Sąd Najwyższy uchylił odmowę wznowienia procesu skazanego i przekazał sprawę ponownie

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2026 r., sygn. akt II KO

260/25, odmówił przyjęcia wniosku skazanego o wznowienie postępowania,

zakończonego prawomocnym wyrokiem prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2013 r., sygn. akt II AKa 367/12,

II KZ 26/26

2

zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2012 r.,

sygn. akt VIII K 342/08, wobec jego oczywistej bezzasadności. Od tego

postanowienia zażalenie wniósł skazany, który wskazał na nierzetelność

postępowania Sądu Najwyższego.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Zażalenie skazanego zasługuje na uwzględnienie i skutkuje uchyleniem

zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania,

gdyż zostało wydane przez sąd nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k.

Zgodnie z uchwałą trzech połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-

4110-1/20, OSNK 2020, z. 2 poz. 7 (dalej: uchwała także trzech Izb SN):

„nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także

wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu

Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz.

3)”.

Uchwała ta – stosownie do treści art. 87 ust. 1 ustawy o Sądzie Najwyższym

(t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 154 – dalej: ustawa o SN) – z chwilą jej podjęcia uzyskała

moc zasady prawnej i wiąże każdy skład Sądu Najwyższego dotąd, dopóty nie

nastąpi uregulowane w art. 88 ust. 2 ustawy o SN odstąpienie od uchwały. Do dnia

wydania niniejszego orzeczenia taka sytuacja nie wystąpiła, a zatem nie odstąpiono

od przedmiotowej zasady prawnej.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie jest związany tą

uchwałą również dlatego, że w pełni podziela zaprezentowaną w niej argumentację

prawną. Podobny pogląd został też wyrażony w uchwale 7 sędziów SN z dnia 2

czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22. Stwierdzono tam m.in., że chociaż brak jest

podstaw do przyjęcia a priori, że każdy sędzia sądu powszechnego, który uzyskał

nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą

Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego standardu

bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w

II KZ 26/26

3

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., to jednak taka sytuacja zachodzi w stosunku do

sędziów Sądu Najwyższego, którzy otrzymali nominacje w takich warunkach.

Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2020 r.

(sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61, M.P. 2020/376) stwierdził, że stanowiąca

podstawę prawną niniejszego orzeczenia uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r. jest niezgodna z:

a) art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1,

art. 7 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

b) art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90,

poz. 864/30, ze zm.),

c) art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie

Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61,

poz. 284 ze zm.), jednak podzielić należało przekonujące rozważania zawarte w

tym zakresie w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ

29/21, które doprowadziły do stwierdzenia, że od strony formalnoprawnej Sąd

Najwyższy nie jest związany tym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

Przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie mogło wywrzeć wpływu

na obowiązek stosowania przez Sąd Najwyższy wykładni art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,

zaprezentowanej w uchwale trzech Izb SN przede wszystkim z uwagi na błędne

przyznanie przez Trybunał charakteru prawotwórczego tej uchwale (podczas gdy

jest to akt stosowania prawa a nie jego stanowienia), a co za tym idzie z uwagi na

brak kompetencji Trybunału Konstytucyjnego do orzekania o zgodności z

Konstytucją tego orzeczenia (zob. powoływane postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 16 września 2021 r. oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29

września 2021 r., V KZ 47/21 i z dnia 18 stycznia 2022 r., I KZ 61/21).

Siedmioosobowy, powiększony skład sędziów Izby Karnej Sądu Najwyższego dnia

13 grudnia 2023 roku w sprawie I KZP 5/23, wyraził stanowisko, że Trybunał

Konstytucyjny z udziałem osób wybranych na miejsca już zajęte, nie jest

trybunałem, a jego wyroki nie obowiązują.

