Sąd najwyższy

Skazany wystąpił do Sądu Najwyższego z sygnalizacją konieczności

wznowienia z urzędu postępowania sądowego zakończonego prawomocnym

wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 14 listopada 2023 r., sygn. II AKa

74/23.

Jako bezwzględną przyczynę odwoławczą skutkującą konieczność

wznowienia postępowania sądowego z urzędu, wskazał fakt niedopuszczenia

dowodu z opinii psychologiczno – psychiatrycznej w sprawie, w której skazano go

za ciężkie przestępstwa, w tym popełnione na tle seksualnym zagrożone surową

II KO 92/26

2

karą pozbawienia wolności, choć w przeszłości dowód z opinii psychiatrycznej był

dopuszczony w jego sprawie o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Sygnalizacja skazanego nie jest zasadna.

Odczytując wprost tę sygnalizację podnieść należało, że jest ona niezasadna

z tej przyczyny, że sam fakt niepoddania oskarżonego badaniu przez lekarzy

psychologów i psychiatrów nie stanowi bezwzględnego powodu odwoławczego.

Sąd Najwyższy odczytuje jednak sygnalizację skazanego jako dążenie do

wykazania zaistnienia w postępowaniu sądowym bezwzględnej przyczyny

odwoławczej wskazanej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w postaci nieposiadania przez

oskarżonego w postępowaniu sądowym obrońcy w sytuacji istnienia uzasadnionych

wątpliwości co do poczytalności oskarżonego (art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k.).

Rzecz jednak w tym, że oskarżony w postępowaniu sądowym był

reprezentowany przez obrońcę, którego udział w postępowaniu przed sądem

okręgowym był obligatoryjny z uwagi na zarzucenie oskarżonemu popełnienia

zbrodni ( art. 280 § 2 k.k.). Wprawdzie obrońca nie był wyznaczony z uwagi na

wątpliwości co do stanu poczytalności skazanego, ale nie ma to znaczenia dla

oceny zasadności sygnalizacji. Z bezwzględną przyczyną odwoławczą wymienioną

w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. mamy bowiem do czynienia tylko wówczas, gdy

oskarżony w postępowaniu sądowym nie miał obrońcy w wypadkach określonych w

art. 79 § 1 i 2, art. 80 lub obrońca nie brał udziału w czynnościach, w których jego

udział był obowiązkowy.

Stąd też nieposiadanie przez oskarżonego obrońcy w postępowaniu

sądowym w wypadkach obrony obowiązkowej i jego nieuczestniczenie w

czynnościach, w których udział jego był obowiązkowy stanowi wskazaną w tym

przepisie bezwzględną przyczynę odwoławczą.

Nie sposób powołania obrońcy jest tu istotny, czy też podstawy prawne jego

wyznaczenia, ale sam fakt działania w postępowaniu sądowym jako obrońcy

oskarżonego.

II KO 92/26

3

Na marginesie zasadniczych rozważań Sąd Najwyższy pragnie nadto

wskazać, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego nie każda wątpliwość

dotycząca stanu psychicznego oskarżonego skutkuje uruchomieniem instytucji

obrony obligatoryjnej. Wątpliwość ta ma być „uzasadniona”, a więc poparta takimi

okolicznościami natury faktycznej, które w odbiorze zewnętrznym przemawiają za

realną możliwością wystąpienia u oskarżonego zakłóceń w stanie zdrowia

psychicznego w chwili czynu lub w toku procesu karnego. Wątpliwości

„uzasadnione” muszą wynikać z obiektywnych przesłanek, mieć oparcie w ocenie

konkretnych ustalonych w sprawie okoliczności lub dowodów oraz zostać powzięte

przez uprawniony organ procesowy. Decydujące znaczenia ma tu ocena tego

organu, a nie subiektywna ocena stron procesu ( postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia: 13 grudnia 2025 r. , II KK 489/24 i 17 grudnia 2025 r., I KK 414/25).

Analiza wyroków, które zapadły wobec skazanego w obu instancjach, nie

wskazuje, aby jakiekolwiek wątpliwości, a tym bardziej „ uzasadnione” miały sądy a

quo i ad quem. Co więcej jakichkolwiek tego rodzaju wątpliwości nie miały strony

postępowania. We wniosku skazany nie wykazał aby w przeszłości leczył się

psychiatrycznie, a fakt podania go badaniu przez lekarzy psychiatrów w innej

sprawie sam w sobie nie uzasadnia powzięcia przekonania, że na etapie

postępowania sądowego powinny zrodzić się uzasadnione wątpliwości co do stanu

poczytalności skazanego, tym bardziej że skazany nie podnosi aby w uprzedniej

opinii stwierdzone zostały zakłócenia psychiczne wpływające na poziom jego

poczytalności.

Okoliczności popełnienia przestępstwa rozboju kwalifikowanego nie rodziły

uzasadnionych wątpliwości co do stanu poczytalności skazanego. Co do

okoliczności popełnienia czynów kwalifikowanych z art. 197 k.k., podnieść należało,

że rozbudowany sposób popełnienia tych przestępstw łączący się z popełnieniem

przestępstwa z art. 245 k.k., nie wskazuje aby skazany nie podejmował tych działań

z należytym rozeznaniem.

Z tych powodów należało zarządzić jak na wstępie.

Na zarządzenie zażalenie nie przysługuje.

[WB]

[a.ł]

II KO 92/26

4