Sąd najwyższy. Skarga oddalona

M.K. został oskarżony o to, że „w nieustalonych dniach w okresie od 16 maja

2013 r. do 22 sierpnia 2013 r. w nieustalonym miejscu, jako lekarz psychiatra

uprawniony do wystawienia orzeczenia uzasadniającego potrzebę leczenia pacjenta

w szpitalu psychiatrycznym w myśl art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 roku

II KS 32/26

2

o ochronie zdrowia psychicznego, wystawił dokumenty w postaci opinii

psychiatrycznej oraz uzupełnienia opinii psychiatrycznej, w celu przedłożenia tych

dokumentów przez uprawnione osoby w Sądzie Rejonowym w Nowym Dworze

Mazowieckim wraz z wnioskiem o orzeczenie przyjęcia K.M. do szpitala

psychiatrycznego bez jej zgody, w których to dokumentach poświadczył nieprawdę

co do potrzeby leczenia psychiatrycznego K.M. oraz rozpoznania u niej choroby

psychicznej”, tj. o czyn z art. 271 § 1 k.k.

Sąd Rejonowy w Nowym Dworze Mazowieckim, wyrokiem z dnia 11 kwietnia

2024 r., sygn. akt II K 51/19, uniewinnił M.K. od popełnienia zarzuconego mu czynu.

Prokurator Rejonowy w Nowym Dworze Mazowieckim wniósł apelację od tego

wyroku, zaskarżając go w całości na niekorzyść oskarżonego i zarzucając „obrazę

przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 7

k.p.k. poprzez dowolną ocenę, sprzeczną z zasadami prawidłowego rozumowania

oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego materiału dowodowego w ten

sposób, że nieprawidłowo oceniono wyjaśnienia M.K., zeznania K.M., opinię

sądowo-psychiatryczną z dnia 27 września 2017 r. a także sporządzoną przez

oskarżonego opinię psychiatryczną z dnia 16 maja 2013 r. oraz opinię uzupełniającą

z dnia 22 sierpnia 2013 r., co w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach

faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia oraz mającego wpływ na treść tego

orzeczenia, a to ustalenia, że oskarżony działał nieumyślnie, podczas gdy strona

podmiotowa jego zachowania cechowała się zamiarem co najmniej ewentualnym.”

Wniósł przy tym o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie

sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie, wyrokiem z dnia 8 kwietnia

2026 r., sygn. akt VI Ka 977/24, uchylił wyrok Sądu Rejonowego w Nowym Dworze

Mazowieckim i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Obrońca oskarżonego, działając na podstawie art. 539a § 1 k.p.k. wniosła

skargę na wyrok Sądu odwoławczego, zaskarżając go w całości i zarzucając:

„naruszenie art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. poprzez uchylenie wyroku

uniewinniającego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, mimo że nie

zachodziła żadna z określonych w tym przepisie przesłanek wydania orzeczenia

kasatoryjnego, a w szczególności:

II KS 32/26

3

a) nie zachodziła konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości,

co Sąd Okręgowy sam wprost przyznał w uzasadnieniu, stwierdzając, że

dotychczasowy materiał dowodowy jest wystarczający,

b) jak również w sprawie nie zaistniała konieczność uchylenia wyroku

uniewinniającego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na

regułę ne peius, albowiem Sąd Okręgowy w żaden sposób nie wykazał, aby

prawidłowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego nieuchronnie prowadziła

do wydania wyroku skazującego, a jedynie zaprezentował własną, polemiczną ocenę

dowodów (opartą na zignorowaniu utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego co

do znamion czynu z art. 271 § 1 k.k.), de facto oczekując od Sądu I instancji

powielenia tej błędnej oceny i wydania wyroku skazującego na podstawie tożsamego

materiału dowodowego, co wykracza poza granice orzekania kasatoryjnego, stanowi

nadużycie art. 454 § 1 k.p.k. i prowadzi do niedopuszczalnego naruszenia

samodzielności jurysdykcyjnej sądu meriti.”