Również ocena orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dokonana przez

ETPC w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19) oraz w

II KZ 26/26

4

sprawie Xero Flor przeciwko Polsce (skarga nr 4907/18) jest jednoznaczna. Po

pierwsze, ETPC w tym ostatnim wyroku orzekł, że rozstrzygnięcie sprawy przez

skład orzekający Trybunału Konstytucyjnego z udziałem osoby wybranej na miejsce

już zajęte narusza art. 6 ust. 1 EKPC, ponieważ taki organ nie spełnia wymogu

„sądu ustanowionego ustawą”, a oceniając wyrok w sprawie U 2/20 stwierdził, że

ocena Trybunału Konstytucyjnego musi być uznana za arbitralną i jako taka nie

może mieć żadnego znaczenia dla wniosku ETPC, czy doszło do naruszenia prawa

krajowego, które to naruszenie jest obiektywne i rzeczywiście możliwe do

stwierdzenia, związanego z procedurą powoływania sędziów.

Dodać trzeba, że także Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia

22 lipca 2021 r., w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), nie

podzielił poglądu, że uchwała trzech Izb SN uległa dezaktualizacji wskutek

powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r.

Dokonując wykładni Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, ETPC wskazał, że nie

odnajduje w swoim orzecznictwie żadnej racjonalnej podstawy do

wypowiedzianego przez TK poglądu, iż wynikające z art. 6 ust. 1 EKPC standardy

niezależności i bezstronności sądu wykluczają uprawnienie innych sędziów do

ogólnego kwestionowania prawa sędziego do orzekania lub do sprawdzania

prawidłowości procedury poprzedzającej powołanie sędziego przez Prezydenta (§

259-264). Co istotne przy tym, z art. 32 ust. 1 EKPC wynika monopol jurysdykcyjny

ETPC w zakresie interpretacji i stosowania Konwencji. Jak się w efekcie przyjmuje,

jego konsekwencją jest związanie sądów krajowych interpretacją EKPC przyjętą

przez Trybunał (zob. I. Kondak [w:] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności. Komentarz, L. Garlicki [red.], Warszawa 2011, t. 2, s. 100

i 103). Tak więc uchwała trzech Izb SN w dalszym ciągu obowiązuje i wiąże Sąd

Najwyższy.

Oceny tej nie zmienia fakt, że sam Trybunał Konstytucyjny stoi na

stanowisku (m.in. w wyroku z dnia 24 listopada 2021 r., K 6/21 oraz w wyroku z

dnia 10 marca 2022 r., sygn. K 7/21), że nie jest on „sądem” w rozumieniu art. 6 ust.

1 Konwencji, a Trybunały Europejskie działają poza granicami przyznanych im

kompetencji (ultra vires). W tym zakresie należy odwołać się chociażby do wyroku

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 18 grudnia 2025 (Komisja

II KZ 26/26

5

Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, ECLI:EU:C:2025:975). Trybunał

stwierdził tam, że: „Rzeczpospolita Polska jest, od chwili przystąpienia do Unii w

dniu 1 maja 2004 r., bez żadnych zastrzeżeń związana postanowieniami prawa

pierwotnego oraz aktami przyjętymi przez instytucje Unii przed jej przystąpieniem,

zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez Trybunał. Poprzez ratyfikację aktu

przystąpienia to państwo członkowskie zaakceptowało samą koncepcję Unii jako

wspólnego dla państw członkowskich porządku prawnego (…). W tych

okolicznościach Rzeczpospolita Polska jest zobowiązana w szczególności, zgodnie

z zasadą lojalnej współpracy wyrażoną w art. 4 ust. 3 akapit pierwszy TUE,

zapewnić na swoim terytorium stosowanie i poszanowanie prawa Unii, a na mocy

art. 4 ust. 3 akapit drugi TUE podjąć wszelkie środki ogólne lub szczególne

właściwe dla zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z traktatów lub

aktów instytucji Unii. Przepisy jej krajowego porządku prawnego, nawet rangi

konstytucyjnej, nie mogą, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału,

uzasadniać nieprzestrzegania tych zobowiązań” (pkt 184-186). Z kolei „właściwość

do orzekania o zakresie kompetencji przyznanych Unii w danej dziedzinie i do

kontrolowania przestrzegania granic tych kompetencji należy wyłącznie do sądów

Unii, a nie do sądów krajowych” (pkt 218). „W przypadku stwierdzenia naruszenia

art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE zasada pierwszeństwa prawa Unii wymaga, aby

