skarbu Państwa kwoty 40 000 zł odszkodowania”. Pismo to zostało potraktowane

jako sygnalizujące potrzebę wznowienia postępowania z urzędu z uwagi na

bezwzględną przyczynę odwoławczą.

Powyższa inicjatywa nie mogła przynieść oczekiwanego przez skazanego

rezultatu. Należy bowiem podzielić trafny pogląd, od lat prezentowany w doktrynie i

judykaturze, że w świetle stanowczego brzmienia art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 540

§ 1 k.p.k. w zw. z art. 544 § 1 i 2 k.p.k. nie jest możliwe wznowienie, zarówno na

wniosek strony, jak i z urzędu, postępowania zakończonego postanowieniem o

oddaleniu kasacji.

Już w uchwale z dnia 9 października 2000 r., sygn. akt I KZP 37/00, Sąd

Najwyższy (orzekający w składzie całej Izby Karnej), udzielając odpowiedzi na

pytanie prawne (na gruncie stanu prawnego ukształtowanego nowelą z dnia 20

lipca 2000 r. - Dz. U. nr 62, poz. 717) dotyczące tego, czy oddalenie kasacji,

wniesionej od prawomocnego wyroku, powinno następować w formie

postanowienia, czy też w formie wyroku, skonstatował m.in., że »zakres

rozstrzygania w postępowaniu kasacyjnym został przez ustawodawcę ograniczony

wyłącznie do kwestii zbadania podstaw określonych w art. 523 k.p.k. Z istoty

postępowania kasacyjnego wynika, że nie jest ono postępowaniem zmierzającym

do rozstrzygnięcia "o zasadności oskarżenia wniesionego w sprawie karnej" w

rozumieniu art. 6 ust. 1 KE, lecz postępowaniem zmierzającym do zbadania

zasadności skargi kasacyjnej, wniesionej już po prawomocnym ukończeniu

postępowania«. Pogląd ten nie budził wątpliwości w orzecznictwie również w

późniejszych latach.

W powyższym kontekście warto zwrócić uwagę m.in. na postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt III KO 53/99, gdzie stwierdzono

II KO 180/25

3

»iż oddalając kasację Sąd Najwyższy orzeka jedynie o niezasadności skargi

kasacyjnej, i w żadnym wypadku nie wkracza w sferę, w której zaskarżony kasacją

wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej (…). W takiej sytuacji to właśnie ten

wyrok jest "orzeczeniem kończącym postępowanie karne" (…). Orzeczeniem

kończącym postępowanie karne, o jakim mowa w art. 544 § 1 i 2 k.p.k. nie jest

natomiast „orzeczenie Sądu Najwyższego, wydane w wyniku rozpoznania kasacji,

którym kasację tę oddalono«. Analogiczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w

postanowieniu z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt V KO 47/10, gdzie wskazano m.in,

że:

- „w świetle art. 540 k.p.k. wznowienie dotyczy "postępowania sądowego

zakończonego prawomocnym orzeczeniem". Wszelkie zatem podstawy

wznowieniowe, w tym i określone w art. 542 § 3 k.p.k. (wznowienie z urzędu),

dotyczą tylko takiego postępowania”;

- „nie jest zatem możliwe wznowienie, zarówno na wniosek strony, jak i z

urzędu, samego postępowania o wznowienie, zakończonego uprzednio

prawomocnym orzeczeniem sądu o oddaleniu wniosku strony lub o braku podstaw

do wznowienia ex officio. Inne rozumienie tej konstrukcji prowadzić by musiało w

konsekwencji do przyjęcia, że możliwe jest również wznowienie postępowania

kasacyjnego, zakończonego oddaleniem kasacji, gdyż kończy je przecież

prawomocne orzeczenie sądu, i to w sytuacji, gdy niedopuszczalna jest już sama

kasacja od orzeczenia zapadłego w wyniku uprzedniego rozpoznania kasacji (art.

539 k.p.k.)”.

W postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt III KO 130/15, Sąd

Najwyższy, odwołując się do szeregu wcześniej wydanych judykatów, stanowczo

stwierdził natomiast, iż: „jest oczywiste, że postępowanie kasacyjne zakończone

postanowieniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację w ogóle nie podlega

procedurze wznowieniowej. Jednolite i ugruntowane od lat stanowisko Sądu

Najwyższego w tym zakresie jest jednoznaczne. Odsyłając wnioskodawcę do

licznych, szczegółowo uzasadnianych judykatów (…) w tym miejscu należy jedynie

podkreślić, że wznowienie, określone przepisem art. 540 § 1 k.p.k. oraz w art. 542 §

3 k.p.k., następuje w odniesieniu do postępowania zakończonego prawomocnym

orzeczeniem. Do tej kategorii orzeczeń należą tylko orzeczenia Sądu Najwyższego

II KO 180/25

4

rozstrzygające merytorycznie o przedmiocie procesu, a więc np. orzekające (po

uchyleniu zaskarżonego orzeczenia) o umorzeniu postępowania, czy uniewinnieniu

(art. 537 § 2 k.p.k.). Nie należy do niej natomiast postanowienie Sądu Najwyższego

oddalające kasację, jako że postanowienie to - rozstrzygające jedynie o

niezasadności skargi (i niestwierdzeniu uchybień podlegających badaniu z urzędu

na podstawie art. 536 k.p.k.) - nie narusza prawomocności orzeczenia, które tą

kasacją zostało zaskarżone i które zakończyło postępowanie. W takim razie, w

świetle art. 544 § 2 k.p.k. oraz przepisów wymienionych powyżej, nie ulega

wątpliwości, że postępowanie o wznowienie postępowania zakończonego

postanowieniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację jest niedopuszczalne”.

Analogiczny pogląd wyrażano również w literaturze (zob. m.in. T.

Grzegorczyk [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, Kraków 2003,

komentarz do art. 544, teza 2, D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Z. Eichstaedt, M.

Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2013,

komentarz do art. 544, teza 2, komentarz do art. 540, teza 4, J. Matras [w:] Kodeks

postępowania karnego. Komentarz, wyd. II, red. K. Dudka, Warszawa 2020,

komentarz do art. 540, teza 4, D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M.

Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz

aktualizowany, LEX/el. 2020, art. 540, teza 4).

I wreszcie – co w kontekście tej sprawy najistotniejsze - za trafnością

przywołanego wyżej stanowiska opowiedział się również Sąd Najwyższy w

uzasadnieniu postanowienia z dnia 23 marca 2023 r., sygn. akt I KZP 17/22. W

dokumencie tym, rozważając kwestię zasadności odstąpienia od

zaprezentowanego wyżej paradygmatu interpretacyjnego (i w konsekwencji

dopuszczenia możliwości wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego

zakończonego postanowieniem o oddaleniu kasacji), w związku z eksponowanymi

przez sąd pytający względami dotyczącymi kryzysu konstytucyjnego związanego z

ukształtowaniem Krajowej Rady Sądownictwa w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r., wskazano m.in., że: „nie budzi oczywiście wątpliwości okoliczność,

że sygnalizowane kwestie dotyczące kryzysu konstytucyjnego są niezwykle ważkie.

Zdaniem Sądu Najwyższego w składzie poszerzonym wymagają one jednak

stosownej interwencji ustawodawcy, a nie dostosowywania wykładni przepisów do

II KO 180/25

5

tej szczególnej sytuacji poprzez odejście od utrwalonych od wielu lat, tak w

orzecznictwie, jak i w literaturze poglądów prezentowanych na omawianym gruncie.

Stabilna wykładnia prawa stanowi przecież istotną wartość (…). Powyższe

rozważania w ocenie Sądu Najwyższego w składzie poszerzonym implikują

stwierdzenie, że skoro postanowienie Sądu Najwyższego o oddaleniu kasacji nie

jest prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu

art. 540 § 1 k.p.k. to nie wchodzi w grę możliwość wznowienia z urzędu w trybie art.

542 § 3 k.p.k. wobec ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 §

1 k.p.k. postępowania kasacyjnego zakończonego wydaniem wskazanego

postanowienia. Ujawnienie uchybienia z kręgu art. 439 § 1 k.p.k. w postępowaniu

kasacyjnym w związku z oddaleniem kasacji nie rzutuje w żadnym razie na

konieczność wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym

orzeczeniem, a więc prawomocnie rozstrzygającego o odpowiedzialności karnej

oskarżonego”.

Kierując się przytoczoną argumentacją, mimo świadomości, iż w

analizowanej kwestii – w ostatnim czasie – są prezentowane w orzecznictwie Sądu

Najwyższego także stanowiska odmienne od wyżej zaprezentowanego, zarządzono

jak wyżej.

Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o zasądzenie

odszkodowania, należy dodatkowo wskazać, że w zakresie kognicji Sądu

Najwyższego nie mieści się zasądzanie odszkodowań w tego typu sprawach.

[WB]

[a.ł]