Podnosząc powyższe, obrońca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu Warszawa-Praga w Warszawie do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

W pisemnej odpowiedzi na skargę prokurator wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 437 § 2 k.p.k. sąd odwoławczy może uchylić zaskarżone

orzeczenie i przekazać je sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania w

trzech przypadkach: zaistnienia bezwzględnych przyczyn odwoławczych,

konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego w całości oraz

wówczas, gdy wydanie wyroku reformatoryjnego naruszyłoby regułę ne peius,

wskazaną w art. 454 § 1 k.p.k.

W niniejszej sprawie podstawą wydania przez Sąd odwoławczy wyroku

kasatoryjnego było wystąpienie ostatniego z nich – na skutek powzięcia przez Sąd

Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie przekonania, że oskarżony powinien

ponieść odpowiedzialność karną za zarzucony mu czyn, a w związku z tym

konieczne jest przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania z uwagi na niemożność zmiany wyroku w sposób niekorzystny dla niego

w postępowaniu odwoławczym.

II KS 32/26

4

Zadaniem Sądu Najwyższego rozpoznającego skargę na wyrok sądu

odwoławczego, zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2018 r., I KZP 13/17, nie jest

merytoryczna ocena słuszności rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji, lecz

skontrolowanie, czy zachodzi tzw. bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 §

1 k.p.k., albo czy sąd odwoławczy uchylił wyrok mimo braku formalnej przeszkody,

określonej w art. 454 § 1 k.p.k. lub czy jest konieczne przeprowadzenie na nowo w

całości przewodu sądowego (art. 437 § 2 in fine k.p.k.). Sąd Najwyższy, rozpoznając

skargę, abstrahuje zatem od zasadności wydania orzeczenia kasatoryjnego w

oparciu o wskazaną w ustawie przesłankę i nie ocenia prawidłowości rozpoznania

zarzutów apelacyjnych przez Sąd drugiej instancji. Nie jest bowiem władny, na

podstawie przepisu art. 539a § 1 k.p.k., do oceny materiału dowodowego

przedstawionego w sprawie; rozpoznanie sprawy w tym zakresie należy do sądów

powszechnych. Interwencja Sądu Najwyższego w ten zakres orzekania stanowiłaby

naruszenie ich kompetencji do rozpoznania sprawy (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 10 lutego 2021 r., V KS 3/21).

Obrońca zarzuciła w skardze Sądowi drugiej instancji naruszenie art. 437 § 2

k.p.k. poprzez wydanie orzeczenia kasatoryjnego mimo niewystąpienia przesłanek

uzasadniających wydanie takiego rozstrzygnięcia.

Nie ulega wątpliwości, a wynika to explicite z treści uzasadnienia

zaskarżonego wyroku, że w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego

motywowane było przekonaniem tego Sądu o konieczności skazania M.K. za

zarzucony mu czyn. Sąd ad quem nie mógł przy tym sam wydać orzeczenia

skazującego, gdyż stała temu na przeszkodzie reguła ne peius z art. 454 § 1 k.p.k.

Podstawa ta mieści się w katalogu przesłanek uchylenia wyroku przez sąd

odwoławczy, wymienionych w art. 437 § 2 k.p.k., a więc wydanie wyroku

kasatoryjnego w niniejszej sprawie w analizowanym zakresie było formalnie

dopuszczalne. Zbadaniu podlega jedynie, czy Sąd drugiej instancji - w wyniku

usunięcia stwierdzonych uchybień (czyli np. po uzupełnieniu postępowania

dowodowego, dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych

ustaleń faktycznych) - ustalił, że zachodzą podstawy do wydania wyroku

skazującego. Sama tylko możliwość wydania takiego wyroku w ponownym

postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jest bowiem niewystarczająca dla

II KS 32/26

5

przyjęcia wystąpienia reguły ne peius określonej w art. 454 § 1 k.p.k. (por. uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, z dnia 20 września 2018 r., I KZP 10/18).

Lektura akt sprawy prowadzi do wniosku, że Sąd Okręgowy Warszawa-Praga

w Warszawie wnikliwie przeanalizował i ocenił zgromadzony materiał dowodowy (s.