sądy krajowe, których zadaniem jest stosowanie, w ramach swojej właściwości,

prawa Unii, odstępowały z mocy własnych uprawnień od stosowania wszelkich

przepisów krajowych – niezależnie od tego, czy są to przepisy rangi ustawowej czy

konstytucyjnej – które są sprzeczne z rzeczonym art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE,

bez konieczności żądania uprzedniego uchylenia tych przepisów w drodze

ustawodawczej lub w jakimkolwiek innym trybie konstytucyjnym ani bez

konieczności oczekiwania na takie uchylenie” (pkt 115). „Poprzez brak spełnienia

przez Trybunał Konstytucyjny wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu

ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w wyniku nieprawidłowości w

procedurach powołania trzech sędziów Trybunału Konstytucyjnego w grudniu 2015

r. oraz w procedurze powołania jego Prezesa w grudniu 2016 r. Rzeczpospolita

Polska uchybiła swoim zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 19 ust. 1

akapit drugi TUE” (pkt 296, tiret trzecie).

II KZ 26/26

6

W niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie zostało wydane przez Sąd

Najwyższy w składzie jednoosobowym, w którym zasiadała SSN A.D. powołana na

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w Izbie Karnej na skutek rekomendacji

Krajowej Rady Sądownictwa (dalej: KRS), której kształt został określony ustawą z

dnia 8 grudnia 2017 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) i co do której test niezależności od

władzy ustawodawczej oraz wykonawczej ma wynik negatywny. Wywiera to

oczywisty wpływ na status osób – w tym wyżej wymienionego sędziego – które

uzyskały powołania sędziowskie po uprzednim otrzymaniu rekomendacji od tak

ukształtowanej KRS (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 19 listopada

2019 r. w sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18 oraz s. 24 - 27 uzasadnienia

uchwały trzech izb SN).

Skoro uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.

obowiązuje i wiąże wszystkie składy Sądu Najwyższego, w świetle przedstawionej

tam wykładni należało ocenić obsadę Sądu w postępowaniu w sprawie o sygn. akt

II KO 260/25, której przedmiotem było rozpoznanie wniosku o wznowienie

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w

Warszawie z dnia 15 lutego 2013 r., sygn. akt II AKa 367/12, zmieniającym wyrok

Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt VIII K 342/08.

W uzasadnieniu uchwały sygn. akt BSA I-4110-1/20, Sąd Najwyższy

stwierdził, odwołując się do orzecznictwa europejskiego, że brak niezależności KRS

prowadzi do wadliwości procedury powołania na urząd sędziego, a wadliwość ta

ma z kolei wpływ na naruszenie standardu niezawisłości i bezstronności sądu.

