Sąd Najwyższy nie przyjął wniosku J.K. o wznowienie, bo jest oczywiście bezzasadny

W dniu 18 grudnia 2025 r. do Sądu Najwyższego przekazane zostało przez

Sąd Apelacyjny w Warszawie pismo skazanego J.K., z którego treści wynika, że

jest to wniosek o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym

wyrokiem tego Sądu z dnia 29 kwietnia 2025 r., sygn. akt II AKa 301/24,

utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 12 stycznia

2024 r., sygn. akt VIII K 196/21.

II KO 62/26

2

W uzasadnieniu wystąpienia skazany podniósł jedynie, że nie są mu znane

zarzuty przypisane wskazanym wyżej wyrokiem oraz ich podstawa prawna.

W zażaleniu skazanego na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5

lutego 2026 r., II KO 261/25 (orzeczenie to uchylone zostało na podstawie art. 439

§ 1 pkt 2 k.p.k. postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2026 r., II KZ

8/26) J.K. wskazał, że nie uczestniczył w postępowaniu sądowym zakończonym

wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2025 r., sygn. akt

AKa 301/24, ponieważ nie ze swojej winy nie został o nim powiadomiony, co

pozbawiło go prawa do obrony, gdyż zarzuty przeciwko niemu oparto na fałszywych

twierdzeniach współoskarżonych, których nie mógł zakwestionować na rozprawie,

bo o niej nie wiedział, chociaż jego udział w tej czynności procesowej był

obowiązkowy. Nadto powołał się na swój stan zdrowia, skutkujący leczeniem w

szpitalu w związku z doznanymi urazami oczu i kończyn oraz zasygnalizował

możliwość podważenia dokonanych w sprawie ustaleń w oparciu o zeznania M.W. i

K.S. oraz dodatkowe dowody, które – jak stwierdził – przedstawi na rozprawie po

wznowieniu postępowania. Na podobną argumentację powołał się w piśmie z dnia

16 czerwca 2026 r. (brak informacji o toczącym się postępowaniu spowodowany

pobytem w szpitalach, wydanie wyroku zaocznego pod jego nieobecność o czym

nie wiedział, istnienie dowodów na jego niewinność).

W osobistym wniosku o wznowienie postępowania skazany zwrócił się

również o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 545 § 3 k.p.k. sąd, orzekając jednoosobowo, odmawia

przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania niepochodzącego od osoby

wymienionej w art. 545 § 2 k.p.k. (sporządzonego i podpisanego przez adwokata,

radcę prawnego albo radcę Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej) bez

wzywania do usunięcia jego braków formalnych, jeżeli z treści wniosku, w

szczególności odwołującego się do okoliczności, które były już rozpoznawane w

postępowaniu o wznowienie postępowania, wynika jego oczywista bezzasadność.

Wymieniona w powołanym przepisie możliwość wydana przewidzianej w nim

decyzji procesowej, nie ogranicza się wyłącznie do tych wypadków, w których we

II KO 62/26

3

wniosku o wznowienie podniesione zostały okoliczności będące już wcześniej

przedmiotem rozpoznawania w postępowaniu o wznowienie postępowania. Użycie

w treści art. 545 § 3 k.p.k. zwrotu „w szczególności” nie pozostawia wątpliwości, że

jest to wskazanie przykładowe. Uznanie wniosku o wznowienie za oczywiście

bezzasadny będzie miało więc miejsce również w sytuacjach, gdy w sposób

oczywisty, rzucający się w oczy, wniosek ten oparty zostanie na innych podstawach

niż te, które określone zostały w przepisach rozdziału 56 Kodeksu postępowania

karnego. Zastosowanie trybu przewidzianego w tym przepisie uznać należy w

związku z tym za konieczne wówczas, gdy sąd wznowieniowy, w sposób nie

budzący wątpliwości stwierdzi, że żadna ze wskazanych we wniosku okoliczności

nie mieści się w katalogu przesłanek wznowieniowych zawartych w art. 540 k.p.k.,

art. 540a k.p.k. lub art. 540b k.p.k. oraz gdy nie będzie wchodzić w grę działanie

tego sądu z urzędu (art. 542 § 3 k.p.k.).