5 – 12 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). W ocenie Sądu odwoławczego, Sąd

pierwszej instancji dokonał pobieżnej i selektywnej oceny dowodów

przeprowadzonych w sprawie, a do niektórych z nich w ogóle się nie odniósł. W

efekcie nieprawidłowo (wadliwie) ocenił materiał dowodowy i poczynił błędne

ustalenia faktyczne skutkujące niezasadnym uniewinnieniem oskarżonego od

popełnienia zarzucanego mu czynu (por. s. 5 uzasadnienia). Sąd I Instancji

niesłusznie zatem uznał, że za brakiem winy oskarżonego przemawia fakt, iż

wystawił on opinie odnośnie do stanu zdrowia psychicznego K.M., będąc

wprowadzonym w błąd przez jej ówczesnego męża oraz teściów, a wystawiona przez

niego diagnoza miała charakter wstępny i wymagała pogłębienia. Sąd meriti pominął

bowiem okoliczności, w których doszło do wystawienia opinii przez oskarżonego,

wykonującego zawód psychiatry, jak również spójne, logiczne i konsekwentne

zeznania K.M. – których prawdziwość potwierdziły wydane w przedmiotowej sprawie

oraz w sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Nowym Dworze Mazowieckim

Wydział Rodzinny i Nieletnich opinie psychiatryczne odnośnie jej stanu zdrowia, jak

również wyrok zapadły w sprawie II K 193/14 przed Sądem Rejonowym w Nowym

Dworze Mazowieckim, którym I.M. został uznany za winnego popełnienia

przestępstwa z art. 207 § 1 k.k., tj. znęcania się nad żoną (por. str. 6 uzasadnienia).

Za bezpodstawne Sąd Okręgowy uznał określenie przez Sąd pierwszej instancji

wydanych przez oskarżonego diagnoz stanu zdrowia psychicznego K.M. jako

wstępnych i niekategorycznych. Wręcz przeciwnie, opinie te zawierały stanowcze

wnioski o tym, że cierpi ona na chorobę psychiczną, której przewlekły charakter z

okresami zaostrzeń stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia dzieci.

Odnosząc się do znamion strony podmiotowej Sąd ad quem zauważył, iż Sąd

Rejonowy pominął, że przestępstwa poświadczenia nieprawdy można się dopuścić

również działając z zamiarem ewentualnym. Co więcej, oskarżony jako psychiatra z

wieloletnim doświadczeniem, doskonale musiał znać standardy stawiania diagnoz

psychiatrycznych i powinien był ich przestrzegać. Tymczasem drugą opinię – na

podstawie, której można było skierować K.M. bez jej zgody na leczenie w zakładzie

zamkniętym – sporządził 3 miesiące po pierwszej, bez bezpośredniego kontaktu z

II KS 32/26

6

opiniowaną, a tym bardziej badania jej, wyłącznie w oparciu o rozmowę z jej

ówczesnym mężem i na podstawie bliżej nieokreślonych „materiałów pisemnych”. Na

oskarżonym, jako lekarzu specjaliście w dziedzinie psychiatrii, ciążyły

odpowiedzialność za postawienie prawidłowej diagnozy wobec osoby badanej i

obowiązek weryfikacji informacji uzyskanych od osób trzecich. Powinien więc

dołożyć wszelkiej staranności, aby dane zawarte w opiniach, w tym określenie czy i

ewentualnie jaka jednostka chorobowa występuje u badanej, rzetelnie ukazywały

aktualny stan jej zdrowia. Bezkrytyczne przyjęcie przez oskarżonego wersji

przedstawianej przez męża i teściów opiniowanej i oparcie tylko na tym

kategorycznej diagnozy psychiatrycznej biegły specjalista z zakresu psychiatrii uznał

za niedopuszczalne i sprzeczne z etyką lekarską (str. 9 uzasadnienia).

Konkludując, Sąd Okręgowy, po dokonaniu odmiennej oceny materiału

dowodowego zgromadzonego w sprawie, wskazał na błędy popełnione przez Sąd

pierwszej instancji i przedstawił własne zapatrywania w sposób zgodny z wymogami

określonymi w art. 7 k.p.k. W rezultacie, zostały spełnione przesłanki, o których mowa

w art. 454 § 1 k.p.k., uzasadniające uchylenie wyroku uniewinniającego i przekazanie

sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Mając powyższe na uwadze, należało oddalić skargę obrońcy i na podstawie

art. 636 § 1 k.p.k. obciążyć oskarżonego kosztami sądowymi postępowania w

przedmiocie skargi.

Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.

[WB]

[a.ł]