Zauważył przy tym, że wadliwość owa podlega stopniowaniu w zależności od typu

sądu, do którego następuje powołanie i miejsca tego sądu w strukturze organów

wymiaru sprawiedliwości, biorąc pod uwagę skalę i zakres procesowych skutków

wadliwości powołania na urząd sędziego. W konsekwencji powyższego

rozumowania przyjął, że ze względu na szczególne konstytucyjne i ustrojowe

właściwości Sądu Najwyższego, wyróżniające ten organ nie tylko na tle innych

organów władzy sądowniczej, ale także innych władz Rzeczypospolitej Polskiej, a

także wyłączne kompetencje tego Sądu, mające zagwarantować niezakłócone i

prawidłowe funkcjonowanie demokratycznego państwa prawnego, w tym zgodności

II KZ 26/26

7

z prawem mechanizmów udziału obywateli w sprawowaniu władzy w ramach

procesu wyborczego oraz kontroli obywatelskiej, kwalifikowany standard

niezależności Sądu Najwyższego od władzy politycznej jest warunkiem koniecznym

zgodnego z Konstytucją funkcjonowania i prawidłowego wykonywania

podstawowych dla obywateli kompetencji tego organu w strukturach państwa

demokratycznego. Kluczowe dla prawidłowego wykonywania tych powierzonych

Sądowi Najwyższemu zadań jest więc zagwarantowanie obiektywnego standardu

niezależności, niezawisłości i bezstronności jego działania, co ma związek z

prawidłowością procedury powołania sędziów tego Sądu na urząd. To, że

Prezydent RP powołał na urząd sędziego Sądu Najwyższego nominatów

wskazanych przez niedającą gwarancji niezawisłości KRS nie tworzy trwałego i

niepodważalnego domniemania, że w każdej sprawie rozpoznawanej przez sąd z

ich udziałem spełniony będzie standard niezawisłości i bezstronności. Dotyczy to w

szczególności sędziów Sądu Najwyższego, których status jest inny niż sędziów

sądów powszechnych i wojskowych.

Pomimo formalnego wymagania od kandydata na urząd sędziego Sądu

Najwyższego nieskazitelnego charakteru i wyróżniania się wysokim poziomem

wiedzy prawniczej, w toku zmienionej procedury powoływania Sędziów Sądu

Najwyższego, wyeliminowano etapy kontroli spełniania tych wymagań, a ich ocenę

pozostawiono wyłącznie wyłonionym przez większość parlamentarną członkom

KRS. Podkreślenia wymaga, że osoby, które zgłosiły wnioski o powołanie ich na

stanowisko sędziego Sądu Najwyższego – jako prawnicy, posiadający rozeznanie

w obowiązującym prawie i umiejętności jego wykładni – musiały być świadome

zasadniczych zastrzeżeń dotyczących nowych procedur objęcia urzędu sędziego

Sądu Najwyższego oraz statusu i obsady Krajowej Rady Sądownictwa jako organu

uczestniczącego w postępowaniu zmierzającym do obsadzenia stanowisk

sędziowskich. To sprawia, że wobec osób powołanych przez Prezydenta RP do

pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego na wniosek KRS,

ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., zachodzi konieczność stwierdzenia

wystąpienia bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., ilekroć

brali oni udział w wydaniu orzeczenia. Jeżeli orzeczenie zostało wydane przez

II KZ 26/26

8

sędziego Sądu Najwyższego powołanego w wadliwej procedurze, nie jest

niezbędne przeprowadzanie żadnych dodatkowych testów niezawisłości i

bezstronności, a więc sprawdzania czy wadliwość ta w realiach konkretnej sprawy

prowadziła do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art.

45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6

ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Trzeba

ponadto zauważyć, że w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

akcentuje się, że obecność w danym organie choćby jednego sędziego Sądu

Najwyższego powołanego na wniosek KRS ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r, wystarczy, aby pozbawić ten organ jego statusu niezawisłego i

bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19

ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty (zob. wyrok TSUE z

dnia 4 września 2025 r., C-225/22).

Konieczne zatem stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż przy jego wydaniu zaistniało

uchybienie rangi bezwzględnej przyczyny odwoławczej, określonej w art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k. Skoro bowiem SSN A.D. uzyskała nominację na stanowisko sędziego

Sądu Najwyższego na skutek rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa, której

kształt został określony ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., a następnie wydała

zaskarżone postanowienie o odmowie przyjęcia wniosku M.M. o wznowienie

postępowania, to stosownie do uchwały trzech Izb SN, jak również uwzględniając

argumentację wyrażoną przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w uzasadnieniu

wyroku z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr

43447/19), w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r. w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek

przeciwko Polsce (połączone skargi nr 49868/19 i 57511/19) oraz w wyroku z dnia

3 lutego 2022 r w sprawie Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr

1469/20), uznać należało, że orzeczenie to jest obarczone wadą w postaci

nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Wniosek o

wznowienie postępowania karnego złożony przez M.M. należało więc przekazać

Sądowi Najwyższemu do ponownego rozpoznania.

II KZ 26/26

9

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Najwyższy orzekł jak w

postanowieniu.

Kazimierz Klugiewicz

Marek Pietruszyński Waldemar Płóciennik

[WB]

[a.ł]