Oczywiste jest również i to, że w wypadku oczywistej bezzasadności

wniosku o wznowienie zbędne jest wyznaczanie wnioskodawcy pełnomocnika

(obrońcy) z urzędu, pomimo zgłoszenia takiego żądania w samym wniosku lub

obok niego. Ustanowienie przez sąd z urzędu przedstawiciela procesowego uznać

należy za zasadne wyłącznie w takich sytuacjach, gdy treść pisma procesowego

zainteresowanego chociaż w minimalnym stopniu wskazuje na konieczność

zbadanie przez podmiot profesjonalny zawartych w nim twierdzeń przez pryzmat

przesłanek wznowieniowych przewidzianych w powołanych wyżej przepisach

regulujących instytucję nadzwyczajnego środka zaskarżenia jakim jest wznowienie

postępowania. Skoro przepis art. 545 § 3 k.p.k. nie wymaga, aby w przewidzianej w

nim konfiguracji procesowej wzywać osobę inicjującą postępowanie o wznowienie

postępowania do usunięcia braków formalnych wniosku, to tym samym pozbawione

zasadności jest też wyznaczenie jej pełnomocnika lub obrońcy, skoro sama treść

wniosku nie daje jakichkolwiek podstaw do czynienia rozważań w kontekście

którejkolwiek z podstaw uzasadniających wznowienie postępowania.

Wydania takiego rozstrzygnięcia, a więc odmowy przyjęcia wniosku o

wznowienie wobec jego oczywistej bezzasadności, wymaga wniosek złożony przez

skazanego M.K.

II KO 62/26

4

Nie znajduje potwierdzenia, w realiach sprawy zakończonej wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Warszawie, twierdzenie J.K. o pozbawieniu go prawa do obrony

(art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.), poprzez niezapewnienie mu obligatoryjnego – jak to

zasygnalizował – uczestnictwa w rozprawach.

Analiza akt sprawy, począwszy od postępowania przygotowawczego, a

skończywszy na postępowaniu apelacyjnym, w sposób bezsporny wskazuje, że

udział J.K. w postępowaniach przed sądami obu instancji nie był obowiązkowy.

Zgodnie z art. 374 § 1 zdanie pierwsze k.p.k. oskarżony ma prawo wziąć

udział w rozprawie, a jego obligatoryjny udział w takiej czynności procesowego ma

miejsce jedynie w dwóch sytuacjach.

Po pierwsze, uznanie obecności oskarżonego za obowiązkową może

wynikać z decyzji przewodniczącego lub sądu, a taka w toku przedmiotowego

postępowania nigdy nie została wydana (art. 374 § 1 zdanie drugie k.p.k.).

Po drugie, obligatoryjny ex lege jest udział oskarżonego w sprawie o

zbrodnie, z tym, że został on ograniczony tylko do uczestnictwa początkowym

etapie przewodu sądowego (art. 374 § 1a k.p.k. w zw. z art. 385 i 386 k.p.k.). J.K.

zarzutu zbrodni nie postawiono, a właściwość rzeczowa sądu okręgowego wynikała

wyłącznie z faktu zakwalifikowania dwóch zarzuconych mu czynów z art. 286 § 1

k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.p.k. (art. 25 § 1 pkt 2 k.p.k.).

Nie jest prawdą, że skazany nie wiedział, jakie są mu stawiane zarzuty oraz

o tym, że sprawa zawisła przed Sądem Okręgowym w Warszawie, początkowo pod

sygn. akt XII K 227/19.

Treść zarzutów została mu ogłoszona w dniu 18 kwietnia 2019 r. i wówczas

też przesłuchano go w charakterze podejrzanego (k. 348-349 oraz k. 439-441).

Wtedy również doręczono mu pouczenie o uprawnieniach i obowiązkach

podejrzanego w postępowaniu karnym (k. 437-438), z którego wynika obowiązek

zawiadamiania organów postępowania o każdej zmianie miejsca zamieszkania lub

pobytu trwającej dłużej niż 7 dni (podkreślenie – SN).

Z kolei w dniu 12 lutego 2020 r., a więc po wniesieniu aktu oskarżenia, co

miało miejsce w dniu 31 grudnia 2019 r., do Sądu Okręgowego w Warszawie

wpłynęło, datowane na dzień 9 lutego 2020 r., do sprawy XII K 227/19, pismo J.K.

wysłane z adresu – W. (k. 610-614), w którym ówczesny oskarżony wystąpił z

II KO 62/26

5

prośbą o zwolnienie go od kosztów opłat sądowych i ustanowienie obrońcy z

urzędu, co też w tej sprawie – wyznaczenie obrońcy z urzędu – nastąpiło

(zarządzenie z dnia 21 lutego 2020 r. – k. 615). Z powyższego wynika, że wiedział

on, iż sprawa zawisła przed sądem znając nawet oznaczenie sprawy.

Prawdą jest, że J.K. nie stawił się na żaden z wyznaczonych terminów

rozprawy przed Sądami pierwszej i drugiej instancji, było to wszelako

spowodowane nieodbieraniem kierowanej do niego korespondencji i to nie tylko na

adres przez niego wskazany, lecz również na wszelkie możliwe adresy ustalone w

wyniku działań podejmowanych przez ograny procesowe, a jednocześnie

niepoinformowaniem przez oskarżonego sądów o miejscu swojego faktycznego

pobytu.

W tym stanie rzeczy okoliczność nie brania udziału w postępowaniu

merytorycznym nie może obciążać organów procesowych, lecz samego skazanego,

który poprzez swoje działania sam zrezygnował z przysługującego mu prawa

aktywnego udziału w czynnościach procesowych i przedstawieniu wówczas

dowodów na swoją obronę.

Pierwotny wniosek skazanego o wznowienie postępowania z dnia 28

listopada 2025 r. nie zawiera jakichkolwiek wskazań świadczących o wystąpieniu w

sprawie nowych faktów i dowodów, w rozumieniu art. 540 § 1 pkt 2 lit. a i b k.p.k.

Na takie okoliczności J.K. powołał się dopiero we wniesionym przez siebie

zażaleniu z dnia 16 lutego 2026 r., którym zaskarżył postanowienie z dnia 5 lutego

2026 r., II KO 261/25. Rzecz w tym, że powołane przez niego dowody w postaci

świadków M.W. i K.S. nie zostały wsparte jakąkolwiek argumentacją, wskazującą,

że są to rzeczywiście nowe dowody w rozumieniu art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k.

W postępowaniu o wznowienie postępowania ciężar uprawdopodobnienia

podstaw do wznowienia spoczywa na wnioskodawcy. Nie działa bowiem w tym

postępowaniu zasada ciężaru dowodu wynikająca z zasady domniemania

niewinności, skoro została ona obalona prawomocnym wyrokiem skazującym. W

konsekwencji na ogólnych zasadach obowiązek dowodzenia okoliczności

spoczywa na tym, kto zamierza nimi wykazać okoliczności korzystne dla siebie.

Natomiast w postępowaniu o wznowienie obowiązuje zasada niewzruszalności

prawomocnych orzeczeń i domniemanie prawidłowości wyroku skazującego.

II KO 62/26

6

Dlatego też w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że to skazany, w

razie powoływania się na podstawę de novis, obarczony jest ciężarem

uprawdopodobnienia zasadności wniosku o wznowienie postępowania, skoro

wcześniej prawomocnym wyrokiem skazującym obalone zostało domniemanie

niewinności. Nie wystarczy zatem samo powoływanie się przez autora wniosku na

nowy fakt czy dowód, ale powinien on przedstawić co najmniej tzw. dowód

swobodny (np. pisemne oświadczenie określonej osoby) świadczący o błędności

skazania (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 19 kwietnia 2007 r., II KO 60/06

oraz z 15 kwietnia 2008 r., II KO 84/07). Takich dowodów swobodnych skazany nie

przedstawił, a nawet zastrzegł, że ewentualnie inne dowody przestawi w toku

postępowania po jego wznowieniu, co rzecz jasna nie stanowi żadnej z podstaw

wznowieniowych, w tym w szczególności propter nova.

Na zakończenie niniejszych rozważań należy wskazać wnioskodawcy, że w

sprawie o wznowienie postępowania nie dokonuje się na nowo oceny zebranych w

toku procesu dowodów i poprawności przyjętych w oparciu o te dowody ustaleń

faktycznych będących podstawą prawomocnego wyroku. Nie bada się w ramach tej

procedury oceny zasadności orzeczeń procedujących w sprawie sądów, tak jak to

się czyni w ramach kontroli instancyjnej. Sąd w ramach postępowania

wznowieniowego jest uprawniony zbadać tylko to, czy ujawniły się nowe fakty lub

dowody, wykazujące znaczne prawdopodobieństwo błędności wyroku skazującego,

a nie czynić ustalenia faktyczne na podstawie tych dowodów.

W będącym przedmiotem obecnej analizy wniosku o wznowienie, osobiście

sporządzonym przez J.K., nie wskazano – jak to zauważono wyżej – na „nowy” fakt

lub dowód w rozumieniu art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k., a skoro tak, to sam wniosek

podlegać musiał oddaleniu, bez podejmowania czynności w postaci wyznaczenia

skazanemu obrońcy z urzędu do postępowania o wznowienie postępowania.

Reasumując, ponieważ żadna z podanych we wniosku skazanego

okoliczności w najmniejszym nawet stopniu nie mieści się w katalogu przesłanek

warunkujących wznowienie postępowania, należało orzec jak w części

dyspozytywnej postanowienia.

[WB]

[r.g.]

II KO 62/26

7